Кіріспе

Ману Аламейн Копу (1943 – 4 желтоқсан 2011) – Жаңа Зеландия саяхатшысы.

Ерте өмір және мансап

Копу Опотикиде өскен, отбасында жиырма баланың жетіншісі болған. Оның отбасы жайлы болған, ал Копу өзінің жастығын "көп қиындықтарға толы" деп сипаттады. 1978 жылы оның отбасы Австралияның Сидней қаласына көшіп кетті. Австралияда Копу Кингс-Кростағы дағдарыс орталығында есірткіге тәуелділер мен жыныс жұмысымен айналысатындарға бағытталған қоғамдық бағдарламаларда жұмыс істеді. 1986 жылы Жаңа Зеландияға оралғаннан кейін де ол осы саладагы жұмысын жалғастырды, Бетти Уоркпен бірге Ароха қоғамында қызмет етті. Копу сонымен қатар қылмыскерлерді оңалту бағдарламаларына белсенді қатысып, ұзақ мерзімге сотталғандардың босатылғаннан кейін үй иесі болып жұмыс істеді.

Саяси мансап

Осы жұмыстан басқа, Копу түрлі маори мәдени және білім беру бағдарламаларына қатысты. Ол маори мүддесі мен әл-ауқатын қамтамасыз етуге негізделген саяси партияға тез қосылды. Мана Мотухаке басқа бірнеше топпен бірігіп Альянс құрғанда, Копу жаңа ұйымға қатысты. 1993 жылғы сайлауда ол Шығыс маори округінен үміткер ретінде бақ сынады, бірақ сәтті болмады. 1996 жылғы сайлау, жаңа аралас сайлау жүйесі бойынша өткізілген алғашқы сайлау болды. Копу Те Тай Раухити округіне қатысты және Альянс тізімінде он екінші орын алды. Ол Те Тай Раухитиде жеңіске жетпесе де, Альянс Копуны парламентке тізімдік депутат ретінде өткізуге жеткілікті дауыс жинады. Парламентте ол маори мәселелері, әйелдер және жастар салаларындағы Альянс өкілі болды. Копуға бірте-бірте наразылықтар көбейді. Ол депутаттыққа сайлануға дейін шамамен екі онжылдыққа жуық жұмыссыз болған, сондай-ақ оның заң шығарушы органға «арқа есік» арқылы кіргені айтылды (депутат Сандра Ли Альянс Копуны партия тізімінде жоғары орынға қоймаса, отставкаға кететінін мәлімдеген). Бұған оның аз қатысуы да себеп болды – көптеген Альянс әріптестері оның парламентте сирек көрінетініне шағымданып, ол жеткілікті жұмыс істемейді деп санайтын. Ол өзінің қатыспауының себебі Альянс шешім қабылдау процесінен шеттетілгендігіне байланысты екенін айтты. Сынның тағы бір себебі Мана Мотухаке партиясының әртүрлі топтары арасындағы ішкі шиеленістер болды. Копу сынға наразылық білдіріп, Альянстан кету мүмкіндігін жариялады. Партия басшысы Джим Андертон және партия президенті Мэтт Маккартен Копудың алаңдаушылығын талқылау үшін кездесу ұйымдастыруға тырысты, оның партияда қалуын қалады. Бірақ олармен жоспарланған кездесуге дейін Копу Маори жаңалықтарына берген сұхбатында Альянстан кететінін және өз партиясын құратынын мәлімдеді. 1997 жылдың шілдесінде Копу партиядан ресми түрде кетті. Телевизия арқылы жасаған мәлімдемесінде ол ағылшын тілінде сөйлеуден бас тартып, тек маори тілінде сөйледі. Ол өзінің қиын жағдайына нәсілдік кемсітушілікті кінәлады, тіпті «Жаңа Зеландияда әлі де апартеид тірі» деген мәлімдеме жасады. Парламенттік қызметкерлер оның сайлау кеңсесіне барғанда, оған бұрын бөлінген жиһаз жоқ екенін анықтады. Полиция тергеу жүргізіп, жоғалған заттарды тапты. Копуға қарсы қылмыстық іс қозғалмады. Бұл мәселе оның тізімдік депутаттығына байланысты ерекше маңызға ие болды – ол парламентке жеке дауыстары есебінен емес, Альянс тізіміндегі орны арқасында сайланған еді. Сондықтан көптеген адамдар Копуның парламентте қалуға құқығы жоқ деп санайтын. Бұдан әрі, Копу (басқа барлық Альянс депутаттары сияқты) егер ол партиядан кетсе, парламенттен де кететінін растайтын міндеттемеге қол қойған болатын. Копу осы міндеттемені партиядан кетуге бірнеше күн бұрын қайтадан растаған еді. Альянстың басшысы Андертон Копудың әрекеттері «барлық белгілі моральдық және этикалық нормаларды бұзды» деді. Копу өзінің шешімін маори халқының мүддесін қорғау үшін қабылдағанын айтып қорғады. Альянстан кеткеннен кейін ол бірнеше басқа маори депутаттарынан, әсіресе Жаңа Зеландия Бірінші партиясының депутаты Тау Хенареден күшті қолдау алды. Хенаре, Альянстың (және Мана Мотухаке партиясының) маори мәселелеріне қатысты көзқарасын жиі сынаған болатын, Копудың Жаңа Зеландия Бірінші партиясына қосылуына қуаныш білдірді, бірақ бұл партияның басқа мүшелері тарапынан кейіннен қабылданбады. Копу тез арада үкіметтік коалицияға жақындады. Парламенттің артықшылықтар комитетінің отырысында Копу парламенттен кетпегені және оның Альянсқа берген уәдесі конструктивті отставка болып есептелмейтіні анықталды. Бұл дау заңның қабылдануына әкелді, 2001 жылғы Сайлау туралы заң (вака секіру деп аталатын құбылыстың алдын алу мақсатында).

Тәуелсіз

Біраз уақыт тәуелсіз болғаннан кейін, Копу өзінің саяси партиясын – Мана Вахине Те Ира Тангата құруға шешім қабылдады. 1997 жылғы қазанда партияны іске қосып, Копу оның 6000 мүшесі бар екенін мәлімдеді. Партияның негізгі мақсаты – маори әйелдерінің әл-ауқатын жақсарту еді. Алайда, Копудың көптеген сыншылары партияның басты себебі – Копуға парламенттен көбірек қаржы алуға мүмкіндік беру болғанын айтты. Мана Вахине 1999 жылы биліктегі Ұлттық партияның қолдауына (сондай-ақ, бұрынғы Жаңа Зеландия Бірінші партиясының бірнеше депутаттарының қолдауына) мұқтаж болған кезде маңызға ие болды. Жаңа Зеландия Бірінші партиясымен жасаған коалициясы күйрегеннен кейін, Ұлттық партия күмәнді көпшілікпен қалды және қолдауға мұқтаж болды, соның нәтижесінде Копудың қолдауын алды. 1999 жылғы сайлауда Копу партиясынан Ваярики сайлау округіне кандидат болды. Тағы 11 Мана Вахине кандидаттары да сайлауға түсті. Партия партиялық тізімді ұсынуға ниеттенген, бірақ Копу оны мерзімінен бұрын ұсына алмады, тіпті мерзімнен бірнеше минут қалып қойғанын өзі мойындады. Бұл Копудың парламентте тізім бойынша депутат болып қалу мүмкіндігін жойды – оның парламентте қалуы үшін сайлау округінде жеңіске жеткені абзал еді. Бірақ сайлауда Копу Ваярикиде дауыстардың 1,7% ғана жинап, алтыншы орынға ие болды. Сонымен қатар, Мана Вахине кандидаттары бүкіл ел бойынша барлығы 1082 дауыс жинады, бұл Копуның тізім бойынша депутаттыққа қайта оралуына жеткіліксіз болды. Бұл жеңілістен кейін ол саясаттан толығымен бас тартып, партия 2001 жылы таратылды.

Өлім

Копу 2011 жылғы 4 желтоқсанда Роторуада қайтыс болды.

Жеке өмір

Ол үйленген, алты баласы және (1996 жылы) он үш немересі болған. Оның күйеуі 1990 жылдан бері ұзақ мерзімді жұмыссыздықпен күресіп келген.