Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ману Аламейн Копу (1943 – 4 желтоқсан 2011) – Жаңа Зеландия саяхатшысы.
New Zealand politician
Manu Alamein Kopu (1943 – 4 December 2011) was a New Zealand politician.
Ерте өмір және мансап
Копу Опотикиде өскен, отбасында жиырма баланың жетіншісі болған. Оның отбасы жайлы болған, ал Копу өзінің жастығын "көп қиындықтарға толы" деп сипаттады. 1978 жылы оның отбасы Австралияның Сидней қаласына көшіп кетті. Австралияда Копу Кингс-Кростағы дағдарыс орталығында есірткіге тәуелділер мен жыныс жұмысымен айналысатындарға бағытталған қоғамдық бағдарламаларда жұмыс істеді. 1986 жылы Жаңа Зеландияға оралғаннан кейін де ол осы саладагы жұмысын жалғастырды, Бетти Уоркпен бірге Ароха қоғамында қызмет етті. Копу сонымен қатар қылмыскерлерді оңалту бағдарламаларына белсенді қатысып, ұзақ мерзімге сотталғандардың босатылғаннан кейін үй иесі болып жұмыс істеді.
Kopu was raised in Ōpōtiki, Kopu was the seventh in a family of twenty children. Her family was not wealthy, and Kopu characterised her youth as containing "much hardship". In 1978, her family moved to Sydney, Australia. In Australia, Kopu became worked in community programmes aimed at drug addicts and prostitutes at a crisis centre in Kings Cross. She continued this line of work after arriving back in New Zealand in 1986, working with Betty Wark in the Aroha Society. Kopu also had considerable involvement in rehabilitation programmes for criminals acting as house parents for long term prison inmates after their release.
Саяси мансап
Осы жұмыстан басқа, Копу түрлі маори мәдени және білім беру бағдарламаларына қатысты. Ол маори мүддесі мен әл-ауқатын қамтамасыз етуге негізделген саяси партияға тез қосылды. Мана Мотухаке басқа бірнеше топпен бірігіп Альянс құрғанда, Копу жаңа ұйымға қатысты. 1993 жылғы сайлауда ол Шығыс маори округінен үміткер ретінде бақ сынады, бірақ сәтті болмады. 1996 жылғы сайлау, жаңа аралас сайлау жүйесі бойынша өткізілген алғашқы сайлау болды. Копу Те Тай Раухити округіне қатысты және Альянс тізімінде он екінші орын алды. Ол Те Тай Раухитиде жеңіске жетпесе де, Альянс Копуны парламентке тізімдік депутат ретінде өткізуге жеткілікті дауыс жинады. Парламентте ол маори мәселелері, әйелдер және жастар салаларындағы Альянс өкілі болды. Копуға бірте-бірте наразылықтар көбейді. Ол депутаттыққа сайлануға дейін шамамен екі онжылдыққа жуық жұмыссыз болған, сондай-ақ оның заң шығарушы органға «арқа есік» арқылы кіргені айтылды (депутат Сандра Ли Альянс Копуны партия тізімінде жоғары орынға қоймаса, отставкаға кететінін мәлімдеген). Бұған оның аз қатысуы да себеп болды – көптеген Альянс әріптестері оның парламентте сирек көрінетініне шағымданып, ол жеткілікті жұмыс істемейді деп санайтын. Ол өзінің қатыспауының себебі Альянс шешім қабылдау процесінен шеттетілгендігіне байланысты екенін айтты. Сынның тағы бір себебі Мана Мотухаке партиясының әртүрлі топтары арасындағы ішкі шиеленістер болды. Копу сынға наразылық білдіріп, Альянстан кету мүмкіндігін жариялады. Партия басшысы Джим Андертон және партия президенті Мэтт Маккартен Копудың алаңдаушылығын талқылау үшін кездесу ұйымдастыруға тырысты, оның партияда қалуын қалады. Бірақ олармен жоспарланған кездесуге дейін Копу Маори жаңалықтарына берген сұхбатында Альянстан кететінін және өз партиясын құратынын мәлімдеді. 1997 жылдың шілдесінде Копу партиядан ресми түрде кетті. Телевизия арқылы жасаған мәлімдемесінде ол ағылшын тілінде сөйлеуден бас тартып, тек маори тілінде сөйледі. Ол өзінің қиын жағдайына нәсілдік кемсітушілікті кінәлады, тіпті «Жаңа Зеландияда әлі де апартеид тірі» деген мәлімдеме жасады. Парламенттік қызметкерлер оның сайлау кеңсесіне барғанда, оған бұрын бөлінген жиһаз жоқ екенін анықтады. Полиция тергеу жүргізіп, жоғалған заттарды тапты. Копуға қарсы қылмыстық іс қозғалмады. Бұл мәселе оның тізімдік депутаттығына байланысты ерекше маңызға ие болды – ол парламентке жеке дауыстары есебінен емес, Альянс тізіміндегі орны арқасында сайланған еді. Сондықтан көптеген адамдар Копуның парламентте қалуға құқығы жоқ деп санайтын. Бұдан әрі, Копу (басқа барлық Альянс депутаттары сияқты) егер ол партиядан кетсе, парламенттен де кететінін растайтын міндеттемеге қол қойған болатын. Копу осы міндеттемені партиядан кетуге бірнеше күн бұрын қайтадан растаған еді. Альянстың басшысы Андертон Копудың әрекеттері «барлық белгілі моральдық және этикалық нормаларды бұзды» деді. Копу өзінің шешімін маори халқының мүддесін қорғау үшін қабылдағанын айтып қорғады. Альянстан кеткеннен кейін ол бірнеше басқа маори депутаттарынан, әсіресе Жаңа Зеландия Бірінші партиясының депутаты Тау Хенареден күшті қолдау алды. Хенаре, Альянстың (және Мана Мотухаке партиясының) маори мәселелеріне қатысты көзқарасын жиі сынаған болатын, Копудың Жаңа Зеландия Бірінші партиясына қосылуына қуаныш білдірді, бірақ бұл партияның басқа мүшелері тарапынан кейіннен қабылданбады. Копу тез арада үкіметтік коалицияға жақындады. Парламенттің артықшылықтар комитетінің отырысында Копу парламенттен кетпегені және оның Альянсқа берген уәдесі конструктивті отставка болып есептелмейтіні анықталды. Бұл дау заңның қабылдануына әкелді, 2001 жылғы Сайлау туралы заң (вака секіру деп аталатын құбылыстың алдын алу мақсатында).
In addition to this work, Kopu was also involved in various Māori cultural and educational programs. She quickly joined Mana Motuhake, a political party based around promoting Māori interests and welfare. When Mana Motuhake joined with several other groups to establish the Alliance, Kopu became involved in the new organisation. In the 1993 election, she stood as its candidate for the Eastern Māori, but was unsuccessful. In the 1996 election, the first to be conducted under the new MMP system, Kopu contested the Te Tai Rawhiti seat, and was ranked twelfth on the Alliance list. While she did not win Te Tai Rawhiti, the Alliance received enough votes for Kopu to enter parliament as a list MP. In parliament she was an Alliance spokesperson on Māori affairs, women and youth. Kopu gradually came under increasing criticism, having been unemployed for nearly two decades prior to her lucrative election as an MP, as well as the 'backdoor' manner in which she was seen as having entered the legislature (MP Sandra Lee had threatened to resign if the Alliance did not include Kopu in a high place on the party list). This was compounded by her apparent lack of participation – many Alliance colleagues complained that she was rarely seen in Parliament, and believed that she was not doing sufficient work. She claimed her disengagement was a perception that she was being left out of Alliance decision making. Other causes of criticism stemmed from internal tensions between different factions of Mana Motuhake. Kopu resented the criticism, and voiced the possibility of leaving the Alliance. Party leader Jim Anderton and party president Matt McCarten sought a meeting to address Kopu's concerns, wishing her to remain in the party, but just before the scheduled meeting with them Kopu gave an interview on Māori News stating she was leaving the Alliance to form her own party. In July 1997, Kopu finally resigned from her party. In a televised statement, she refused to speak English, but only spoke Maori. She blamed racist discrimination for her predicament, going as far as stating that "apartheid is alive and well in New Zealand". When parliamentary services entered her electorate office it was missing furniture earlier allocated to her. The police carried out an investigation and recovered the missing material. No charges were laid against Kopu. The issue was also of particular relevance due to her status as a list MP – she had been elected to parliament by virtue of her position on the Alliance list, not through any votes she had received personally, and as such, many believed that Kopu had no right to remain in parliament. Moreover, Kopu (like all other Alliance MPs) had previously signed a pledge affirming that if she ever left the party, she would resign from parliament. Kopu had, in fact, reaffirmed this pledge only a few days before she quit. The leader of the Alliance, Anderton, said that Kopu's actions "breach[ed] every standard of morality and ethics that are known". Kopu defended her decision by saying that she was only doing what was best for Māori. Upon leaving the Alliance, she also received strong support from several other Māori MPs, notably Tau Henare of the New Zealand First party. Henare, who had often criticised the Alliance's (and Mana Motuhake's) approach to Māori affairs, said that Kopu was welcome to join New Zealand First, although this was later rejected by other members of the party. Kopu quickly aligned herself with the governing coalition. A hearing of parliament's privileges committee found that Kopu had not resigned from parliament, and that her pledge to the Alliance did not constitute a constructive resignation. The dispute led to the introduction of legislation, the Electoral Integrity Act (2001) preventing what became known as waka jumping.
Тәуелсіз
Біраз уақыт тәуелсіз болғаннан кейін, Копу өзінің саяси партиясын – Мана Вахине Те Ира Тангата құруға шешім қабылдады. 1997 жылғы қазанда партияны іске қосып, Копу оның 6000 мүшесі бар екенін мәлімдеді. Партияның негізгі мақсаты – маори әйелдерінің әл-ауқатын жақсарту еді. Алайда, Копудың көптеген сыншылары партияның басты себебі – Копуға парламенттен көбірек қаржы алуға мүмкіндік беру болғанын айтты. Мана Вахине 1999 жылы биліктегі Ұлттық партияның қолдауына (сондай-ақ, бұрынғы Жаңа Зеландия Бірінші партиясының бірнеше депутаттарының қолдауына) мұқтаж болған кезде маңызға ие болды. Жаңа Зеландия Бірінші партиясымен жасаған коалициясы күйрегеннен кейін, Ұлттық партия күмәнді көпшілікпен қалды және қолдауға мұқтаж болды, соның нәтижесінде Копудың қолдауын алды. 1999 жылғы сайлауда Копу партиясынан Ваярики сайлау округіне кандидат болды. Тағы 11 Мана Вахине кандидаттары да сайлауға түсті. Партия партиялық тізімді ұсынуға ниеттенген, бірақ Копу оны мерзімінен бұрын ұсына алмады, тіпті мерзімнен бірнеше минут қалып қойғанын өзі мойындады. Бұл Копудың парламентте тізім бойынша депутат болып қалу мүмкіндігін жойды – оның парламентте қалуы үшін сайлау округінде жеңіске жеткені абзал еді. Бірақ сайлауда Копу Ваярикиде дауыстардың 1,7% ғана жинап, алтыншы орынға ие болды. Сонымен қатар, Мана Вахине кандидаттары бүкіл ел бойынша барлығы 1082 дауыс жинады, бұл Копуның тізім бойынша депутаттыққа қайта оралуына жеткіліксіз болды. Бұл жеңілістен кейін ол саясаттан толығымен бас тартып, партия 2001 жылы таратылды.
After spending some time as an independent, Kopu decided to establish her own political party, Mana Wahine Te Ira Tangata. When she launched the party in October 1997, Kopu claimed to have 6,000 members. The party was ostensibly based on promoting the welfare of Māori women. Many of Kopu's critics, however, claimed that the party was established primarily to ensure Kopu received more generous parliamentary funding. Mana Wahine became significant when, in 1999, the governing National Party found itself reliant on Mana Wahine's support (along with that of various former New Zealand First MPs). National, left with a precarious majority when its coalition with New Zealand First collapsed, needed as much support as it could find, and managed to obtain Kopu's backing. In the 1999 election, Kopu stood as her party's candidate in the Waiariki electorate. Eleven other Mana Wahine candidates also stood. The party had also intended to submit a party list, but Kopu failed to submit it before the deadline stating herself that she missed the deadline by mere minutes. This eliminated the possibility of Kopu remaining in parliament as a list MP – she would need to win her electorate race in order to remain in parliament. In the election, however, Kopu won only 1.7% of the vote in Waiariki, placing sixth. Moreover, Mana Wahine candidates only won 1,082 votes nationwide, nowhere near enough for Kopu to be returned as a list MP in any case. Following this loss, she left politics permanently, and the party was dissolved in 2001.
Өлім
Копу 2011 жылғы 4 желтоқсанда Роторуада қайтыс болды.
Kopu died in Rotorua on 4 December 2011.
Жеке өмір
Ол үйленген, алты баласы және (1996 жылы) он үш немересі болған. Оның күйеуі 1990 жылдан бері ұзақ мерзімді жұмыссыздықпен күресіп келген.
She was married with six children and (as of 1996) thirteen grandchildren. Her husband had been long term unemployed since 1990.