Кіріспе
Паравентрикулярлық ядро (PVN, PVA немесе PVH) – гипоталамуста орналасқан ядро. Анатомиялық тұрғыдан қарағанда, ол үшінші қарыншаға жақын орналасқан және оның көптеген нейрондары артқы гипофизге проекцияланады. Бұл проекцияланатын нейрондар окситоцин мен аздаған вазопрессин бөліп шығарады, сондай-ақ ядро кортикотропин босататын гормонды (CRH) және тиреотропин босататын гормонды (TRH) да бөліп шығарады. CRH және TRH гипофиз портал жүйесіне бөлінеді және алғы гипофиздегі әртүрлі мақсатты нейрондарға әсер етеді. PVN осы гормондардың әсері арқылы осморегуляция, тәбет және организмнің стресске жауабы сияқты көптеген әртүрлі функцияларды реттейді деп саналады.
Орналасқан жері
Паравентрикулярлық ядро үшінші қарыншаның қасында орналасқан. Ол перивентрикулярлық аймақта жатыр және үшінші қарыншаның астында, одан да медиалдырақ орналасқан перивентрикулярлық ядромен шатастырылмауы керек. PVN өте көп қан тамырларымен қамтамасыз етілген және қан-ми барьерымен қорғалған, бірақ оның нейроэндокринді жасушалары қан-ми барьерының шегінен тыс жерлерге (орталық эминенцияда және артқы гипофизде) дейін созылады.
Нейрондар
PVN-де ірі ұялы нейросекреторлық жасушалар бар, олардың аксондары артқы гипофизге дейін созылады, кішкентай ұялы нейросекреторлық жасушалар медиандық эминенцияға проекция жасайды, соңында алдыңғы гипофизге сигнал береді, сондай-ақ мидың көптеген аймақтарына, оның ішінде ми сабағы мен жұлынға проекция жасайтын кішкентай ұялы преавтономдық жасушаларды қамтитын бірнеше жасуша популяциялары бар.
Магноклеткалық нейросекреторлық нейрондар
PVN-дегі магноцеллюлярлық жасушалар екі пептид гормоны – окситоцин мен вазопрессинді өндіріп, секрециялайды. Бұл гормондар ірі везикулаларға жиналады, содан кейін жасушалардың миелинсіз аксондары арқылы төмен қарай тасымалданып, артқы ми безінде орналасқан нейросекреторлық жүйке ұштарынан босатылады. Осыған ұқсас магноцеллюлярлық нейрондар супраоптикалық ядрода да табылады, олар вазопрессинді және аздаған окситоцин мөлшерін де секрециялайды.
Орталықтан шығатын нейрондар
Нейроэндокринді нейрондармен қатар, PVN-де интернейрондар және орталыққа (яғни басқа ми аймақтарына) проекция жасайтын нейрондар популяциясы бар. Орталыққа проекция жасайтын нейрондарға мыналар жатады:
Ми сабағы мен жұлынға негізінен проекция жасайтын парвоклеткалық окситоцин жасушалары. Бұл нейрондар асқазан рефлекстері мен қанағаттану эрекциясында рөл атқарады деп есептеледі,
Гипоталамус пен лимбикалық жүйенің көптеген нүктелеріне, сондай-ақ ми сабағы мен жұлынға проекция жасайтын парвоклеткалық вазопрессин жасушалары (бұл жасушалар қан қысымын және температураны реттеуге, сондай-ақ қоңыр майдың термогенезіне қатысады), және стресске байланысты мінез-құлыққа қатысы бар деп есептелетін парвоклеткалық CRH нейрондары.
Parvocellular oxytocin cells, which project mainly to the brainstem and spinal cord. These neurons are thought to have a role in gastric reflexes and penile erection,
Parvocellular vasopressin cells, which project to many points in the hypothalamus and limbic system, as well as to the brainstem and spinal cord (these are involved in blood pressure and temperature regulation), and brown fat thermogenesis. Parvocellular CRH neurons, which are thought to be involved in stress related behaviors.
Аференттік кіріс
PVN гормоналды бақылау арқылы мидың көптеген аймақтарынан және дене мүшелерінен афференттік сигналдарды қабылдайды. Ми сабағынан (жеке жол ядросы) және қарыншалық-латеральды ми сабағынан (ВЛМ) келетін сигналдар жүрек пен асқазаннан ақпарат жеткізеді. Гиппокамптан CRH нейрондарына түсетін сигналдар стресс жауаптарын реттеуде маңызды рөл атқарады. Нейропептид Y құрамындағы нейрондардың доға тәрізді ядродан берілетін сигналдары метаболизмді реттеуді (TRH секрециясы арқылы) және энергия қабылдауды үйлестіреді. Атап айтқанда, доға тәрізді ядродан шығатын проекциялар PVN-ның MC4R экспрессиялайтын окситоцинергиялық жасушалары арқылы аштыққа әсер етеді. Супрахиазматикалық ядродан жарық деңгейі туралы (циркадтық ритмдер) ақпарат келеді. Ми ішіндегі глюкоза сенсорларынан түсетін сигналдар параклеткалық нейросекреторлық жасушалардан вазопрессин мен кортикотропин-босатушы гормонның бөлінуін стимуляциялайды.