Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Неміс математигі (1821–1881)
German mathematician (1821–1881)
Генрих Эдуард Хайне (16 наурыз 1821 – 21 қазан 1881) – неміс математигі. Хайне арнайы функциялар және нақты талдау саласындағы еңбектерімен белгілі болды. Атап айтқанда, ол сфералық гармоникалар мен Лежандр функцияларына арналған маңызды еңбектің авторы болды (Handbuch der Kugelfunctionen). Сондай-ақ ол негізгі гипергеометриялық қатарларды зерттеді. Ол Мелер-Хайне формуласын ұсынды.
Heinrich Eduard Heine (16 March 1821 – 21 October 1881) was a German mathematician. Heine became known for results on special functions and in real analysis. In particular, he authored an important treatise on spherical harmonics and Legendre functions (Handbuch der Kugelfunctionen). He also investigated basic hypergeometric series. He introduced the Mehler–Heine formula.
Өмірбаян
Генрих Эдуард Хайне 1821 жылғы 16 наурызда Берлинде банкир Карл Хайне мен оның әйелі Генриетте Мартенстің сегізінші баласы ретінде дүниеге келді. Эдуард бастапқыда үйде оқытылды, содан кейін Берлиндегі Фридрихсвердер гимназиясында және Кёльнише гимназиясында білім алды. 1838 жылы гимназияны бітіргеннен кейін Берлин университетіне түсті, бірақ Карл Фридрих Гаусс пен Мориц Штерннің математика лекцияларын тыңдау үшін Геттинген университетіне ауысты. 1840 жылы Хайне Берлинге оралып, Питер Густав Лежен Дирихлетің басшылығымен математиканы оқыды, сонымен қатар Якоб Штайнер мен Иоганн Франц Энкедің сабақтарына қатысты. 1842 жылы Берлин университеті оған диссертация қорғап, философия докторы (PhD) атағын берді. Диссертациясы дифференциалдық теңдеулерге арналған, оның жетекшілері Энно Дирксен мен Мартин Ом болды. Хайне докторлық диссертациясын өзінің профессоры Густав Дирихлетке арнады. Содан кейін ол Карл Густав Якобидің математикалық семинарына қатысу және Франц Эрнст Нейманның математикалық физика курстарын тыңдау үшін Кенигсберг университетіне бағытталды. Кенигсбергте Хайне Густав Кирхгоф және Филипп Людвиг фон Зайдель сияқты студенттермен танысты. 1844 жылы Хайне Бонн университетінде оқытушылық қызметке орналасып, абилитациядан өтіп, жеке лектор ретінде жұмыс істеді. Ол Боннда математика бойынша зерттеулерін жалғастырды және 1848 жылы ерекше профессор атағына ие болды. 1850 жылы ол Берлин саудагерінің қызы Софи Вольфке үйленді; олардың бес баласы болды – төрт қызы мен бір ұлы. 1856 жылы Хайне Галле университетіне толық профессор ретінде ауысты және өмірінің соңына дейін сол жерде қызмет етті. 1864 жылдан 1865 жылға дейін университет ректоры болып сайланды. 1875 жылы Геттинген университеті Хайнеге математика кафедрасын ұсынды, бірақ ол ұсыныстан бас тартып, Галледе қалуды жөн көрді. 1877 жылы Гаустың туғанына 100 жыл толуына орай, ол зерттеулері үшін Гаусс медалімен марапатталды. Эдуард Хайне 1881 жылғы 21 қазанда Галледе қайтыс болды.
Heinrich Eduard Heine was born on 16 March 1821 in Berlin, as the eighth child of banker Karl Heine and his wife Henriette Märtens. Eduard was initially home schooled, then studied at the Friedrichswerdersche Gymnasium and Köllnische Gymnasium in Berlin. In 1838, after graduating from gymnasium, he enrolled at the University of Berlin, but transferred to the University of Göttingen to attend the mathematics lectures of Carl Friedrich Gauss and Moritz Stern. In 1840 Heine returned to Berlin, where he studied mathematics under Peter Gustav Lejeune Dirichlet, while also attending classes of Jakob Steiner and Johann Franz Encke. In 1842 he was awarded a PhD by the University of Berlin for a thesis on differential equations submitted with Enno Dirksen and Martin Ohm as advisors. Heine dedicated the doctoral thesis to his professor Gustav Dirichlet. Next he went to the University of Königsberg to participate in the mathematical seminar of Carl Gustav Jacobi, while also following mathematical physics classes of Franz Ernst Neumann. In Königsberg Heine got in contact with fellow students Gustav Kirchhoff and Philipp Ludwig von Seidel. In 1844 Heine went for a teaching position at the University of Bonn, passing his habilitation and starting as a privatdozent. He continued his research in mathematics in Bonn and, in 1848, was promoted to extraordinary professor. In 1850 he married Sophie Wolff, the daughter of a Berlin merchant; the couple had five children, four daughters and one son. In 1856 Heine moved as a full professor to the University of Halle, where he remained for the rest of his life. From 1864 to 1865, he served as a rector of the university. In 1875, the University of Göttingen offered Heine a mathematics chair but he decided to reject the offer and remain in Halle. In 1877, at the centenary of Gauss' birth, he was awarded the Gauss Medal for his research. Eduard Heine died on 21 October 1881 in Halle.