Кіріспе
Шығармалар мен аңыздардағы кейіпкер Изольда (/ɪ/'/s//uː//l//t//, //ɪ/'/z//uː//l//t/), сондай-ақ Изольда (/ɪ/'/s//oʊ//l//d//ə//, //ɪ/'/z//oʊ//l//d//ə//) және басқаша жазылулары, Тристан мен Изольда аңызындағы бірнеше кейіпкердің есімі. Ең белгілісі – Ирландиялық Изольда, Корнуолл Маркінің әйелі және Тристанның сүйіктісі. Оның анасы, Ирландия патшайымы, сонымен қатар Изольда деп аталады. Үшіншісі – Бриттаниялық Хоэлдің қызы және Кахединнің қарындасы, Ақ қолды Изольда.
Iseult (/ɪ/'/s//uː//l//t//, //ɪ/'/z//uː//l//t/), alternatively Isolde (/ɪ/'/s//oʊ//l//d//(//ə//)//, //ɪ/'/z//oʊ//l//d//(//ə//)/) and other spellings, is the name of several characters in the legend of Tristan and Iseult. The most prominent is Iseult of Ireland, the wife of Mark of Cornwall and the lover of Tristan. Her mother, the queen of Ireland, is also named Iseult. The third is Iseult of the White Hands, the daughter of Hoel of Brittany and the sister of Kahedin.
Атауы
Оның есімі әртүрліше берілген: Изеульт, Изольда, Изеульт, Изольт, Изода, Изоуда, Изеут, Изоут (ескі француз тілінде), Иосойд (ирланд тілінде), Эсилльт (уэльс тілінде), Изелла (корн тілінде), Изольда (португал, испан тілінде), Изolda (серб тілінде) және Изотта (итальян тілінде) сияқты. Ең көне дереккөз, 12 ғасырдағы Берульдің романында оның есімі Изеут немесе Исеут деп жазылған. Этимологиясы белгісіз, көптеген дереккөздер оны ескі жоғары неміс тіліндегі īs ("мұз") және hiltja ("шайқас") сөздерімен байланыстырады. Басқа авторлар оны бритондық *Adsiltia сөзінен шығарады, яғни "қаралатын әйел".
Ирландияның Изульдасы
Ирландиялық ханшайым, Ирландияның Изельтасы – Ирландия королі Ангуиш пен Егде патшайым Изельтаның қызы. Ол Берул, Томас Британиялық және Готфрид фон Страсбургтің «Тристан» поэмаларында, сондай-ақ Рихард Вагнердің «Тристан мен Изельта» операсындағы басты кейіпкер. Изельта алғаш рет жас ханшайым ретінде көрінеді, ол Тристанды оның ағасы Морхолтпен шайқаста алған жараларынан емдейді. Оның кім екені белгілі болған соң, Тристан өз еліне қашып кетеді. Кейін Тристан Ирландияға қайтып келіп, Корнуолл королі Марк үшін Изельтаның қолын сұрау үшін келеді. Ол өзі айдаһарды өлтірді деп мәлімдеген және оның басын көрсеткен зұлым сарай күзетшісіне үйленуге тиіс болған, бірақ Тристан оның тілін алып тастағанын көрсетіп, айдаһарды өлтіргенін дәлелдегенде, Изельтаның ата-анасы оны Маркқа апаруға келіседі. Корнуоллға қайта оралу жолында Изельта мен Тристан, Изельта мен оның қызметшісі Брангейн сақтаған, олар үшін дайындалған махаббат суының құдайына тап болып, оны ішіп қояды. Екеуі бір-біріне батты және Марк Тристанды Корнуоллден қуғанда аяқталған махаббат оқиғасын бастайды. Ұлағатты дәстүрде ғашықтар Тристан өлім төсегінде жатқанға дейін қайта кездеспейді (төменде қараңыз), бірақ кейінірек жазылған «Прозалық Тристан» және оған негізделген туындыларда Тристан Бретаньнен оралып, олардың қарым-қатынасын жаңадан бастайды. Осы нұсқаларда Марк бұрынғыдан гөрі әлдеқайда кешірімсіз, ал ғашықтар ақырында оның ашуынан қашады. Ланселот оларға өзінің «Қуанышты сарай» иелігінде пана береді, олар көптеген жаңа оқиғаларға қатысады. Прозалық нұсқаларда ғашықтарды Марк ағаш астында Тристан Изельтаға арфа тартып ойнап жатқанда табады. Зұлмат патша өзінің жүйсін арт жағынан пышақтап, Тристан Изельтаның өтініші бойынша, соңғы әрекеті ретінде сүйіктісін тығыз құшақтап, өлтіреді. Оның жерленген жерлерінің бірі – Дублиндегі Чапелизод.
Бретань Изультасы
Марк патша Тристан мен Изольттың құпия махаббатын білгеннен кейін, Тристанды Британияға қуды, одан Корнуоллға қайтып оралмау үшін. Сонда Тристан жараланғаннан кейін Бриттаниялық Хоелдің қамқорлығына беріледі. Ол Хоелдің қызы Изольт Аққолмен (Изольт "Ақ қолдар") танысып, үйленеді, себебі ол бұрынғы сүйіктісімен аттас болған. Бірақ Тристанның Ирландиялық Изольтке деген махаббатынан олар некені толыққанды өткізбейді. Бір күні Британиядағы оқиға кезінде Тристан уланады, оны әлемдегі ең шебер емші – Ирландиялық Изольт қана емдей алады. Ол оны іздеп кеме жібереді, кеме экипажы Изольт болса ақ желкен, болмаса қара желкен көтерулері керек екенін айтады. Изольт келіседі, кеме ақ желкенмен үйге бет алады. Алайда Тристанның терезенің арғы жағындағы сигналды көруге күші жетпейді, сондықтан ол әйелінен оны тексеруін сұрайды. Қызғанышпен, Аққол Изольт оған желкендер қара екенін айтады, содан Тристан үмітсіздіктен дереу көз жұмады. Ирландиялық Изольт сүйіктісінің мүрдесін тауып, қайғыға батып, оның қасында дүниеден өтеді. Бұл өлім эпизоды "Тристан" прозасында кездеспейді. Шындығында, Аққол Изольт кейбір жаңа эпизодтарда болғанымен, Тристан Корнуоллға оралғаннан кейін ол туралы ештеңе айтылмайды, бірақ оның бауыры Кахедин маңызды кейіпкер болып қала береді. Ақ және қара желкендердің қате түсінілгенінен туған трагедиялық сюжет грек мифологиясындағы Эгей мен Тесей туралы оқиғаға ұқсас және содан алынған болуы мүмкін.
Қазіргі суреттер
Неміс композиторы Ричард Вагнер Готфрид фон Страсбургтың орта ғасырдағы рыцарлық романы Тристан негізінде Тристан унд Изольда операсын жазды. Теннисонның «Соңғы турнир» шығармасында Изольт анағұрлым жағымсыз бейнеленген. «Ол ерсілі-қарсылы, талапкер, Маркқа немқұрайлы, Тристанға мақтаншыл, сүйіп, жек көруде ақылға сыймас, тең емес». Мэтью Арнольд 1852 жылғы «Тристрам және Изольда» өлеңінде Виктория дәуіріндегі отбасылық құндылықтар аясында Бретаньнің Изольдасына назар аударды. Ирландияның Изольдасын (Изольда рөлінде) 2006 жылғы «Тристан мен Изольда» фильмінде София Майлс сомдады. Изольда 1960 жылғы Жан Коктоның «Орфейдің өсиеті» фильмінде Минервамен шатастырылады. Жазушы, ғалым және тарихшы Розалинд Майлз «Изольда: Батыс аралының ханымы» (2002), содан кейін «Ақ қолдардың қызы» (2005) және «Теңіз ханым» (2005) романдарынан тұратын Изольда туралы көркем романдар трилогиясын жазды. Изольт рөлін ирландиялық актриса Чарли Мерфи «Соңғы патшалық» телесериалында ойнады, ол Бернард Корнуэллдің «Саксондық әңгімелер» романдары сериясына негізделген британдық тарихи ойын-сауық сериалы, онда Изольт Керноу немесе Корнваллдан (қазіргі Корнуолл) шыққан.