Кіріспе

Александр Круден (31 мамыр 1699 – 1 қараша 1770) – шотланд жазушысы, алғашқы Киелі кітап конкордансын жасаған, корректор және баспагер, сондай-ақ өзін ұлттың әдеп-моральын түзеуші деп атаған адам.

Ерте өмір және мансап

Александр Круден Шотландияның Абердин қаласында дүниеге келді (жақындағы зерттеулерге сәйкес, 1699 жылдың 8 маусымында Абердиндегі Санкт-Николас-Кирк шіркеуінде крещениеден өтті) және Абердин грамматикалық мектебінде, содан кейін Абердин университетінің Маришал колледжінде білім алды. Ол латын, грек және Библияны жақсы білді. Ол өнер магистрі дәрежесін алды, бірақ көп ұзамай махаббатта көңілі қалып, ақыл-есі дұрыс болмай бастады. Біраз уақыт қамауда болғаннан кейін жазылып, Лондонға көшіп келді. 1722 жылы ол Саутгейттегі Етон-холлде тұратын шалқамалы жер иесінің ұлына жеке репетитор болып жұмысқа орналасты, сондай-ақ Уэрде де ұқсас қызмет атқарды. 1729 жылы ол Дербидің 10-шы графының оқырманы және хатшысы болып жұмыс істеді, бірақ француз тілін дұрыс айта алмағандықтан 7 шілдеде қызметтен босатылды. Одан кейін ол Сохо ауданында, тек француз тілінде сөйлейтін үйге қоныстанды және графтың лауазымына қайта оралу үмітімен тіл сабақтарын алды. Бірақ ол Ланкаширдегі Ноусли залына барғанда граф оны қабылдамады. Ол бір жесір әйелге ұнамай қалды, нәтижесінде Бетнал Гриндегі Мэтью Райттің жеке психиатриялық клиникасында мәжбүрлі түрде ұсталды. 1753 жылдың қыркүйегінде көшедегі төбелес салдарынан оның қарындасы (Мидл Грин Лэнглиде тұратын Изобелла Уайлд ханым) талабымен Челсидегі психиатриялық ауруханада он жеті күнге қамалды. Ол достарына қарсы сәтсіз сот процесін бастады және олардың құтқарылуы үшін олар да қамауға алынуы керек деп ұсынды. 1955 жылдың сәуірінде ол Парламент Спикері мен депутаттарына хат жазды, сондай-ақ Патша мен Парламентке үндеу жолдады. Сондай-ақ 1755 жылы ол Ньюингтоннан (1640-1722) сэр Томас Эбнидің қызына ұнамай қалды. Круден ешқашан үйленбеген.

Өлім

1770 жылы 1 қарашада Круден Ислингтондағы Камден Пассаждағы тұрғын үйінде дұға оқып жатқанда күрт қайтыс болды. Ол Саутварк қаласындағы «Өліктің орны» деп аталатын протестант диссиденттері қауымының жерлеу орнында жерленді. Ол жинаған қаржысының бір бөлігін Абердиндегі шәкірттікке бөлді, соның арқасында оның есімі университет меценаттарының тізімінде сақталды.