Кипр референдумы: 2004 ж. Біріктіру жоспары грек кипрліктерінен бас тартты (76%), түрік кипрліктері мақұлдады (65%). Тарих, саясат, дауыс беру нәтижелері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кипрде референдум
Referendum in Cyprus
2004 жылғы 24 сәуірде Кипр Республикасында және Солтүстік Кипрдің Түрік Республикасында Аннан жоспары бойынша референдум өтті. Екі қауымға да 1974 жылдан бері бөлініп келген аралды қайта біріктіру жөніндегі Біріккен Ұлттар Ұйымының ұсынысының бесінші түзетуін мақұлдайтындары туралы сұрақ қойылды. Түрік кипрліктердің 65% оны мақұлдаса, грек кипрліктердің 76% қабылдамады. Референдумға қатысу деңгейі грек кипрліктер арасында 89%, түрік кипрліктер арасында 87% құрады, бұл сайлаушылардың мәселеге жоғары қызығушылық танытқанын көрсетеді.
A referendum on the Annan Plan was held in the Republic of Cyprus and the Turkish Republic of Northern Cyprus on 24 April 2004. The two communities were asked whether they approved of the fifth revision of the United Nations proposal for reuniting the island, which had been divided since 1974. While it was approved by 65% of Turkish Cypriots, it was rejected by 76% of Greek Cypriots. Turnout for the referendum was high at 89% among Greek Cypriots and 87% among Turkish Cypriots, which was taken as indicative of great interest in the issue on the part of the electorates.
Өмірбаян
Референдум бастапқыда 21 сәуірге жоспарланған болатын, бірақ БҰҰ жоспарлаушылары бұл күннің 1967 жылы Афинадағы төңкерістің жылдығы екенін анықтады, ол 1974 жылы аралға түрік шапқыншылығына соққан оқиғалар тізбегін бастап берді.
The referendum had originally been planned for 21 April, until the UN planners realised it was the anniversary of the coup in Athens in 1967, which set off the chain of events that led to the Turkish invasion of the island in 1974.
Солтүстік Кипр Түрік Республикасы
Кипр түркілері бұл жоспардың гректерге тым көп көңіл бөлгенін айтты, бірақ көпшілігі оны ұзақ жылдар бойы созылған халықаралық оқшаулану мен Еуропа экономикасынан шеттетілуді аяқтаудың бір жолы ретінде қабылдауға дайын екенін мәлімдеді. Дегенмен, олардың басшылығы оған қарсы болды, Кипрдің түрік президенті Рауф Денкташ "жоқ" деп дауыс беруді белсенді түрде қолдады. Бірақ оның премьер-министрі Мехмет Али Талат жоспарды қабылдауды жақтады, ал Түркия премьер-министрі Режеп Тайyip Ердоған да оны қолдады. Түркия Кипр мәселесін шешуді Түркияның Еуроодаққа қатысуының алғашқы қадамы және Грекиямен қарым-қатынастағы шиеленісті азайтудың жолы ретінде қарастырды. "Сұр қасқырлар" (MHP ұлттық партиясына жататын түрік оңшыл ұлтшыл тобы) "жоқ" деп дауыс беруді белсенді түрде насихаттады. Дауыс беруге дейін "Сұр қасқырлардың" белсенділері ратификацияны қолдаушыларға қарсы шағын тәртіпсіздіктер жасады, ал дауыс беру алдындағы кезеңде кем дегенде 50 белсенді Солтүстік Кипрге келді. Алайда, референдум тыныш өтті және еркін әрі әділ деп танылды.
Among Turkish Cypriots the plan was argued to be excessively pro Greek, but most said they were willing to accept it as a means of ending their prolonged international isolation and exclusion from the wider European economy. However, it was opposed by their leadership, with the Turkish Cypriot President Rauf Denktaş actively advocating a no vote. However, his Prime Minister Mehmet Ali Talat favoured the plan's acceptance, while Turkish Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan also supported it. Turkey saw a resolution of the Cyprus issue as being an essential first step to eventual Turkish membership of the EU as well as a way of defusing tensions with Greece. The Grey Wolves (a Turkish right wing nationalist group belonging to the MHP nationalist party) actively advocated a "no" vote. There were some limited riots caused by Grey Wolves activists against pro ratification supporters during the pre vote period, with at least 50 such activists arriving in Northern Cyprus during the pre voting period. However, the referendum itself was carried out peacefully and deemed free and fair.
Кипр гректері қауымдастығы жоспарды бекітпегендіктен және жоспарды іске асыру екі қауымдастықтың бекітуіне байланысты болғандықтан, Аннан жоспары өзінің шарттарына сәйкес күшін жойды. Егер Құрылымдық келісім жеке және бір уақытта өткізілетін референдумдарда бекітілмесе, немесе кепіл берушілердің бірі 2004 жылғы 29 сәуірге дейін Кипрдегі жаңа жағдайға қатысты мәселелер бойынша келісімге қол қоймаса, ол күшін жойды және заңдық күші болмайды. |Қосымша IX| 1.2-бап.
Since the Greek Cypriot Community did not approve the Plan, and implementation of the Plan was dependent on its approval by both communities, the Annan Plan, according to its own terms, became null and void. Should the Foundation Agreement not be approved at the separate simultaneous referenda, or any guarantor fail to sign the Treaty on matters related to the new state of affairs in Cyprus by 29 April 2004, it shall be null and void, and have no legal effect.|Annex IX|Article 1.2
Қатысу мәселелері
Кипрлік гректер 1974 жылы Түркиядан бөлініп шыққаннан кейін көшіп келген түрік кипрліктерінің құқығын даулады. Референдумнан кейін грек-кипрлік президент Тассос Пападопулос Кофи Аннанға былай деп шағымданды:
Greek Cypriots disputed the right of Turkish Cypriots who had immigrated from Turkey since the 1974 breakaway. Following the referendum, Greek Cypriot President Tassos Papadopoulos wrote to Kofi Annan, complaining that:
Дегенмен, соңғы жоспар бойынша Түркиядан келген барлық қоныс аударушылар Кипрде қалуға тиіс емес қана, Түркиядан қоныс аударушылардың үздіксіз ағынына мүмкіндік берілді, сонымен қатар олардың бәріне референдум кезінде дауыс беруге рұқсат етілді. Бұл орнатылған халықаралық құқық пен БҰҰ тәжірибесіне қайшы болды, сондай-ақ біздің тарапымыздан оған қарсы қайта-қайта айтылған шақырулар мүлдем ескерілмеді. Соның салдарынан, қоныс аударушылар тағы да 24 сәуірдегі референдумда түрік кипрліктерінің еркін білдіруіне қатысты, бұл халықаралық құқық пен практиканың барлық нормаларына қарсы келеді.
However, under the final Plan not only the entirety of settlers were to remain in Cyprus and the possibility for a permanent flow of settlers from Turkey was left open, but all of them were allowed to vote during the referendum. This was so, despite established international law and UN practice, and persistent repeated calls of our side to the contrary, which were utterly disregarded. The end result, is that once more the settlers have participated in formulating the will of Turkish Cypriots during the referendum of April 24, and this against every norm of international law and practice.|
Британдық Сыртқы істер комитеті атап өткендей, қоныс аударушылардың саны дауыс беру нәтижесіне "әсер етпесе де", "заңсыз иммигранттар ретінде оларға дауыс беруге рұқсат етілмеуі керек еді".
The British Foreign Affairs Select Committee noted that while the settler population did not "swing" the vote, "as illegal immigrants they should not have been allowed to vote at all".
Кипрлік гректер
Кипр Республикасының президенті Тассос Пападопулос грек кипрліктердің Кипр мәселесіне қатысты барлық шешімдерді емес, тек Аннан жоспарын қабылдамағанын мәлімдеді. Ол сайлау қорытындысы жарияланғаннан кейін: "Олар түрік кипрлік ағайындарынан бас тартқан жоқ. Олар тек қана ұсынылған осы нақты шешімді қабылдамады" деді.
The Republic of Cyprus' president, Tassos Papadopoulos, said that Greek Cypriots had rejected just the Annan plan and not all solutions to the Cyprus problem. "They are not turning their backs on their Turkish Cypriot compatriots," he said soon after the results were declared. "They have simply rejected this particular solution on offer."
Кипрлік түрік
Кипр түркілерінің президенті Рауф Денкташ референдум нәтижесіне жауап ретінде Аннан жоспары қабылданбағандықтан, оның "жоқ" кампаниясы мақсатына жеткенін мәлімдеді. Ол дереу отставкаға кету туралы талаптарды қабылдамады, бірақ келесі айда 2005 жылы тағы бір президенттік мерзімге түсуден бас тартатынын хабарлады.
Turkish Cypriot President Rauf Denktaş responded to the referendum outcome by saying that, with the Annan Plan rejected, his "no" campaign had reached its objective. He rejected calls for his immediate resignation, but announced the following month that he would not be standing for a fifth presidential term in 2005.
Грекия, Түркия және Біріккен Корольдік
Кипрдің кепілдік беруші елдері – Грекия, Түркия және Ұлыбритания әртүрлі реакция көрсетті. Түркияның премьер-министрі Режеп Тайип Ердоған бұл нәтиженің түрік кипрліктерінің оқшалануына соңғы нүкте қойғанына сенетінін айтты және Аннан жоспарын қабылдамау арқылы "оңтүстік Кипрдің өзінен шығын шығарғанын" мәлімдеді. Грекия үкіметінің өкілі Кипрді қайта біріктіру жөніндегі күш-жігерді тоқтату қажет емес екенін, Еуроодақ аясында грек кипрліктерін және түрік кипрліктерін қайта жақындастырудың баршаға пайдалы екенін атап көрсетті. Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Джек Стро: "Біз грек кипрліктерінің бүгін жасаған таңдауын құрметтейміз. Бірақ олардың бұл таңдау өздері үшін дұрыс па екенін одан әрі ойлап көретініне үміт артамыз" деді. Нәтижеге халықаралық реакция Ұлыбританияныкіндей болды: Аннан жоспарымен және Еуроодаққа қатысу шараларымен айналысқан ұйымдар арасындағы көңіл көшіруі айқын байқалды.
There was varied reaction from Cyprus' Guarantor Powers, Greece, Turkey and the United Kingdom. Turkey's Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan said that he believed the result spelled an end for Turkish Cypriot isolation, and that by rejecting the Annan Plan, "southern Cyprus (was) the loser". A spokesman for the Greek government stressed that efforts to reunite Cyprus should not be halted, pointing out that in the EU framework it is "in the interest of everyone to continue efforts to reconcile Greek Cypriots and Turkish Cypriots". The British Foreign Secretary Jack Straw said, "We will respect the choice which Greek Cypriots have expressed today. But I hope that they will continue to reflect on whether this choice is the right one for them." The general international reaction to the result was similar to that of Britain: one of deep disappointment, particularly among those bodies that had worked on the Annan Plan and on EU accession arrangements.
Басқа халықаралық реакциялар
Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Кофи Аннан: "Кипр мәселесін шешудің бірегей және тарихи мүмкіндігі қанағаттандырылмады." Еуропалық комиссия: "Еуропалық комиссия Кипрдегі грек қауымдастығының Кипр мәселесін кешенді түрде шешуді мақұлдамағанын өте өкінеді, бірақ халықтың демократиялық шешімін құрметтейді." АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Ричард Бучер: "Грек кипрліктерінің көпшілігі келісім жоспарына қарсы дауыс бергеніне көңіліміз қалды. Грек кипрлік қауымдастығындағы референдумның сәтсіз аяқталуы, келісімге дауыс берген арал тұрғындарының және халықаралық қауымдастықтың үміттерін кері қайтарды." Еуропалық кеңейту комиссары Гюнтер Верхюген: "Мені грек кипрлік үкімет алдағандай сезіндім. Қазір Кипрдің Еуропалық Одаққа қосылуына көлеңке түсті. Біз қазір Кипр түркілерінің экономикалық оқшаулануын аяқтаудың жолын табуды қарастырамыз." БҰҰ арнайы өкілі Альваро де Сото: "Бүгін кешке тілімді шайнап қоямын."
United Nations Secretary General Kofi Annan: "A unique and historic chance to resolve the Cyprus problem has been missed." European Commission: "The European Commission deeply regrets that the Greek Cypriot community did not approve the comprehensive settlement of the Cyprus problem, but it respects the democratic decision of the people." US State Department Spokesman Richard Boucher: "We are disappointed that a majority of Greek Cypriots voted against the settlement plan. Failure of the referendum in the Greek Cypriot community is a setback to the hopes of those on the island who voted for the settlement and to the international community." European Commissioner for Enlargement Günter Verheugen: "I feel cheated by the Greek Cypriot government There is a shadow now over the accession of Cyprus. What we will seriously consider now is finding a way to end the economic isolation of the Turkish Cypriots." UN Special Envoy Álvaro de Soto: "This evening I'm biting my tongue."