Моцарттың «Идоменеу» операсы: сюжет, тарих, шығармашылық. 1781 ж. Мюнхендегі тұңғыш қойылымы. Италия тіліндегі опера-серия, либреттосы және авторлары туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1781 жылы Вольфганг Амадей Моцарттың операсы.
1781 opera by Wolfgang Amadeus Mozart
Idomeneo, re di Creta ossia Ilia e Idamante (италия тілінде «Крит патшасы Идоменей» немесе «Илия мен Идамант»; көбінесе жай ғана «Идоменей», K. 366 деп аталады) – Вольфганг Амадей Моцарттың итальян тіліндегі опера-сериясы. Либреттосы Жанбаттиста Вареско Антуан Даншеттің француз тіліндегі мәтінінен, 1705 жылы Крэбильон әкесінің пьесасы негізінде жазылған. Бұл пьеса 1712 жылы Андре Кампраның «Идоменей» операсы үшін музыкаға алынған болатын. Моцарт пен Вареско 1780 жылы Баварияның курфюрсті Карл Теодордың тапсырысымен сарайлық карнавалға арналған шығарма жазды. Тақырыпты ол таңдаған болуы мүмкін, алайда бұл Моцарттың идеясы болуы да ғажап емес. Шығарманың тұңғыш қойылымы 1781 жылғы 29 қаңтарда Мюнхендегі Кувилье театрында өтті.
Idomeneo, re di Creta ossia Ilia e Idamante (Italian for Idomeneus, King of Crete, or, Ilia and Idamante; usually referred to simply as Idomeneo, K. 366) is an Italian language opera seria by Wolfgang Amadeus Mozart. The libretto was adapted by Giambattista Varesco from a French text by Antoine Danchet, based on a 1705 play by Crébillion père, which had been set to music by André Campra as Idoménée in 1712. Mozart and Varesco were commissioned in 1780 by Karl Theodor, Elector of Bavaria for a court carnival. He probably chose the subject, though it may have been Mozart. The work premiered on 29 January 1781 at the Cuvilliés Theatre in Munich, Germany.
Құрамы
Либретто жалпы құрылымы, кейіпкерлерді дамыту жолы және әртүрлі номерлерде, сондай-ақ secco және stromentato речитативтерінде қолданылған жоғары поэтикалық тілі арқасында Metastasio-дан айқын шабыт алады. Хорлардың, марштардың және балеттердің стилі өте француздық, ал 1-ші актінің соңындағы кеме апат сахнасы Глюктің "Ифигения Тавридеде" операсындағы ұқсас сахнаның құрылымы мен драмалық шешіміне дерлік толық сәйкес келеді. Құрбандық шалу және оракул сахналары Глюктің "Ифигения Аулидеде" және "Алькеста" операларымен ұқсас. Курт Крамер Варесконың Кальзабигимен таныс болғанын, демек Глюктің, әсіресе соңғысының "Алькеста" операсымен де таныс болғанын болжайды; Варесконың ең драматикалық бөлімдерінің көп бөлігі Кальзабиги арқылы берілген соңғы француз стилінен тұрады. Дегенмен, осы француз стильдерінің қоспасы (бірнеше хордан басқа) Глюк пен Франциядан алшақтап, итальяндық (opera seria) түбірлеріне оралуы Моцарттың арқасы; әншілердің бәрі классикалық итальяндық стильде тәрбиеленген, ал речитативтердің бәрі дәстүрлі итальяндық.
The libretto clearly draws inspiration from Metastasio in its overall layout, the type of character development, and the highly poetic language used in the various numbers and the secco and stromentato recitatives. The style of the choruses, marches, and ballets is very French, and the shipwreck scene towards the end of act 1 is almost identical to the structure and dramatic working out of a similar scene in Gluck's Iphigénie en Tauride. The sacrifice and oracle scenes are similar to Gluck's Iphigénie en Aulide and Alceste. Kurt Kramer has suggested that Varesco was familiar with Calzabigi and therefore the work of Gluck, especially the latter's Alceste; much of what we see in Varesco's most dramatic passages is the latest French style, mediated by Calzabigi. It is thanks to Mozart, though, that this mixture of French styles (apart from a few choruses) moves away from Gluck and France and returns to its more Italian (opera seria) roots; the singers were all trained in the classical Italian style, after all, and the recitatives are all classically Italian.
Өнер тарихы
Ол алғаш рет 1781 жылғы 29 қаңтарда Мюнхен Резиденциясының Кувиллиес театрында Кристиан Каннабихтің музыкалық жетекшілігімен орындалды. Операның алғашқы табысының көп бөлігі сахналық безендірілістеріне байланысты болды: Мюнхен баспасөзіндегі хабарламада Моцарттың аты аталмаған, бірақ былай делінген (аударма): «Автор, композитор және аудармашының барлығы Зальцбург қаласының тумалары; декорациялар, оның ішінде порттың және Нептун ғибадатханасының көрінісі ерекше көзге түсті, бұл біздің танымал театр суретшісі, сарай кеңесшісі Лоренцо Куаглионың шедеврлері еді, және барлығы оларға зор қызығушылық танытты». «Идоменео» Моцарттың алғашқы толыққанды операсы болды, онда ол – композиторлардың арасында бірегей болып – алғаш рет және барлық келесі операларында да жұмысты увертюраның тонымен аяқтады. «Идоменео» арқылы ол оркестрлік бояудың шеберлігін, речитативтерді және мелодиялық желіні көрсетті. Моцарт либретто авторы, сарай капелланы Варескомен күресті, үлкен қысқартулар мен өзгерістер жасады, тіпті әншілерге ұнамайтын нақты сөздер мен дауыстыларға дейін (италия тілінде «би» деп айтылатын «rinvigorir» сөзіндегі көптеген «i» әріптері). «Идоменео» Мюнхенде үш рет қойылды. Кейін 1781 жылы Моцарт жұмысты Глюктің стиліне жақындататын түзетулерді қарастырды (бірақ оны іске асырмады); бұл бас Идоменео және тенор Идаманте болуын білдіретін еді. 1786 жылы Венадағы Ауэрсперг сарайында концерттік орындалыс өтті. Осы мақсатта Моцарт жаңа музыка жазды, кейбір бөлімдерді қысқартып, Идамантені кастратодан тенорға ауыстырды. Британдық тұңғыш көрсетілімін 1934 жылы Гласгоу Гранд Опера қоғамы ұйымдастырды. АҚШ-тағы алғашқы қойылымды Борис Голдовский 1947 жылдың жазында Танглевудтағы Беркшир музыка фестивалінде сахнаға қойды. Бүгінде «Идоменео» стандартты опералық репертуардың бір бөлігі болып табылады. Оның бірнеше жазбалары бар (төменде қараңыз), және ол үнемі орындалады. 2006 жылы Берлиндегі Deutsche Oper театрында Ханс Нойенфельс қойған 2003 жылғы қойылымның тоқтатылуына байланысты дау туындады (2006 жылғы «Идоменео» дауы туралы қараңыз).
It was first performed at the Cuvilliés Theatre of the Munich Residenz on 29 January 1781, under the musical direction of Christian Cannabich. The opera apparently owed much of its success at its first performance to the set designs: a notice in the Munich press did not mention Mozart by name but said (translation): "The author, composer and translator are all natives of Salzburg; the decors, among which the view of the port and Neptune's temple were outstanding, were masterpieces by our renowned theatre designer, court Councillor Lorenzo Quaglio, and everyone admired them tremendously." Idomeneo was Mozart's first mature opera, in which he – unique among composers – for the first time and continuing this for all his subsequent operas, ended the work in the key of the overture. With Idomeneo, he demonstrated a mastery of orchestral color, accompanied recitatives, and melodic line. Mozart fought with the librettist, the court chaplain Varesco, making large cuts and changes, even down to specific words and vowels disliked by the singers (too many "i"s in "rinvigorir", which in Italian are pronounced as in bee). Idomeneo was performed three times in Munich. Later in 1781 Mozart considered (but did not put into effect) revisions that would have brought the work closer into line with Gluck's style; this would have meant a bass Idomeneo and a tenor Idamante. A concert performance was given in 1786 at the Palais Auersperg in Vienna. For this, Mozart wrote some new music, made some cuts, and changed Idamante from a castrato to a tenor. The British premiere was given by the amateur Glasgow Grand Opera Society in 1934. The first performance in the United States was produced by Boris Goldovsky at the Berkshire Music Festival at Tanglewood during the summer of 1947. Today Idomeneo is part of the standard operatic repertoire. There are several recordings of it (see below), and it is regularly performed. In 2006 there was a controversy over the cancelling of a 2003 production directed by Hans Neuenfels at the Deutsche Oper Berlin (see 2006 Idomeneo controversy).