Екінші дүниежүзілік соғыстағы америкалық ұшақтар: "Fireball" моделі

Кіріспе

Ryan FR Fireball – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ryan Aeronautical компаниясы АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін құрастырған, поршенді және реактивті қозғалтқыштармен жабдықталған ұшақ. Бұл реактивті қозғалтқышы бар әскери-теңіз күштерінің алғашқы ұшағы болды. 1943 жылдың 2 желтоқсанында 100 ұшаққа тапсырыс берілді, ал 1945 жылдың 31 қаңтарындағы келісімшарт бойынша FR-1 ұшақтарының жалпы саны 700-ге жетті. XFR 1 – бір орындық, төмен қанатты моноплан, үш дөңгелекті қону шассисімен жабдықталған. Ұшақтың алғы бөлігіне Wright R 1820 72W Cyclone радиалды қозғалтқышы орнатылған, ал артқы бөлігіне General Electric I 16 (кейін J 31 деп аталды) турбореактивті қозғалтқышы орнатылған. Ол қанат тамырындағы арналар арқылы отынмен жабдықталды, сондықтан қанаттың қалыңдығы арналарды және сыртқа жылжымалы негізгі қону шассисін орналастыру үшін жеткілікті болуы керек еді. Отын жүйесін жеңілдету үшін екі қозғалтқыш та бірдей маркадағы авиабензин қолданды. Фюзеляжда екі өздігінен жабылатын отын бакі бар, біреуі және екіншісі. Кабина қанаттың алдыңғы жиегінен сәл алға орналасқан, ал ұшқышқа тамаша көрініс беретін «көпіршік» шатырымен жабдықталған. XFR 1 – әскери-теңіз күштерінің ұшақтарындағы алғашқы ламинарлық ағынды қанат профиліне ие болды. Fireball төрт .50 калибрлі (12,7 мм) M2 Browning пулеметтерімен қаруланды, әр пулеметке 300 оқтан берілді. Олар реактивті қозғалтқыштың ауа түсірілісіне жақын қанаттың орталық бөлігіне орнатылған. Әрбір сыртқы қанаттың астына 5 дюймдік (127 мм) төрт ракета орнатуға болады, ал орталық бөліктің астында 1000 фунттық (454 кг) бомбалар немесе қосымша жанармай бактерілері үшін екі бекіткіш нүкте болды. Ұшқыш орындығының алдында және артында, сондай-ақ май салқындатқышы үшін броньды пластиналар орнатылған. Бірінші прототип 1944 жылдың 13 қазанында NAS China Lake-те апатқа ұшырап жоғалып кетті. Тергеу көрсеткендей, қанат құрылымы қысым әсеріне төтеп беруге жеткіліксіз болған. Бұл мәселе сыртқы қанат панельдеріндегі құрама тігістердің санын екі есе көбейту арқылы шешілді. Екінші прототип 1945 жылдың 25 наурызында 35000 футтан (10668 м) сүңгіп, қалпына келтіре алмағандықтан құлады, себебі де қысым әсері болуы мүмкін. Үшінші прототип 5 сәуірде Линдберг әуежайының үстінен жоғары жылдамдықпен өтіп бара жатып, кабина шатырының қақпағы ұшып кеткен кезде апатқа ұшырады. Патуксент Ривердегі Әскери-теңіз күштерінің сынақ орталығында жүргізілген операциялық сынақтар, соның ішінде авиатасымалдағыштарға қабылдау сынақтары қосымша мәселелерді анықтады: поршенді қозғалтқыш электрмен жұмыс істейтін жапқыштар орнатылғанға дейін қызып кетуі мүмкін, катапульта ілгектерін жылжыту қажет болды және мұрындық дөңгелегінің серпімді соққысын ұзарту қажет болды. 1945 жылдың қаңтар айының басында авиатасымалдағыштарға жарамдылық сынақтары басталды. Ұшақ поршенді қозғалтқышты қолдана отырып бес рет катапультамен ұшып, екі қозғалтқышты қолдана отырып үш рет ұшты. Авиатасымалдағышқа қону кезінде ешқандай қиындықтар болған жоқ. FR 1 Fireball одан әрі XFR 2-ге дамытылды, ол 72W орнына 1,425 а.к. (1063 кВт) қуатты Wright R 1820 74W қозғалтқышын пайдаланды. Бір ғана ұшақ осы конфигурацияға ауыстырылды. Келесі ұсынылған нұсқа, FR 3 үшін прототиптер жасалмады, ол General Electric I 20 турбореактивті қозғалтқышын қолданған болар еді. Бұл екі жоба да соғыс аяқталғаннан кейін тоқтатылды. Турбореактивті қозғалтқыштың ауа түсірілісі қанат тамырынан қанаттың алдыңғы бөлігіне орналастырылды, ал ұшақ тек поршенді қозғалтқышта ұшқанда соғуды азайту үшін электрмен жұмыс істейтін есіктермен жабылды. Fireball фюзеляжы үлкен қозғалтқышты орналастыру үшін ұзартылды, ал ауа түсірілісі орналасқан қанат тамырының алдыңғы жиегінің ұзартылуы да алынып тасталды. XFR 4 XF2R 1 Dark Shark турбореактивті қондырғысын сынау үшін жасалған. Бұл соңғы нұсқа болды, поршенді қозғалтқыш General Electric XT31 GE 2 турбовинтімен ауыстырылды, бірақ тек бір прототип салынды. 1943 жылдың 2 желтоқсанында 100 FR-1 ұшағына тапсырыс берілді, ал 1945 жылдың қаңтарында тағы 1000 ұшаққа тапсырыс берілді. Барлық келісімшарттар ұшақтың авиатасымалдағыштарда сәтті сынақтан өтуіне байланысты болды. 1945 жылдың қарашасына дейін 66 Fireball ұшағы құрастырылды, өйткені VJ күні 1044 FR 1 ұшағына жасалған тапсырыстар тоқтатылды.

American World War II era jet and piston engined fighter aircraft

The Ryan FR Fireball was an American mixed power (piston and jet powered) fighter aircraft designed by Ryan Aeronautical for the United States Navy during World War II. It was the Navy's first aircraft with a jet engine. Another contract was placed for 100 aircraft on 2 December 1943 and a later contract on 31 January 1945 increased the total of FR 1s on order to 700. The XFR 1 was a single seat, low wing monoplane with tricycle landing gear. A Wright R 1820 72W Cyclone radial engine was mounted in the fighter's nose while a General Electric I 16 (later redesignated as the J 31) turbojet was mounted in the rear fuselage. It was fed by ducts in each wing root which meant that the wing had to be relatively thick to house the ducts and the outward retracting main landing gear. To simplify the fuel system, both engines used the same grade of avgas. Two self sealing fuel tanks were housed in the fuselage, one of and the other of The cockpit was positioned just forward of the leading edge of the wing and the pilot was provided with a bubble canopy which gave him excellent visibility. The XFR 1 had the first laminar flow airfoil in a navy carrier aircraft. The Fireball was armed with four .50 in (12.7 mm) M2 Browning machine guns with 300 rounds per gun. They were mounted in the center section of the wing, immediately outboard of the air intakes for the jet engine. Four 5 inch (127 mm) rockets could be carried under each outer wing panel and two hardpoints were provided under the center section for 1,000 lb (454 kg) bombs or drop tanks. Armor plates were provided in front and behind the pilot's seat and for the oil cooler. The first prototype was lost in a crash at NAS China Lake on 13 October 1944. Investigation showed that the wing structure was not strong enough to resist compressibility effects. This was cured by doubling the number of rivets in the outer wing panels. The second prototype crashed on 25 March 1945 when the pilot failed to recover from a dive from 35000 feet (10668 m), probably also due to compressibility effects. The third prototype crashed on 5 April when the canopy blew off during a high speed pass over Lindbergh Field. Operational testing by the Naval Air Test Center at Naval Air Station Patuxent River that included carrier acceptability tests revealed additional problems: The piston engine tended to overheat until electrically operated cowl flaps were installed, the catapult hooks had to be moved, and the nosewheel oleo shock strut had to be lengthened by Carrier suitability tests began aboard the escort carrier Charger in early January 1945. The aircraft successfully made five catapult takeoffs using the piston engine as well as three takeoffs using both engines. No problems were reported when landing aboard the carrier. The FR 1 Fireball was further developed into the XFR 2 which utilized a 1,425 hp (1,063 kW) Wright R 1820 74W in place of the 72W. One single airframe was converted to this configuration. No prototypes were built for the next proposed variant, the FR 3, which would have used a General Electric I 20 turbojet. Both of these projects were canceled with the end of the war. The turbojet's air intakes were moved from the wing roots to the fuselage in front of the wing; they were covered by electrically powered doors to lessen drag when the aircraft was flying only on its piston engine. The Fireball's fuselage was lengthened by to accommodate the larger engine and the leading edge extension of the wing root that housed the air intakes was also removed. The XFR 4 was intended to serve as a testbed for the turbojet installation on the XF2R 1 Dark Shark. This was the final variant; the piston engine was replaced with a General Electric XT31 GE 2 turboprop, but only one prototype was built. On 2 December 1943, orders for 100 production FR 1s were placed, with a follow up order of 1,000 additional fighters in January 1945. All of the contracts were contingent on the aircraft successfully completing carrier trials. Only 66 Fireballs were completed by November 1945 as orders for 1,044 FR 1s were canceled on VJ Day.

Пайдалану тарихы

Бір эскадрилья, VF 66, алғашқы Fireball ұшақтарын 1945 жылдың наурыз айында алды, бірақ олар ешқашан жауынгерлік қимылдарға қатыспады. 1 мамырда эскадрильяның үш ұшағы Ranger әуе кемесіне жеті ұшқышты сынау үшін көтерілді, бірақ екі ұшақ қону кезінде зақымдалды. Бір ұшақ тұтқындағыш құрылғыны жіберіп алып, апаттан сақтау кедергісіне соқты, ал екінші ұшақтың алдыңғы тірегі құлап кетті. Келесі айда ұшқыштар біліктілік алды және жапондықтар капитуляциялаған кезде ұшуға дайындық демалысында болды. Эскадрилья 18 қазанда таратылды, барлық ұшқыштар мен ұшақтар VF 41 эскадрильясына берілді. VF 41 эскадрильясының Fireball ұшағы 1945 жылдың 6 қарашасында реактивтік қуатпен әуе кемесіне қонған алғашқы ұшақ болды деп хабарланды, бірақ бұл алдын ала жоспарланбаған. FR 1 ұшағының радиалды қозғалтқышы Wake Island эскорт кемесіне соңғы жақындағанда істен шыққаннан кейін, ұшқыш реактивтік қозғалтқышты іске қосып, қонуға сәтті түсті, кеменің апаттан сақтау кедергісіне тиіп алмай, соңғы тұтқындағыш сымын мүжілді. Алайда, ұшақ Wright R 1820 қозғалтқышынан қалған қуатты да пайдаланған болуы мүмкін екендігіне дәлелдер бар, сондықтан қону толығымен реактивтік қуатпен болған жоқ. Осы кезде эскадрилья ұшқыштарын авианосец операцияларына дайындауға тырысты, бірақ 22 ұшқыштың тек 14-і ғана қажетті алты ұшу мен қонуды орындады. Алдыңғы тірегінің қону кезінде бұзылуына байланысты бірнеше апаттар болды, бірақ ұшқыштар да кінәлі болды, себебі олар негізгі тірек қонғаннан кейін алдыңғы тіректі күшпен палубаға соқты. VF 1E 1947 жылдың наурыз айында Badoeng Strait эскорт кемесінде авианосецтік біліктілік сынағын өткізді, бірақ тек сегіз ұшқыш қана сәтті біліктілік алды, себебі FR 1 ұшақтары авианосецке бірнеше рет қонуға шыдамайтын көрінді. Маусым айында Rendova кемесіндегі бір ұшақ қатты қону салдарынан екіге бөлінді. Эскадрилья ұшақтарының келесі тексерулерінде конструкциялық ақаулар анықталды және барлық Fireball ұшақтары 1 тамызға дейін қызметтен алынды. Ұшақтардың қызметтен шығарылуынан кейін, модификация мен сынақтар үшін сақталған бірнеше дананы қоспағанда, FR 1 ұшақтары бөлшектелді.

One squadron, VF 66, received its first Fireballs in March 1945, but they never saw combat. On 1 May, three of the squadron's aircraft were craned aboard the carrier Ranger to attempt to qualify seven pilots, but two of the fighters were damaged while landing. One missed the arresting gear and hit the crash barrier while the other aircraft's nose gear collapsed. The following month the pilots qualified and were on pre embarkation leave when the Japanese surrendered. The squadron was decommissioned on 18 October with all pilots and aircraft transferred to VF 41. It has been claimed that a Fireball of VF 41 became the first aircraft to land under jet power on an aircraft carrier, albeit without prior planning, on 6 November 1945. After the radial engine of an FR 1 failed on final approach to the escort carrier Wake Island, the pilot managed to start the jet engine and land, barely catching the last arrestor wire before hitting the ship's crash barrier. However, there is evidence that the aircraft may have still benefited from some residual power from its Wright R 1820 and therefore the landing was not purely under jet power. The squadron was attempting to qualify its pilots for carrier operations during this time, but only 14 of its 22 pilots made the six required takeoffs and landings. A number of accidents occurred when the nose gear failed on landing, but the pilots were at least partly responsible as they were slamming the nose gear onto the deck after landing on the main gear. VF 1E conducted carrier qualification in March 1947 aboard the escort carrier Badoeng Strait and only eight pilots successfully qualified, not least because the FR 1s were proving to be too fragile to endure repeated carrier landings. During one brief deployment in June aboard Rendova, one aircraft broke in two during a hard landing. Subsequent inspections of the squadron's aircraft showed signs of structural failure and all the Fireballs were withdrawn by 1 August 1947. After the withdrawal of the type from service, except for a few examples retained for modifications and testing, the FR 1s were scrapped.

Тірі қалған әуе кемелері

Тек бір ғана мысалы, FR 1 BuNo 39657, қазірге дейін сақталып қалған. Алғашқыда NASA Ames Research Center-ге жіберілген, бұл ұшақ техникалық мектепте оқу үшін пайдаланылған, содан кейін 1960 жылдары Калифорния штатының Сан-Луис-Обиспо қаласындағы техникалық мектептен Чинодағы Planes of Fame әуе мұражайы сатып алған. Статикалық көрмеге келтірілгеннен кейін 39657 2009 жылдың 13 маусымында Чинода көрсетілді.