Эллемманн Йенсен доктринасы: Кішкентай елдердің әсер ету жолдары
Ellemann–Jensen doctrine
Эллеманн Йенсен доктринасы – Данияның әлемде ықпал ету стратегиясы. Кішкентай елдердің бағамы, құндылықтарын бөлісетін үлкен елдерді қолдау арқылы беделін арттыру жолы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Эльманн Йенсен доктринасы – бұл Дания идеясы, ол әлемдік тәртіпте шағын елдердің ықпал ету мүмкіндігін арттыруға бағытталған. Бұл доктрина жазбаша түрде бекітілмеген, алайда бұрынғы Дания сыртқы істер министрі Уффе Эльманн Йенсеннің қызмет мерзімінен шабыттандырылған. Ол кішігірім елдің өзі ұстанатын ортақ құндылықтар мен идеяларды бөлісетін үлкен елдерді қолдау арқылы ықпалға ие бола алатынын алға тартты. 1991 жылы Уффе Эльманн Йенсен үш Балтық елдерінің қайта тәуелсіздігін Еуропалық деңгейде мойындауға жетекшілік етті, сол кезде Дания осы үш елмен дипломатиялық қатынастарды қайта орнатқан алғашқы ел болды.
The Ellemann Jensen doctrine is a Danish idea specifically aimed at promoting small countries' ability to gain influence in the world order. The doctrine is not a written document but rather inspired by the former Danish Foreign Minister Uffe Ellemann Jensen's term of office in which he promoted the notion that a small country can gain influence by supporting those greater countries that share the same values and ideas, which the small country itself embraces. Uffe Ellemann Jensen led the European recognition of the renewed independence of the three Baltic countries in 1991, when Denmark was the first country to re establish diplomatic relations with the three countries.
Тарихи контекст
Бұл ілімді Данияның саяси тарихы аясында "1864 жылғы рухпен" ресми түрде үзілу ретінде қарастыру керек. 1864 жылы Дания өзінің аумағының төрттен үш бөлігін жоғалтқан бірқатар қиратушы жеңістерде соңғы соғысты (Шлезвигтің екінші соғысы) жоғалтты. "64-ші жылғы рух" деген ұран "сыртқа жоғалған нәрсені іштен қайтару керек" дегенді білдірді және негізінен көршілес елдерге жоғары деңгейде құрмет көрсетуді және ішкі дамуға баса назар аударуды уағыздаған оқшаулау саясаты болды. Осылайша, Дания сол кездегі еуропалық одақтардың ешқайсысына қосылмады және негізінен қақтығыстар басталғанда араласпауға тырысты. Әскери инвестициялар, егер жүргізілсе, негізінен қорғаныс сипатында болды. Іс жүзінде, Дания сияқты кішкентай елдің әлемге әсер етуі мүмкін емес деп айтылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дания бейтарап қалды, оған Франция мен одақтастары Германия аумағының үлкен бөліктерін ұсынды, бірақ шығыстағы көршілерден айырмашылығы, ол плебисцит арқылы шешім қабылдауды таңдады, соның ішінде Даниядағы немістерге және керісінше құқықтар берілді. Бұл ішінара сәтті болды, өйткені Дания мен Германияның шекарасы қайта жандана бастаған Германия дауласпаған аз шекаралардың бірі болды. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Данияға шабуыл жасалғанда, "64-ші жылғы рух" қайтадан көтерілді, бұл жолы Данияның тез капитуляциялануы және одан кейінгі ынтымақтастық саясаты түрінде. Негізінде, Данияның неміс басқыншыларын өз күшімен жеңу мүмкіндігі болмағандықтан, олар соғыспауы керек деген пікір қалыптасты. Бұл, әрине, даниялықтардың өмірін сақтап қалды, бірақ Германияға елді басқаша жағдайда қарағанда аз әскермен басып алуға мүмкіндік берді, осылайша Францияға шабуыл жасау үшін әскерлерді босатып жіберді. Бұл Норвегияның неміс басқыншылығына қарсылық көрсетуімен қарама-қайшы болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оқшаулау саясатында алғашқы жарылыстар болды, Дания сол кездегі Балтық аралдарын советтердің басып алуынан қорқып, НАТО-ға қосылды. Бұл 1980-ші жылдардың "футнотты саясаты" кезінде одан әрі кеңейтілді, онда Данияның социал-демократтары Франция сияқты НАТО одағын саяси әлсіретуді көздеді, Дания келіскен әрбір НАТО құжатына ескертулер немесе наразылықтар бар төменгі жазбаларды қою тактикасы арқылы. Алайда, Данияның әлемдік саяси аренаға қайта оралуы Уффе Эльманн Йенсеннің сыртқы істер министрі болған кезінде болды. Ол халықаралық деңгейде бірқатар батыл қадамдар жасады, ең белгілісі – Балтық елдерін Кеңес Одағынан тәуелсіздік алғанда әлемде бірінші болып мойындауы және одан да аз белгілі – жас Балтық елдеріне аз ғана әскери кеңесшілерді жіберуі. Бұл бастамаға Дания жетекшілік етсе, солтүстік елдер оған тез қосылды, содан кейін Балтық елдерін жедел мойындау үшін Батыс әлемінде сәтті лоббилеу кампаниясына Даниямен бірге қосылды. Осылайша, Эльманн Йенсеннің ілімі – Дания сияқты кішкентай ел өзінің сыртқы саяси мақсаттарын ілгерілету үшін сәтті одақтар құру арқылы әлемдік саясатқа әсер ете алады. Бұл ілімнің айтылмаған тұжырымы – кішкентай ел де өзінің мақсаттарын қолдайтын одақтастарының мақсаттарын қабылдауға және қолдауға дайын болуы керек. Данияның социал-демократтары басқарған келесі үкімет Эльманн Йенсеннің ілімін жалғастырды, Дания 1990-шы жылдары Балқанға бейбітшілік сақтаушы күштерді жіберді және қажет болған жағдайда оларды соғысуға дайын болды. Дания Біріккен Ұлттар Ұйымында да белсенді болып, мысалы, Қытайдағы адам құқықтарын бұзуға қарсы резолюциялар ұсынды. Алайда, Эльманн доктринасының шыңы бұрынғы премьер-министр Андерс Фог Расмуссеннің кезінде болды, ол Уффе Эльманн Йенсеннен Либералдық партияның басшысы ретінде орнын басты. Ол 2003 жылы Ирак соғысында даниялық әскерлерді жөнелтті, бұл шын мәнінде жақсылық пен жамандық арасындағы шайқас екенін айтты. Андерс Фог Расмуссен сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Данияның ынтымақтастық саясатын ресми түрде дұрыс емес деп айыптаған алғашқы даниялық премьер-министр болды, ол "Егер әр ел Дания сияқты әрекет еткен болса (яғни күреспей берілсе), соғыстың нәтижесі анық болар еді" деді.
The doctrine should be seen in the context of Danish political history as the official break with the "Spirit of 1864". In 1864, Denmark lost the final war (Second war of Schleswig) in a series of devastating defeats during which she lost three fourths of her territory. The "Spirit of '64" had as its slogan, "what was lost outwards must be won inwards" and was essentially an isolationist policy preaching a high level of deference towards neighbouring nations and an emphasis on domestic development. Denmark did thus not join any of the European alliances at that time and sought essentially to remain uninvolved in conflicts as they erupted. Military investments, if conducted, were primarily defensive in nature. In effect, it was argued that a country as small as Denmark had no way of affecting the rest of the world. Following World War I, where Denmark had remained neutral, it was offered larger tracts of German territory by France and the allies, however, unlike the eastern neighbours, it opted for a settlement by plebiscite including rights for the Germans in Denmark and vice versa. It proved partly successful as the Danish German border remained one of the few borders which a resurgent Germany did not contest. However, during the course of World War II, when Denmark was invaded, the "Spirit of '64" rose again, this time in the form of a rather quick Danish surrender and a subsequent policy of collaboration. Basically, the view was held that since Denmark stood no chance of defeating the German invaders on their own, they might as well not fight. While this obviously saved Danish lives, it also allowed Germany to occupy the country with fewer troops than otherwise, thus freeing up troops for the assault on France. It is in stark contrast to the heavy opposition to German invasion given by for instance Norway. The first cracks in the isolationist policy occurred after WWII, when Denmark – fearful of the then Soviet occupation of its Baltic islands – joined NATO. This was further expanded during the so called "footnote policies" of the 1980s, where the Danish Social Democrats sought a political weakening of the NATO alliance, much like France, through a tactic of inserting footnotes containing reservations or objections into every NATO document that Denmark agreed upon. However, the true re entry of Denmark unto the world political scene, occurred under the foreign ministry of Uffe Ellemann Jensen, where Denmark made a number of bold international moves, the best known being the recognition of the Baltic states as the first country in the world as these claim independence from the Soviet Union and the less known dispatchment of a small number of military advisors to the young Baltic nations. While led by Denmark, this move was quickly joined by the Nordic nations, who then joined Denmark in a successful lobbying campaign within the Western world for a quick recognition of the Baltic states. The Ellemann Jensen doctrine is thus, that a small country – like Denmark – can affect world politics through successfully building alliances to promote its foreign policy goals. An unstated implication of this is obviously that a small country should therefore also be willing to adopt and support the goals of its allies in a quid pro quo (something for something) for them supporting its own goals. Under the following government led by the Danish Social Democrats the Ellemann Jensen doctrine was carried on, and Denmark did not only dispatch peacekeepers to the Balkans in the 1990s, but also had no qualms about committing them to fight if need be. Denmark also became more vocal in the United Nations, launching – for instance – resolutions against human rights abuses in China. The culmination of the Ellemann Doctrine, however, came under the former prime minister Anders Fogh Rasmussen, who had succeeded Uffe Ellemann Jensen as leader of the Liberal party. He deployed Danish troops in the 2003 Iraq war, arguing it was indeed a battle between good and evil. Anders Fogh Rasmussen also became the first Danish prime minister to officially denounce the Danish collaboration policy during the Second World War as wrong, arguing "If every country had done as Denmark (i. e. given up without a fight), the outcome of the war would have been clear."