Кіріспе
Курт Воннегуттың "Слапстик" романы немесе "Енді жалғыз емеспін!" – американдық жазушы Курт Воннегуттың романы. 1976 жылы жазылған, ол жеке және қоғамдық деңгейдегі жалғыздық туралы Воннегуттың көзқарастарын көрсетеді.
Slapstick, or Lonesome No More! is a novel by American author Kurt Vonnegut. Written in 1976, it depicts Vonnegut's views of loneliness, both on an individual and social scale.
Атауының түсіндірмесі
Слапстик Артур Стэнли Джефферсон мен Норвелл Хардиге (көбінесе Лорел және Харди деп танылатын) арналған, ал романның атауы осы дуэт қолданған физикалық және жағдаяттық комедия стиліне сілтеме жасайды. Воннегут кітаптың алғы сөзінің басында атауды өзі түсіндіреді:
"Бұл менің өмірбаян жазуға ең жақын әрекетім. Мен оны «Слапстик» деп атадым, себебі ол – қалыңдық, жағдаяттық поэзия, ежелгі замандағы, әсіресе Лорел мен Хардидің комедиялары сияқты. Бұл мен үшін өмірдің қалай сезілетіні туралы."
"This is the closest I will ever come to writing an autobiography. I have called it "Slapstick" because it is grotesque, situational poetry like the slapstick film comedies, especially those of Laurel and Hardy, of long ago. It is about what life feels like to me."
Сюжетке кіріспе
Роман доктор Уилбур Даффодиль 11 Суэйннің автобиографиясы түрінде жазылған. Доктор Суэйн бізге Эмпайр Стейт Билдингтің қираған қалдықтарында жүкті немересі Мелоди Ориоле 2 фон Петерсвальдпен және оның жары Изадор Распеберри 19 Коэнмен бірге тұратынын айтады. Доктор Суэйн – келбетсіз адам, оның және егіз әпкесі Элизаның жаман келбеті ата-аналарын оларды қазіргі қоғамнан шеттетуге мәжбүр еткен. Бауырлары дене жақын болғанда, ең жоғары күшті және шығармашылық интеллект пайда болатынын сезген. Бірге оқып, философиямен айналысу арқылы Уилбур мен Элиза балалық шақтағы жалғыздық пен оқшаулану сезімдерімен күресті. Кітап бойына Уилбур өзінің әпкесі Элиза екеуінен ақылдырақ екенін айтады, бірақ ешкім оны мойындамайды, себебі ол оқи да, жаза да білмейді. Уилбур мен Элиза – мидың екі жартысы сияқты, Уилбур – сол жақ ми: логикалық, рационалды, сөйлей алатын, ал Элиза – оң жақ ми: шығармашыл, эмоционалды, бірақ тиімді түрде сөйлей алмайтын. Бауырлары Америкадағы жалғыздықты жою жоспарын жасады, соның ішінде. Жоспар бойынша, барлық азаматтарға 1 мен 20 аралығындағы кездейсоқ санмен жұптасқан кездейсоқ табиғи нысанның атынан жасалған жаңа орташа аттар беріледі. Бірдей аттары барлардың барлығы – туысқан, ал бірдей аты мен саны барлардың барлығы – бауырлар. Ата-аналары мен үйдің қызметкерлері балалардың зиякерлік қабілетінің шектеулі екенін ойлайды, ал балалар басқалармен бірге болғанда осыны ойнап көрсетеді, осылайша олардың ойынша, мінсіз балалық шақтарына кедергі келтірмейді. Бірақ анасының олардың қалыпты болғанын тілегенін естігеннен кейін, балалар ата-аналарына өздерінің интеллектуалдық қабілеттерін ашады. Элиза әлі де қабілетсіз деп танылады және психиатриялық ауруханаға жіберіледі. Ал Уилбур дайындық мектебіне жіберіліп, кейін Гарвард университетіне түсіп, докторлық диссертациясын қорғайды. Элизамен бірге жасалған жоспармен және «Енді жалғыздық жоқ!» деген ұранмен қаруланған доктор Суэйн президенттік сайлауда жеңіске жетеді және федералды үкіметтің азайып бара жатқан күштерін жоспарды іске асыруға жұмсайды. Осы уақытта, мұнай қоры таусылып, Батыс өркениеті құлдырауға жақын, ал қытайлықтар өзін өте кішкентай ету арқылы және жүздеген адамдардан тұратын топтарды бірдей ойлауға үйрету арқылы үлкен жетістіктерге жетеді. Ақырында, кішірейту процесі қытайлықтарды соншалықты кішкентай етеді, олар кездейсоқ жұтқандар арасында обаға себеп болады, нәтижесінде Батыс өркениеті қалпына келтірілмейтіндей қирап қалады. Алайда, тіршілік біз білгендей құлдырап бара жатқанда да, Суэйннің орташа ат саясаты аман қалғандарды біріктіруді жалғастырады. Америка халқы өз уақытын және өмірін өздерінің туысқандары мен бауырларына көмектесу үшін аямайды, адамдар өмірін «жалғыздықсыз» өмір сүруіне кепілдік береді. Романның қысқа эпизодтарынан тұратын, көбінесе күлкілі соңғы сөздермен аяқталатын ерекше үлгісі бар. Бұл эпизодтар «хи-хо» деген сөздермен бөлінеді, доктор Суэйн бұл сөздерді қартайған шағында пайда болған сөздік қисаю деп сипаттайды.
Дін және өлімнен кейінгі өмірге деген сенім
Воннегут есептейді, дәстүрлі діндер жалғыздықтан құтылуға немесе маңызды демеу беруге қабілетсіз. Оның өмірден кейінгі өмірге сенуі сатиралық сипатта. Романның ішінде ол Иса Мәсіхтің ұрланған шіркеуін сипаттайды, ол романның апокалиптикалық әлемінде үстем американдық дінге айналады. Воннегут шіркеудің жақтастарының мінез-құлқын қызық деп санайды: «Мен өз мамандығыммен байланысты тамырсыздыққа үйреніп кеттім. Бірақ адамдардың бір қауымдастықта өмір бойы тұруын, одан алыс сапарлап әлемді көруін, бірақ әрқашан үйге оралуын қалап жүрмін. Бұрын, адамдардың туыстарымен тұрақты қауымдастығы болды. Олардың ондаған үйлеріне баруға мүмкіндік болды. Сондықтан, ерлі-зайыптылар ұрысса, бірі үш үйден төменгі үйге барып, жақын туысымен бірге, көңілі тынышқанша тұра алатын. Немесе бала ата-анасынан шаршап, төтеп бере алмаса, онда ол әкесінің үйіне баратын. Ал қазір мұндай мүмкіндік жоқ. Әрбір отбасы өз кішкентай дүниесіне тығылып қалды. Көршілер туыс емес. Адамдарға барып көмектесетін басқа үйлер де жоқ». Воннегут Чикаго университетінде оқыған Роберт Редфилдтің теорияларына үлкен ықпал етті. Воннегут еске алады: «Чикаго университетіне барғанда, мен антропология кафедрасының меңгерушісі Роберт Редфилдтің халықтық қоғам туралы лекциясын тыңдадым, ол негізінен тұрақты, оқшауланған үлкен отбасы еді. Оның қаншалықты жақсы екенін маған айтудың қажеті жоқ еді». Воннегут проблеманың тамырын экономика әлеміндегі өндіріс техникасының жаңаруында көреді, бірақ он тоғызыншы ғасырдың өмір салтына қайта оралуды ұсынбастан, ол антропологиялық жоспарды жасады, онда үкімет кеңейтілген отбасыларды әлеуметтік сақтандыру нөмірін таратудай оңай құра алады. Питер Рид, «Америкадағы Воннегут» кітабының авторы: «Сіз одан орта атын сұрасаңыз, ол «Ойстер 19» немесе «Чикади 1» немесе «Холлихок 13» деп жауап берсе, сіз оған: «Бастер, мен Уран 3-тің өзімін» дейсіз. Сізде жүз тоқсан мың туысыңыз, он мың бауырыңыз бен апаңыз бар. Сіз осы дүниеде жалғыз емессіз. Менің де күтімге мұқтаж туыстарым бар. Ендеше, неге сіз ұшып бара жатқан пончикке егілмейсіз? Неге сіз айға егілмейсіз?»
Well, I am used to the rootlessness that goes with my profession. But I would like people to be able to stay in one community for a lifetime, to travel away from it to see the world, but always to come home again, Until recent times, you know, human beings usually had a permanent community of relatives. They had dozens of homes to go to. So when a married couple had a fight, one or the other could go to a house three doors down and stay with a close relative until he was feeling tender again. Or if a kid was so fed up with his parents that he couldn't stand it, he could march over his uncle's for a while. And this is no longer possible. Each family is locked into its little box. The neighbors aren't relatives. There aren't other houses where people can go and be cared for. Vonnegut was influenced by the theories of Robert Redfield, from whom he took courses at the University of Chicago. Vonnegut recalls:
when I went to the University of Chicago, and I heard the head of the Department of Anthropology, Robert Redfield, lecture on the folk society, which was essentially a stable, isolated extended family, he did not have to tell me how nice that could be. Vonnegut identifies the root of the problem in the modernisation of production techniques in the world of economics, but instead of suggesting going back to the way of life of the nineteenth century, he designs an anthropological plan wherein extended families are created by the government with the same ease of implementation as in the distribution of Social Security numbers. Peter J. Reed, author of the bibliography Vonnegut in America says:
You ask him his middle name, and when he tells you "Oyster 19" or "Chickadee 1" or "Hollyhock 13" you say to him: Buster I happen to be a Uranium 3. You have one hundred and ninety thousand cousins and ten thousand brothers and sisters. You're not exactly alone in this world. I have relatives of my own to look after. So why don't you take a flying fuck at a rolling doughnut? Why don't you take a flying fuck at the moooooooooooon?
Қабылдау
Воннегуттың сөзінше, "Slapstick" романы "The New York Times", "Time", "Newsweek", "The New York Review of Books", "The Village Voice" және "Rolling Stone" басылымдарында сынға ұшыраған.
Фильмге бейімделу
Кітап 1982 жылы «Slapstick of Another Kind» фильміне бейімделді.