Рим құдайы Термин – шекара белгілерін қорғаушы. Ежелгі римдіктер оған құрбандық шалып, Terminalia мерекесін тойлаған. Құдайдың тарихы және мағынасы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Римдік құдай, шекара белгілерін қорғайтын.
Roman god, protector of boundary markers
Рим дінінде Терминус шекара белгілерін қорғайтын құдай болды; оның аты осындай белгіні білдіретін латын сөзі еді. Әрбір шекара тасын қасиетті ету үшін құрбандықтар шалынды, ал жер иелері Терминус құрметіне жыл сайын 23 ақпанда "Терминалия" деп аталатын мереке тойлады. Капитолий төбесіндегі Юпитер Оптимус Максимус ғибадатханасы Терминус қасиетті орнының үстінде салынған деп есептеледі, ал ол кейде "Юпитер Терминалис" деген атпен Юпитердің бір қыры ретінде қарастырылды. Ежелгі жазушылар Терминусқа табыну алғашқы патша Ромулдың (дәстүрлі түрде б.з.д. 753–717 жж.) немесе оның ізбасары Нуманың (б.з.д. 717–673 жж.) тұсында Римге әкелгенін сенді. Қазіргі ғалымдар оны шекара белгісіне тән күш-қуатқа деген ертедегі анимистік құрметтің сақталуы немесе Римдіктердің меншікті бөлумен байланысты құдайға сенудің прото-индоевропалық түбірінің дамуы ретінде қарастырады.
In Roman religion, Terminus was the god who protected boundary markers; his name was the Latin word for such a marker. Sacrifices were performed to sanctify each boundary stone, and landowners celebrated a festival called the "Terminalia" in Terminus' honor each year on February 23. The Temple of Jupiter Optimus Maximus on the Capitoline Hill was thought to have been built over a shrine to Terminus, and he was occasionally identified as an aspect of Jupiter under the name "Jupiter Terminalis". Ancient writers believed that the worship of Terminus had been introduced to Rome during the reign of the first king Romulus (traditionally 753–717 BC) or his successor Numa (717–673 BC). Modern scholars have variously seen it as the survival of an early animistic reverence for the power inherent in the boundary marker, or as the Roman development of proto Indo European belief in a god concerned with the division of property.
Дін
Терминус құдайының аты латын тілінде шекара тасын білдірген сөз болды, ал оның құлшылығы, Республиканың соңғы кезеңі мен Империяда, осы тасқа негізделген, және құдай осы таспен байланыстырылуы мүмкін еді. Жер өлшеу саласында жазған Сикул Флак, тасты қасиетті ету рәсімін сипаттайды: құрбандыққа шалынған жануардың сүйектері, күлі және қаны, сондай-ақ егін, бал және шарап, жер иеліктерінің жиналатын жеріне салынып, тас олардың үстіне орнатылған. Жыл сайын 23 ақпанда Терминалия фестивалі Терминус құрметіне өткізілді, ол осы негіз салу рәсімінің көрінісі немесе "жылдық жаңаруы" ретінде қарастырылатын амалдарды қамтыды. Қарасты отбасылар маркердің әр жағын гүлмен әсемдеп, Терминусқа құрбандық шалатын жерге сыйлықтар сыйлады. Овидий оларды да егін, бал және шарап деп атады. Одан кейін ортақ той және Терминус құдайына мадақ айтумен әндер орындалды. Бұл рәсімдерді жеке жер иелері жасады, бірақ олармен байланысты қоғамдық рәсімдер де болды. Овидий Терминалия күні Римнен Лаурентина жолымен алтыншы шақырымда қой шалынғанын айтады. Кейде Терминус пен Юпитердің байланысы Терминусты сол құдайдың бір қыры ретінде қарастыруға дейін жетті; Галикарнастық Дионисий «Юпитер Терминалис» деп атады, ал бір жазуда құдай «Юпитер Тер» деп аталды. Терминус қауымдастығы мүліктік шекаралардан гөрі жалпы шектеулерге дейін кеңейтілуі мүмкін екенін көрсететін деректер бар. Республикалық күнтізбеде, Мерседоний айы жылға қосылғанда, ол 23 немесе 24 ақпаннан кейін келді, және кейбір ежелгі авторлар 23 ақпандағы Терминалияның бұрын жылдың соңы болғанына сенді. Диоклетианның 303 жылы 23 ақпанда христиандарға қарсы қуғынды бастау туралы шешімі, Терминусты «христиандық прогреске шектеу қоюға» шақыру әрекеті ретінде қарастырылды.
The name of the god Terminus was the Latin word for a boundary stone, and his worship as recorded in the late Republic and Empire centred on this stone, with which the god could be identified. Siculus Flaccus, a writer on land surveying, records the ritual by which the stone was sanctified: the bones, ashes, and blood of a sacrificial victim, along with crops, honeycombs, and wine, were placed into a hole at a point where estates converged, and the stone was driven in on top. On February 23 annually, a festival called the Terminalia was celebrated in Terminus' honor, involving practices which can be regarded as a reflection or "yearly renewal" of this foundational ritual. Neighboring families would garland their respective sides of the marker and make offerings to Terminus at an altar—Ovid identifies these, again, as crops, honeycombs, and wine. The marker itself would be drenched in the blood of a sacrificed lamb or pig. There followed a communal feast and hymns in praise of Terminus. These rites were practised by private landowners, but there were also related public ceremonies. Ovid refers to the sacrifice of a sheep on the day of the Terminalia at the sixth milestone from Rome along the Via Laurentina; On occasion Terminus' association with Jupiter extended to regarding Terminus as an aspect of that god; Dionysius of Halicarnassus refers to "Jupiter Terminalis", and one inscription names a god "Juppiter Ter." There is some evidence that Terminus' associations could extend from property boundaries to limits more generally. Under the Republican calendar, when the intercalary month Mercedonius was added to a year, it was placed after February 23 or February 24, and some ancient writers believed that the Terminalia on February 23 had once been the end of the year. Diocletian's decision in 303 AD to initiate his persecution of Christians on February 23 has been seen as an attempt at enlisting Terminus "to put a limit to the progress of Christianity".
Ежелгі көзқарастар
Ежелгі авторлар Терминге табынудың сабиндерден тарағанын бірлесіп айтты, оның Римге әкелінуін Римнің негізін қалаушы патшасы Ромулдың сабин әріптесі Тит Татиусқа (дәстүрлі билік мерзімі б.з.б. 753–717 жылдары) немесе Ромулдың ізбасары Нума Помпилийге (б.з.б. 717–673 жылдары) байланыстырды. Нұмаға бұл құрметті таңдаған авторлар оның себебін мүліктік дау-жанжалдардың алдын алу деп түсіндірді.
Ancient authors agreed that the worship of Terminus was of Sabine origin, ascribing its introduction to Rome either to Titus Tatius, the Sabine colleague of Rome's founding king Romulus (traditional reign 753–717 BC), or to Romulus' successor Numa Pompilius (717–673 BC). Those authors who gave the credit to Numa explained his motivation as the prevention of violent disputes over property.
Қазіргі заманғы көзқарастар
19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың көп бөлігінде басым ғалымдық көзқарас бойынша, рим діні бастапқыда анимистік болған, нақты белгілі бір заттармен немесе іс-әрекеттермен байланысты рухтарға бағытталған, және олар кейін ғана тәуелсіз жеке тұлғасы бар құдайлар ретінде қабылдана бастады. Терминус, мифологиясының болмауы және физикалық нысанмен тығыз байланысы, мұндай сатыдан аз дамыған құдайдың айқын мысалы болып көрінеді. Терминусқа қатысты бұл көзқарас әлі де жақтастары бар, бірақ басқа ғалымдар үнді-еуропалық параллельдерге сүйене отырып, рим дінінің жекеленген құдайлары қаланың құрылуына дейін пайда болған болуы керек деп санайды. Жорж Дюмезил Юпитер, Ювентас және Терминусты прото-үнді-еуропалық үштіктердің римдік нысаны деп есептеді, римдік құдайларды тиісінше Ведалық Митра, Арияман және Бхагамен салыстырды. Осы көзқарас бойынша, жоғары құдай (Юпитер/Митра) екі екінші дәрежелі құдаймен байланысты болды, біреуі адамдардың қоғамға қатысуымен (Ювентас/Арияман), ал екіншісі олардың мүліктерін әділ бөлумен (Терминус/Бхага) айналысты.
According to the dominant scholarly view during the late 19th and much of the 20th century, Roman religion was originally animistic, directed towards spirits associated with specific objects or activities which were only later perceived as gods with independent personal existence. Terminus, with his lack of mythology and his close association with a physical object, seemed a clear example of a deity who had developed little from such a stage. This view of Terminus retains some recent adherents, but other scholars have argued from Indo European parallels that the personalised gods of Roman religion must have preceded the city's foundation. Georges Dumézil regarded Jupiter, Juventas and Terminus as the Roman form of a proto Indo European triad, comparing the Roman deities respectively to the Vedic Mitra, Aryaman, and Bhaga. In this view the sovereign god (Jupiter/Mitra) was associated with two minor deities, one concerned with the entry of men into society (Juventas/Aryaman) and the other with the fair division of their goods (Terminus/Bhaga).