Кіріспе

Америкалық саясаткер (1806–1869)

Уильям Питт Фессенден (16 қазан 1806 – 8 қыркүйек 1869) – АҚШ-тың Мэн штатынан шыққан американдық саясаткер. Фессенден виг (кейін республикашыл) партиясының мүшесі және Фессендендердің саяси әулетінен шыққан. АҚШ Азамат соғысы кезінде президент Авраам Линкольннің басшылығымен Қаржы министрі болғанға дейін ол АҚШ Өкілдер палатасы мен Сенатта қызмет етті. Кейін Фессенден Сенатқа қайта оралды және 1869 жылы лауазымында қайтыс болды. Заңгер болған ол Мэн штатындағы құлдыққа қарсы күрестің белді тұлғасы болды; Конгресте оңтүстік штаттарды бақылаған плантация иелерінің құл иеленушілік билігіне қарсы күресті. Ол штат заң шығарушы органында құлдыққа қарсы коалиция құрды, ол оны АҚШ Сенатына сайлауға мүмкіндік берді; бұл Мэн штатының республикалық ұйымына айналды. Сенатта Фессенден Канзас мәселесі бойынша пікірсайыстарда белсенділік танытып, құлдықтың кеңеюіне қарсы шықты. Ол радикалды республикашылдарды демократтар Стивен Дуглас, Франклин Пирс және Джеймс Бьюкененге қарсы шабуыл жасауға жетекшілік етті. Фессенденнің сөздері кеңінен таралды, Авраам Линкольн сияқты республикашылдарға әсер етті және Линкольннің 1860 жылғы республикалық президенттік үміткерлігіне қолдау көрсетті. Соғыс кезінде сенатор Фессенден Одақтың салық және қаржы саясатын қалыптастыруға көмектесті. Ол бұрынғы радикализмінен бас тартып, Линкольннің қолдаушылары – қоңыржай республикашылдарға қосылып, Линкольннің Қаржы министрі болды. Соғыстан кейін Фессенден Сенатқа оралды, Оңтүстік штаттарының Конгресске қайта оралу шарттарын белгілеген және АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуін жасаған Қайта құру жөніндегі бірлескен комитеттің төрағасы болды. Кейіннен 1868 жылы президент Эндрю Джонсонға қарсы өткен импичмент процесінде Фессенден Сенаттың Джонсонды айыптауына кедерес келтіретін маңызды қолдау көрсетті. Ол «кінәлі емес» деп дауыс берген алғашқы республикалық сенатор болды, оған тағы алты республикалық сенатор қосылды, нәтижесінде президент Джонсон ақталды. Фессенденнің Джонсонды айыптауға қарсы дауыс беруінің себебі еркін сауданы қолдауы және Бенджамин Уэйдтің президент болуынан қорқуы болды. Ол Портленд қаласында өзінің атымен аталатын үш көшенің болуын қамтамасыз еткен жалғыз адам: қаланың Оукдейл ауданындағы Уильям, Питт және Фессенден көшелері.

Жастық шағы мен мансабының алғашқы жылдары

Фессенден 1806 жылғы 16 қазанда Боскавен қаласында, Нью-Гэмпшир штатында дүниеге келген. Оның әкесі заңгер және заң шығарушы Сэмюэл Фессенден болды. Анасы – Рут Грин. Әке-шешесі заңды түрде некеде болмаған. Уильям туғаннан кейін анасынан айырылып, жеті жыл бойы әкесінің анасы тәрбиелеген. 1823 жылы Боудоин колледжін бітіріп, содан кейін заңды оқыған. 1827 жылы Мэн штатының тыйым салу қоғамын құруға қатысқан. Сол жылы адвокаттыққа қабылданды және әкесімен бірге жұмыс істеді, ол да құлдыққа қарсы белсенділікпен айналысқан. Заңгерлікпен алғаш Мэн штатының Бриджтон қаласында, бір жыл Бангор қаласында, кейін Портленд қаласында шұғылданған. 1832 жылы Мэн штатының Өкілдер палатасына сайланып, оның бас дебатшысы болған. 1831 және 1838 жылдары Конгресске кандидаттықтан бас тартты, 1840 жылы Мэн штатының заң шығарушы органында қайта қызмет етіп, штат заңдарын қайта қарау комитетінің төрағасы болды. 1840 жылы Виг партиясынан АҚШ Өкілдер палатасына бір мерзімге сайланды. Осы мерзімде құлдыққа қарсы петицияларды қарауға тыйым салатын ережені жою туралы ұсыныс жасады, сондай-ақ қарыз және банкроттық туралы заңдар мен армия мәселелері жөнінде сөз сөйледі. Конгресстегі мерзімі аяқталғаннан кейін, 1845-1846 жылдары Мэн штатының заң шығарушы органына қайта оралғанға дейін заңгерлік қызметіне толыққанды көңіл бөлді. Ол заңгер және құлдыққа қарсы виг ретінде ұлттық деңгейде танымал болды, ал 1849 жылы АҚШ Жоғарғы сотында судья Джозеф Сторидің шешіміне шағымданып, Дэниел Вебстер жиырма жылдың ішінде естіген ең үздік аргумент деп бағалаған дәлелдерімен шешімді өзгертуге қол жеткізді. 1853 және 1854 жылдары Мэн штатының заң шығарушы органында қайтадан жұмыс істеді.

АҚШ Сенаты мен Кабинетінде қызмет ету

Фессенденнің құлдыққа қарсы тұжырымдамалары 1854 жылы Уигтер мен құлдыққа қарсы демократтардың қолдауымен АҚШ Сенатына сайлануына себеп болды. Қызметке кіріскеннен кейін ол дереу Канзас-Небраска заңына қарсы сөйледі. 1856 жылы Клейтон-Булвер шарты туралы сөйлеген сөзі жоғары бағаланды, ал 1858 жылы Канзастың Лекомптон конституциясы және Дред Скотт ісі бойынша Жоғарғы соттың пікірін сынаған сөздері осы тақырыптар бойынша ең салмақты талқылаулар деп есептелді. Ол Республикалық партияның құрылысына қатысып, 1860 жылы осы партиядан Сенатқа қайта сайланды, бұл жолы тіркеу рәсімі болмады. 1861 жылы ол Бейбітшілік Конгресінің мүшесі болды, бірақ соғыс басталғанда соғысты қатаң түрде жүргізу қажет екенін мәлімдеді. Оңтүстік штаттарының сенаторларының бөлінуі нәтижесінде республикашылар Сенаттың бақылауын алды және Фессенденді Қаржы комитетінің төрағасы етіп тағайындады. Азамат соғысы кезінде ол ұлттық несиені сақтаудағы ең белгілі сенатор болды. Ол Заңды төлем туралы заңға қарсы шығып, оны қажетсіз және әділетсіз деп санады. Қаржы комитетінің төрағасы ретінде Фессенден кірістерге, салық салуға және қаржыландыруға қатысты барлық шараларды дайындады және Сенат арқылы өткізді, ал Чарльз Самнердің айтуынша, ол «біздің ең жақсы генералдарымыз қарулы болған қаржы саласында болды». Президент Авраам Линкольн Салмон П. Чейстің отставкасынан кейін Фессенденді АҚШ Қаржы министрі етіп тағайындады. Бұл АҚШ-тың ұлттық қаржысының ең қиын кезеңі деп сипатталды. Чейс нарықтан қанағаттанарлық ұсыныстар болмағандықтан несиені алып тастады және елдің несие беру қабілеті шегіне жеткендей көрінді. Ақша ақшалай айналымы күрт өсті: қағаз доллардың құны тек 34 цент болды, ал алтынның бағасы 280 долларға жетті. Фессенден бастапқыда лауазымды қабылдаудан бас тартты, бірақ соңында жалпыға ортақ қоғамдық қысымға көніп, келісті. Оның келісімі туралы хабарланғаннан кейін алтынның бағасы 225 долларға дейін төмендеді. Ол енді ақша шығаруды тоқтату қажет екенін мәлімдеді, халыққа үндеу жасады және 7-30 қарызын дайындап, нарыққа шығарды, ол үлкен табысқа ие болып, 400 миллион доллар жинады. Бұл қарыз 7,30% сыйақы төлейтін облигациялар түрінде болды, олар орташа табысы бар адамдар оларды алуы үшін 50 доллардан бастап сатылды. Сонымен қатар, ол Конгресс қабылдаған, мемлекеттік қарыздарды 4% және 4,5% облигацияларға біріктіруге және қайта қаржыландыруға мүмкіндік берген шараларды ұсынды және жақтады. Фессенден 1864 жылдың 5 шілдесінде Қаржы министрі қызметін бастады. Қаржылық жағдай жақсарып, тағы бір үлкен қарыз ұсынылғаннан кейін, ол өзінің бұрынғы ниетіне сәйкес, министрліктен кетіп, 1865 жылдың 3 наурызында Сенатқа оралды, онда ол үшінші рет сайланды және өмірінің соңына дейін қызмет етті. 1865 жылдан 1867 жылға дейін ол бұрынғы Конфедерация штаттарының Одаққа қайта қабылдануын қадағалауға жауапты болған Қайта құру жөніндегі Бірлескен комитетті басқарды. Ол комитеттің есебін жазды, онда Конгрестің бүлікші штаттарға билігін растады, олардың Конституция және халықаралық құқық бойынша үкіметке қатынастарын көрсетті және бүлікшіліктен туындаған конституциялық кепілдіктерді ұсынды. Осы кезде Фессенден Сенатта республикашылардың танымал көшбасшысы болды және радикалды емес, орташа республикашыл саналды. Ол партиясы мен қоғамдық пікірге қарсы шығып, сот үкіміне қарсы дауыс берді. Оған тағы үш республикашыл сенатор (Джеймс Диксон, Джеймс Руд Дулиттл, Дэниел Шелдон Нортон) және тоғыз демократ қосылды. Нәтижесінде, президентті қызметтен босатуды қолдаған 35-19 дауыс, 2/3 көпшілікке жетпей сәтсіз аяқталды. Соттан кейін Массачусетс штатынан конгрессмен Бенджамин Батлер республикашыл сенаторларға Джонсонның ақталуы үшін пара берілгені туралы кең тараған хабарлар бойынша тыңдау өткізді. Батлердің тыңдауында және одан кейінгі тергеулерде кейбір ақтау дауыстары меценаттық жұмыс орындары мен қолма-қол ақша арқылы сатып алынғанына дәлелдер көбейді. Бұл Канзас сенаторы Эдмунд Г. Россқа қатысты, ол патронаждық жемқорлыққа белсенді қатысты. Ол 37-ші және 39-шы Конгресстерде (1861-1867) Қаржы комитетінің төрағасы болып қызмет етті, бұл оның Министрлер кабинетіне тағайындалуына әкелді. Ол сондай-ақ 40-шы Конгресс кезінде Қоғамдық ғимараттар және жерлер жөніндегі комитеттің, 41-ші Конгресс кезінде Ассигнованиелар комитетінің және 41-ші Конгресс кезінде АҚШ Сенатының Кітапхана комитетінің төрағасы болды. 1867 жылы ол Ресейден Алясканы сатып алуға қарсы дауыс берген екі сенатордың бірі болды (екіншісі Вермонт штатынан сенатор Джастин С. Моррилл болды). Оның Сенаттағы соңғы сөзі мемлекеттік несиені күшейту туралы заңға қатысты болды. Ол мемлекеттік қарыздың негізгі сомасын алтынмен төлеуді жақтады және оны құнсызданған қағаз ақшамен төлеуге болатыны туралы пікірге қарсы болды. 1867 жылы радикалды республикашыл сенатор Чарльз Самнер босатылған құлдарға жер участақтарын беруді көздейтін Қайта құру шараларын кеңейту туралы заң жобасын ұсынды. Фессенден қарсылық білдірді: «Біз ақ адамдарға одан да көп нәрсе жасаймыз», Самнер оған: «Ақ адамдар ешқашан құлдықта болған емес» деп жауап берді. 1868 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Фессенден Джонсонды қолдаған басқа жеті республикашыл сенаторлармен бірге Улисс С. Грантқа үгіт жүргізді.

Бірнеше жыл бойы ол Смитсониан институтының регенті болды. Ол 1858 жылы Боудоиннен, ал 1864 жылы Гарвард университетінен LL. D. дәрежесін алды. Фессенден 1869 жылдың 8 қыркүйегінде АҚШ Сенатында қызмет етіп жүргенде қайтыс болды. Ол Мэн штатының Портленд қаласындағы Эвергрин зиратында жерленді. 1869 жылдың 14 желтоқсанында Джордж Генри Уильямс АҚШ Сенатына оның досы және әріптес сенаторына құрмет көрсету үшін сөз сөйледі.

Жеке өмір

Оның ағаларының екеуі, Сэмюэл Клемент Фессенден және Томас Амори Деблоис Фессенден де конгрессмен болды. 1832 жылы Фессенден Эллен М. Дирингке үйленді, ол 1857 жылы қайтыс болды. Олардың үш ұлы Америка Азамат соғысында қызмет етті: Самуэль Фессенден, ол Буль-Ран шайқасының екінші күнінде қаза тапты, бригадир генерал Джеймс Диринг Фессенден және генерал-майор Фрэнсис Фессенден. Соңғысы 1907 жылы жарық көрген, әкесі туралы екі томдық өмірбаян – «Уильям Питт Фессенденнің өмірі мен қызметі» атты еңбекті жазды. Төртінші ұлы Уильям Говард Фессенден әкесі құрған заңгерлік практикасын жалғастыру үшін Мэн штатында қалды. Олардың бесінші баласы Мэри Элизабет Диринг Фессенден бала кезінде қайтыс болды. Актриса Беверли Гарланд – оның шөптесінің немересі, ол өзінің Фессенден деген туған есімін тастап, күйеуінің әйелі Гарланд атымен танылды.

Танымал мәдениетте

2012 жылғы «Линкольн» фильмінде Фессенден рөлін актер Уолт Смит сомдады.