Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Яковлев Як 52 (Яковлев Як 52) – 1976 жылы бірінші рет ұшқан советтік бастапқы оқу ұшағы. Ол 1977 жылдан 1998 жылға дейін Румынияда Aerostar компаниясы Iak 52 деп аталатын нұсқада шығарылды, бұл компания бұрынғы социалистік COMECON сауда ұйымы аясындағы келісім бойынша өндіріс құқығын алды. Як-52 ұшағы советтік DOSAAF оқу ұйымының студенттері үшін, азаматтық спорттық және әскери ұшқыштарды даярлау мақсатында акробатикалық жаттығуларға арналған ұшақ ретінде жобаланды. Қазіргі таңда Як-52 Халықаралық Ауа спорты федерациясы (FAI) ұйымдастыратын Әлемдік Аэробатика Як-52 жарысында және бір модельдегі Әлемдік Аэробатика Чемпионатында қолданылады.
The Yakovlev Yak 52 (Яковлев Як 52) is a Soviet primary trainer aircraft which first flew in 1976. It was produced in Romania from 1977 to 1998 by Aerostar, as Iak 52, which gained manufacturing rights under agreement within the former COMECON socialist trade organisation. The Yak 52 was designed as an aerobatic trainer for students in the Soviet DOSAAF training organisation, which trained civilian sport pilots and military pilots. Currently the Yak 52 is used in the Fédération Aéronautique Internationale (FAI) World Aerobatic Yak 52 Competition, a popular powered aircraft one design World Aerobatic Championship.
Жобалау және әзірлеу
Yakovlev Yak 50-нің бір орындықты жарысқа арналған ұшағының мұрагері, барлық металдан жасалған Yak 52, 268 кВт (360 а.к.) қуатты Vedeneyev M14P тоғыз цилиндрлі радиалды қозғалтқышымен жабдықталған. Ұшақ әскери оқушы ұшағы ретінде жобаланғандықтан, оның дамуы соғыстан кейінгі алғашқы истребительдерде кездесетін бірқатар ерекшеліктерді қамтиды: атап айтқанда, кабинаның тандемдік орналасуы (аспаптар панелі, орындық дизайны, кабинаны ашу жүйесі), құйрық бөлігінің дизайны, үш дөңгелекті қону шассисі, фюзеляждың аралас құрылысы (стальной түтіктермен күшейтілген монокок), ішкі жапсырмалар, басқару элементтерінің орналасуы, фюзеляж қабырғаларындағы кіру панельдері, тіпті радио антеннасының орналасуы және ұшақтың жалпы габариттері, бұл Яковлев Yak 17 UTI оқу-истребитель ұшағымен (НАТО коды бойынша «Магнит») үлкен дәрежеде сәйкес келеді. Ұшақта екі минутқа дейін кері ұшуға мүмкіндік беретін жанармай және май жүйелері орнатылған. Қозғалтқыш екі лопасты, сағат тіліне қарсы айналатын, өзгеретін қанат бұрышы бар, ағаш және шыны талшықтан жасалған ламинаттан жасалған винтті итермелейді. 998 кг (2200 фунт) бос салмақтағы Yak 52 жақсы басқарылады және акробатикалық ұшуға өте қабілетті. Дегенмен, оны ұшыру және қону да оңай. Ол халықаралық акробатикалық жарыстарда Advanced деңгейіне дейін қолданылған. Ол +7 және -5 G күштеріне төтеп береді, оңға қарай 180 градус/секундтан астам жылдамдықпен (оңға қарай 352 градус/секундқа дейін өлшенген) айналады және Aresti каталогындағы барлық маневрлерді орындай алады. Yak 52, көптеген совет әскери ұшақтары сияқты, қиын жағдайларда аз күтіммен жұмыс істеу үшін жобаланған. Оның ерекше ерекшеліктерінің бірі – батыстық ұшақтарда сирек кездесетін кең пневматикалық жүйе. Қозғалтқышты іске қосу, қону шассисін түсіру, жапсырмалар және дөңгелек тежегіштерінің барлығы пневматикалық түрде басқарылады. Қозғалтқышпен қуатталатын компрессормен толтырылатын шар тәрізді ауа сақтағыштары артқы кабинаның артында орналасқан және олардың қысымы аспаптар панелінде көрсетіледі. Жұмыс қысымы 10 мен 50 бар (145 және 725 пси) аралығында, ал төменгі жағындағы шассиді түсіру үшін резервтік схема қарастырылған, егер қалыпты қысым жеткіліксіз болса немесе компрессор істен шықса. Сонымен қатар, негізгі және резервтік баллондарды жердегі порт арқылы сығылған ауамен, әдетте, су астындағы баллондан зарядтауға болады. Жердегі басқару/тежеу жүйесі, әсіресе, гидравликалық жүйеге дағдыланған ұшқыштар үшін біраз бейімделуді қажет етеді, өйткені ұшақта руль педальдарымен және басқару таяғындағы қолмен басқарылатын рычаг арқылы басқарылатын дифференциалды тежеу қолданылады. Үш дөңгелекті қону шассисі жиналмалы, бірақ жиналған күйде ішінара көрінеді, төмен маневрлерде пайдалы соққы деңгейін қамтамасыз етеді және ұшақ «дөңгелексіз» қонуға мәжбүр болған жағдайда қорғаныс шарасын ұсынады. Қазіргі уақытта Yak 52 ұшағының бірнеше «батыстық» модификациялары шығарылуда. Қазіргі советтік авиониканы ауыстыру, үш лопасты винт орнату және әдеттегі 360 а.к. M14P қозғалтқышын 298 кВт (400 а.к.) қуатты M14PF қозғалтқышына жаңарту, сондай-ақ дәстүрлі «құйрық сүйрегіш» қону шассисіне (Yak 52TD) ауыстыру стандартты ұшаққа енгізілген өзгерістердің бір бөлігі болып табылады. Aerostar компаниясының зауыттық Yak 52TW құйрық сүйрегіш нұсқасы да бар. TW екі қосымша қанатты резервуарларда 120 л (32 АҚШ галлоны) қосымша отын сыйымдылығына, M14PF қозғалтқышына, үш лопасты винтке, электрлік іске қосылғышқа және заманауи аспаптарға ие. 2004 жылдың 16 сәуірінде Ресейде модернизацияланған Yak 52M нұсқасы ұшырылды. Ол модернизацияланған M 14Kh қозғалтқышымен, үш лопасты винтпен және басқа да модификациялармен жабдықталған. Қаруланбаған болса да, Украина 2024 жылдың сәуірінде Одесса үстіндегі ресейлік Орлан-10 барлау дронын атып түсіру үшін Yak 52 ұшағын қолданды.
A descendant of the single seat competition aerobatic Yakovlev Yak 50, the all metal Yak 52 is powered by a 268 kW (360 hp) Vedeneyev M14P nine cylinder radial engine. Since the aircraft was designed to serve as a military trainer, the development of the aircraft incorporates a number of features to be found on the early postwar fighters: notably the cockpit tandem layout (instrument panel, seat design, cockpit opening system), tail design, tricycle landing gear, fuselage mixed construction (monocoque with steel tube construction), inner flaps, controls position, access panels on sides of the fuselage, even the location of the radio antenna and overall dimensions of the airplane, which extensively match the Yakovlev Yak 17 UTI jet fighter trainer (NATO code name Magnet). The aircraft has fuel and oil systems permitting inverted flight for as long as two minutes. The engine drives a two bladed counter clockwise rotating, variable pitch, wood and fiberglass laminate propeller. At 998 kg (2,200 lb) empty weight, the Yak 52 is responsive and very capable as an aerobatic aircraft. Yet it is also easy to fly and land. It has been used in international aerobatic competition up to the Advanced level. It is stressed to +7 and –5 Gs, rolls (to the right) at well more than 180 degrees/second (measured up to 352 degrees/second to the right), and is capable of every manoeuvre in the Aresti catalog. The Yak 52, like most Soviet military aircraft, was designed to operate in rugged environments with minimal maintenance. One of its key features, unusual in western aircraft, is its extensive pneumatic system. Engine starting, landing gear, flaps, and wheel brakes are all pneumatically actuated. Spherical storage bottles for air, replenished by an engine driven compressor, are situated behind the rear cockpit and contents displayed on the instrument panels. The operating pressure is between 10 and 50 bars (145 and 725 psi) and an emergency circuit is reserved for lowering the undercarriage if the normal supply is exhausted or the compressor fails. Additionally both main and reserve bottles can be charged from a port on the ground with compressed air, usually from a scuba type air bottle. The ground steering/braking arrangement, especially, takes some adjustment for flyers accustomed to hydraulics, because the aircraft uses differential braking controlled by rudder pedals and a hand operated lever on the control stick. The tricycle landing gear is retractable, but it remains partially exposed in the retracted position, affording both a useful level of drag in down manoeuvres and a measure of protection should the aircraft be forced to land "wheels up." A number of "westernised" versions of the Yak 52 are now produced. The replacement of the existing Soviet avionics, fitting of a three blade propeller and the M14PF 298 kW (400 hp) upgrade to the usual 360 hp M14P engine, and conversion to conventional "tail dragger" landing gear (Yak 52TD) are some of the modifications made to the standard aircraft. There is also a factory produced Yak 52TW tail dragger version by Aerostar. The TW has an extra 120 L (32 US gal) of fuel capacity in two extra wing tanks, the M14PF engine designated & three blade propeller, an electric start, and modern instruments. On April 16, 2004, a modernised variant Yak 52M was flown in Russia. It is fitted with modernised M 14Kh engine, three blade propeller, and other modifications. Despite being unarmed, a Yak 52 was used by Ukraine during the Russian invasion of Ukraine to shoot down a Russian Orlan 10 reconnaissance drone over Odessa in April 2024.