Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Thành Thái (,; 14 наурыз 1879 – 20 наурыз 1954) Нгуен Фук Бьоу Лан (阮福寶嶙) есімді туған, император Дук Дюк пен император шешесі Từ Миннің ұлы. Ол 1889 жылдан 1907 жылға дейін 18 жыл императорлық таққа отырды. Thành Thái Вьетнам тарихындағы үш "отансүйгіш императордың" бірі саналады, оларға Хам Нги және Дуй Тан (оның ұлы) кіреді, себебі олар Вьетнамдағы француз колониялық үкімшілігіне қарсы іс-әрекеттерімен және көзқарастарымен көзге түсті.
Thành Thái (, ; 14 March 1879 – 20 March 1954) born Nguyễn Phúc Bửu Lân (阮福寶嶙), was the son of Emperor Dục Đức and Empress Dowager Từ Minh. He reigned as emperor for 18 years, from 1889 to 1907. Thành Thái was one of the three "patriotic emperors" in Vietnamese history, along with Hàm Nghi and Duy Tân (his son), for their actions and views against French colonial rule in Vietnam.
Ерте өмір
Император Тху Дюк тірі кезінде, Кванг Тай ханзадасы отбасымен бірге оған қарсылармен байланысы болды деген айыппен үй қамауына алынды. Бірақ, император Донг Хан қайтыс болған соң, француз отаршылдық билігі мен жоғары дәрежелі мандариндер Куанг Тайды лайықты мұрагер деп танып, оны жаңа вьетнам императоры, император Тханг Тай етіп таққа отырғызды. 10 жасында Тханг Тай өте зерек екені анықталды және француздардың сарайдағы тыңшылар арқылы оны қадағалап отырғанын сезді. Донг Хан француздармен жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысқанда, император Тханг Тай пассивті қарсылық жолын ұстанды. Ол ашық көтеріліс жасаудан аулақ болды (мұндай қадам саяси өлімге алып келер еді), бірақ өз сезімдерін басқа тәсілдермен – символдық әрекеттермен және өткір сөздермен білдірді. Ол сондай-ақ халықтың адамы, еліне шын ниетпен қамқор монарх болды. Император жиі Тыйым салынған қаладан қарапайым халық киімінде шығып, халқымен тікелей әңгімелесіп, үкімет саясаты оларға қалай әсер ететінін көру үшін тырысты.
While the emperor Tự Đức was alive, Prince Quang Thái was placed under house arrest with his family for having connections with those who opposed him. When the emperor Đồng Khánh died, however, the French colonial authorities and the high ranking mandarins decided that Quang Thái was the ideal successor and enthroned him as the new Vietnamese emperor, Emperor Thành Thái. At the age of 10, Thành Thái was recognized as being very intelligent and was already realizing that the French were keeping watch over him through palace spies. Whereas Đồng Khánh had tried to be friendly with the French, Emperor Thành Thái took a course of passive resistance. Although he refrained from outright rebellion (which would have been political suicide), he made his feelings clear in other ways, symbolic gestures and biting remarks. He was also a man of the people, and a monarch who cared deeply for his country. The emperor would often slip out of the Forbidden City dressed in the clothes of a commoner to talk with his people directly and see how they were being affected by government policies.
Француз билігі қарсылық білдірді
Батыс өркениетімен достығын көрсету үшін Тхан Тхэ француз стилінде шашын қиып, көлік жүргізуді үйренген алғашқы вьетнамдық монарх болды. Ол француз үлгіндегі білім беруді қолдады, бірақ олардың елін басып алуына деген ашуын сақтады. Сондай-ақ, ол көптеген құрылыс жобаларын қолдап, халқының күнделікті өміріне қызығушылық танытты. Ол халқының арасында саяхаттайтын болғанда, император өз азаматтарымен бірге дөңгелекте отырып, күнделікті мәселелерді талқылап, олардың пікірлерін тыңдайтын «халық жиналыстарын» өткізетін. Император сарайына француз шпиондарының қаншалықты терең енгенін білген соң, олардың үнемі бақылауынан қашу үшін ақымақтыққа салды. Жаулары оны зиянсыз есінен адасқан адам деп есептегендіктен, Тхан Тхэ француз отаршылдығын құлату үшін тиімді уақыт күтіп, Вьетнамның тәуелсіздігін күшейтуге ұмтылды. Ол Қытайдағы қарсылық қозғалысына қосылуға бет алғанда, француз әскерлері оны тұтқындап, ақылсыз деп жариялап, императорды тақтан түсірді. 1907 жылы оның ұлы Император Дуй Тан болып жарияланды. Тхан Тхэ алдымен Оңтүстік Вьетнамдағы Вунг Тауға жер аударылды, ал Дуй Тан француздарға қарсы көтерілген кезде екеуі де 1916 жылы Реюньон аралына жер аударылды. Хан Ньиден айырмашылығы, Тхан Тхэ мен Дуй Танның өмірі қиын болды. Олар тіпті жалға ақысын төлей алмайтын жағдайға жетті. 1925 жылы Император Хай Дин оның жағдайын біліп, оған 1000 пиастр жіберді. Кейіннен Хай Дин оған үнемі ақша көмектесіп отырды. Ол елінің азаттығына деген үмітін ешқашан жоғалтпады. 1945 жылы Дуй Танның қайтысынан кейін, оған үйіне оралуға рұқсат берілді, бірақ Вунг Тауда үй қамауында ұсталды. 1954 жылдың 24 наурызында Сайгонда қайтыс болды және 75 жасында Тхыа Тхьен Хуэ провинциясының Хыонг Тхуи ауданындағы ескі коммунадағы Ан Ланг (Дюк Дуктың мазары) жерленді. Қазір Вьетнамда оның құрметіне аталған көптеген жолдар бар.
To show that he was friendly with Western civilization, Thành Thái was the first Vietnamese monarch to cut his hair in the French style and learn to drive a car. He encouraged French style education, but maintained bitter feelings over their control of his country. He also supported numerous building projects and took an interest in the everyday lives of his subjects. When traveling among his people, he would hold impromptu "town hall meetings" where the Emperor sat on a mat with his subjects in a circle around him, discussing the issues of the day and hearing their point of view. Slowly, as the emperor began to realize how thoroughly his palace had been infiltrated with French spies, he had to feign insanity to escape their constant scrutiny. With his enemies believing he was a harmless lunatic, Thành Thái was able to push more forcefully for Vietnamese autonomy while waiting for the right time to overthrow the French colonial rule. He was on his way to join a resistance movement in China when he was arrested by French forces who declared him insane and forced the Emperor to abdicate. In 1907, his son was installed as Emperor Duy Tân. Thành Thái was exiled first to Vũng Tàu in South Vietnam and when Duy Tân rebelled against the French they were both exiled to Réunion Island in 1916. Unlike Hàm Nghi, the lives of Thành Thái and Duy Tân were tough. They even had no money to pay for rent. In 1925, Emperor Khải Định knew his situation and sent 1,000 piastres to him. Khải Định later occasionally gave him money. He never gave up hope for the liberation of his country. In 1945, just after the death of Duy Tân, he was allowed to return home, but was kept under house arrest in Vũng Tàu. He died in Saigon on 24 March 1954 and was buried on the grounds of An Lang (Tomb of Duc Duc) in an old commune, Hương Thủy district, Thừa Thiên Huế Province, at the age of 75. There are now roads in Vietnam named in his honour.