Кіріспе

ішек қабынуы

Ішек қабыну ауруы (ІҚА) – қуық ішек пен жіңішке ішектің қабыну жағдайларының тобы, оның басты түрлері – Крон ауруы және ойық ішек қабынуы (ОІҚ). Крон ауруы жіңішке ішек пен қуық ішекке, сондай-ақ ауызға, қалқанша ішекке, асқазанға және жоғайға әсер етеді, ал ОІҚ негізінен қуық ішек пен тік ішекке әсер етеді.

Белгілері мен симптомдары

Крон ауруы мен қыбық ішек қабынуы (UC) өте әртүрлі болғанына қарамастан, екеуінде де келесі симптомдардың кез келгені болуы мүмкін: іш ауыруы, диарея, тік ішек қан кетуі, жамбас аймағындағы ауыр құрысулар/бұлшық еттердің спазмы және салмақ жоғалту. Анемия – қабынулы ішек ауруының (ҚІА) ең көп кездесетін ішек сыртындағы асқынуы. Оған артрит, пиодерма гангренозум, біріншілік склерозданушы холангит және қалқанша безі емес ауру синдромы (NTIS) жатады. Тераң вена тромбозы (ДВТ) және ұйымдастырылған бронхиолиттің қабыну пневмониясы (BOOP) сияқты байланыстар да хабарланған. Диагноз әдетте нәжістегі қабыну маркерлерін бағалау, содан кейін патологиялық зақымдардың биопсиясымен колоноскопия жасау арқылы қойылады.

Себептер

Ішек қабыну ауруы (IBD) – иммунологиялық реакциялар мен ішектегі қабынуға алып келетін қоршаған орта мен генетикалық факторлардың өзара әрекеттесуі нәтижесінде пайда болатын күрделі ауру. 2022 жылғы зерттеуде жемістер мен көкөністерді көп мөлшерде тұтыну, өңделген ет және тазартылған көмірсуларды азайту, ал суды ғана пайдалану арқылы гидратациялау, IBD белсенді симптомдарының төмендеу қаупімен байланысты екені анықталды. Дегенмен, жемістер мен көкөністерді көп мөлшерде тұтыну ғана Крон ауруы симптомдарының қаупін азайта алмайды. Тамақтану үрдісінің өрнегі колитке (ішек қабынуына) қауіптілікпен байланысты. Атап айтқанда, салауатты тамақтанудың ең жоғары үштен бір бөлігінде болған адамдарда колитке шағу қаупі 79%-ға төмендеген. Глютенге сезімталдық IBD-де жиі кездеседі және симптомдардың қайталануымен байланысты. Глютенге сезімталдық Крон ауруымен ауырған пациенттердің 23,6%-ында және колитпен ауырған пациенттердің 27,3%-ында анықталды. Көбінесе жануар ақуызына және/немесе қантқа бай диета IBD және симптомдардың қайталану қаупін арттыруы мүмкін.

Қылқан қышқылдары

Жаңа мәліметтер өт қышқылының ІЖБ патогенезіндегі маңызды этиологиялық фактор екенін көрсетеді. ІЖБ-мен ауыратын науқастарда холий қышқылы және хенодеоксихолий қышқылы (олардың конъюгирленген түрлері) сияқты біріншілік өт қышқылының мөлшері артып, литохолий қышқылы және дезоксихолий қышқылы сияқты екіншілік өт қышқылының мөлшері төмендейді. Бірнеше зерттеулер ІЖБ-мен ауыратын науқастардың микробиота құрамының сау адамдардан өзгеше екенін растады. Атап айтқанда, бұл айырмашылық Крон ауруы бар науқастарда ойық ішек қабынуы бар науқастарға қарағанда анық байқалады. ІЖБ-мен ауыратын науқастарда Bifidobacterium longum, Eubacterium rectale, Faecalibacterium prausnitzii және Roseburia intestinalis сияқты пайдалы бактериялардың саны азаяды немесе толығымен жоғалады, ал Bacteroides fragilis, Ruminococcus torques және Ruminococcus сияқты зиянды түрлердің саны көбейеді. Реактивті оттегі түрлері мен реактивті азот түрлерінің белсендірілуі организм жасушалары мен ішек микробиомы үшін тотығу стресіне алып келеді. Нәтижесінде, ІЖБ-де микробиологиялық тепе-теңдіктің бұзылуы, дисбиоз деп аталады, ол микробтардың тотығу стресіне жауап беруіне қатысты функционалдық жолдардың артуымен сипатталады. Бұл тотығу стресі R. gnavus сияқты кейбір түрлердің өсуін ынталандыра алады. А. муцинифила деп аталатын тағы бір мүмкіндік бактериясы ІЖБ дамуына себеп болады және NOD-қа ұқсас рецептор 6 (NLRP6) жетіспейтін адамдарда көбірек кездеседі. R. gnavus және A. muciniphila екеуі де ІЖБ-де көптеп таралған бактериялар. ІЖБ-мен ауыратын науқастарда микробтық антигендерге қарсы антиденелер мен Т-жасушалардың жауабы күшейеді. Ішек микробиомы организмнің иммундық жүйесімен өзара әрекеттесу үшін әртүрлі тәсілдерді қолданады. Мысалы, адамдарда симбиоздық қарым-қатынаста болатын B. fragilis иммундық молекулаларды иммундық жасушаларға сыртқы мембраналы везикулалардың секрециясы арқылы жеткізе алады. Бұл механизм Atg16L1 және NOD2 гендеріне тәуелді классикалық емес аутофагия жолын белсендіре отырып, ІЖБ-де қорғаныш рөлін атқарады. B. thetaiotaomicron ішек иммунитетін реттеу үшін Т-реттеуші жасушалардың (Tregs) дифференциациясын тудырады, осылайша Gata3 және FoxP3 гендерінің экспрессиясын арттырады. Clostridium spp-тің отарлануы Th2 және Th17 жасушаларының дамуын тежейтін RORγT+ FOXP3 Treg жасушаларының жиналуын күшейтеді. Соңында, бұл отарлау Th2 және Th17 жасушаларының жауабын азайтуы мүмкін. Сондай-ақ, F. prausnitzii CD4 және CD8a (DP8α) реттеуші Т-жасушаларын тартады. E. coli Nissle 1917 сальмонелланың және басқа да зиянды бактериялардың өсуін тежеуге қабілетті. Ол бұл патогендердің ішек эпителийлі жасушаларына жабысып, оларға енуіне кедергі келтіреді, бұл ішек қабынуының ықтималдығын айтарлықтай төмендетеді және ІЖБ пайда болуын да болдырмауы мүмкін.

Ішек-қарынның кедергісі бұзылады

Ішек эпителийінің тұтастығының жоғалтуы ЖЖБ-ның маңызды патогендік рөлін атқарады. Иммундық рецепторлар (TLR) арқылы қалыптан тыс сигнал беру нәтижесінде туа біткен иммундық жүйенің дисфункциясы, көптеген патогендермен ортақ молекулаларға иммундық жауапты белсендіретін, IBD колиттерінде және оған байланысты қатерлі ісіктерде жедел және созылмалы қабыну процестеріне себеп болады. Ішек микробиотасының құрамындағы өзгерістер IBD дамуының маңызды қоршаған орталық факторы болып табылады. Ішек микробиотасының зиянды өзгерістері ішек эпителийіне зақым келтіретін қате (бақыланбайтын) иммундық жауапты тудырады. Осы маңызды кедергінің (ішек эпителийінің) бұзылуы микробиотаның одан әрі енуіне мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде одан әрі иммундық жауаптарды шақырады. IBD – бұл көп факторлы ауру, бірақ ішек микробиотасына иммундық жауаптың күшеюіне байланысты эпителийлік кедергі функциясының бұзылуына әкеледі.

Окистенуші стресс және ДНК зақымдануы

Перейра және авторлар көптеген зерттеулердің нәтижелерін қарастырып, тотығу стресі мен ДНК зақымдануының ішек қабыну ауруларының (ІҚА) патофизиологиясында маңызды рөл атқаратынын көрсетті. 8-OHdG деңгейімен өлшенген тотығу ДНК зақымдануы ІҚА диагнозы қойылған пациенттерде, салыстыру тобындағы пациенттерге қарағанда, сондай-ақ қабынулы шырышты қабатта қабынусыз шырышты қабатқа қарағанда айтарлықтай жоғары болды. Генетиканы түсінуге үлкен үлес қоскан зерттеулерге этностық топтарды зерттеу (мысалы, Ашкенази еврейлері, ирландтар), отбасылық жинақылық, эпидемиологиялық және егіздер зерттеулері жатады. Молекулалық генетиканың дамуымен генетикалық негізді түсіну, әсіресе соңғы он жылда едәуір кеңейді. ІҚА бойынша ең ірі генетикалық зерттеулердің бірі 2012 жылы жарияланды. Бұл талдау Крон ауруы мен ойық жаралы колиттің вариациясын бұрынғыдан жақсы түсіндірді. Нәтижелерге сәйкес, шартты микробиоталар ІҚА кезінде патоген сияқты әрекет ететіндей өзгереді. Басқа зерттеулер ІҚА-мен байланысты гендердегі мутациялар жасушалық қызметке және микробиоммен өзара әрекеттесуге кедергі келтіріп, қалыпты иммундық жауапты қамтамасыз ететінін көрсетті. Көптеген зерттеулер микроРНК дисрегуляциясының ІҚА-мен байланысты екенін және колоректальды қатерлі ісіктің дамуына ықпал ететінін анықтады. 2020 жылға қарай, ІҚА науқастарының биопсиялық материалында терапиялық мақсаттарды іздеу үшін шағын консорциум бір жасушалық РНК тізбектеуін бастады.

Диагностика

Диагноз көбінесе колоноскопия кезінде алынған биопсиялар арқылы расталады. Ішектегі кальпротектин бастапқы зерттеу ретінде пайдалы, себебі бұл тест сезімтал, бірақ ІЖБ-ға қатысты емес.

Дифференциалдық диагностика

Крон ауруы мен ойық жаралы колит бір-біріне жиі шатысқан диагноз болып табылады, сондықтан екі аурудың қайсысы екенін анықтау кейде қиынға соғуы мүмкін. Қазіргі уақытта қанда Крон ауруы мен ойық жаралы колиттің арасын сенімді түрде ажырата алатын ешқандай арнайы белгілер жоқ. Дәрігерлер Крон ауруы мен ойық жаралы колиттің айырмашылығын қабынудың орналасуы мен сипаты арқылы анықтайды. Крон ауруы асқазан-ішек жолының кез келген бөлігін, ауыздан анусқа дейін зақымдауы мүмкін (нақты аралықтағы зақымданулар), бірақ көптеген жағдайларда терминальді илеумнан басталады. Ойық жаралы колит, керісінше, тек тоқ ішек пен тік ішекке ғана шектеледі. Микроскопиялық деңгейде, ойық жаралы колит тек шырышты қабатқа (ішек қабырғасының эпителий қабатына) шектеледі, ал Крон ауруы ішек қабырғасының толық қалыңдығына әсер етеді ("қабатты зақымданулар"). Соңында, Крон ауруы мен ойық жаралы колит әртүрлі деңгейде ішекке қатысты емес белгілермен (мысалы, бауыр проблемалары, артрит, тері және көз аурулары) көрінеді. 10–15% жағдайларда Крон ауруының немесе ойық жаралы колиттің нақты диагнозын қою мүмкін болмайды, себебі аурудың белгілері ерекше болады. Мұндай жағдайда, белгісіз колит деген диагноз қойылуы мүмкін. Бұл анықтама мойындалғанмен, барлық медициналық орталықтар оны қолданбайды. Жұқпалы диарея, емделмеген целиакия, некротизациялық энтероколит, ішектегі кистоздық фиброз және педиатриялық неопластикалық ұяшықтар сияқты басқа аурулар да фекальды кальпротектин деңгейінің жоғарылауына себеп болуы мүмкін. Ішек ауруларында (ЖЖА) бауыр функциясының көрсеткіштері көбінесе жоғарылайды, көбінесе жеңіл болады және әдетте өздігінен қалыпқа келеді. ЖЖА кезінде бауыр функциясының жоғарылауына себеп болатын ең маңызды механизмдер – дәрілік заттарға байланысты гепатотоксикалық әсер және майлы бауыр. Дегенмен, ойық жаралы колиттің көптеген жағдайларын проктоколектомия арқылы емдеуге болады, бірақ бұл ішекке қатысты емес симптомдарды жоймауы мүмкін. Илеостомия нәжісті қапқа жинап алады. Балама ретінде, жұқа ішектен қап жасауға болады, ол тік ішек қызметін атқарады және тұрақты илеостомия қажеттілігін болдырмайды. Илеоанальді қапшықтары бар науқастардың шамамен 25-50% кездейсоқ немесе созылмалы қапшық қабынуымен күресуі мүмкін. Хирургия Крон ауруын емдей алмайды, бірақ абсцестер, тарылулар немесе фистулалар сияқты асқынуларды емдеу үшін қажет болуы мүмкін. Ауыр жағдайларда ішек резекциясы, тарылуды кеңейту немесе уақытша немесе тұрақты колостомия немесе илеостомия сияқты хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Крон ауруында хирургия ішектің ең қабынулы бөліктерін алып тастау және сау бөліктерін қосудан тұрады, бірақ өкінішке орай, бұл Крон ауруын емдемейді немесе ауруды жоймайды. Бірінші операциядан кейін Крон ауруы ішектің сау бөліктерінде, әдетте резекция орнында қайталануы мүмкін. (Мысалы, егер Крон ауруы бар науқаста илеоцекальді анастомоз жасалса, онда қапшық пен соңғы илеум алынып тасталады және илеум көтеріліп бара жатқан тоқ ішекке қосылады, олардың Крон ауруы анастомоздың жанында немесе көтеріліп бара жатқан тоқ ішектің қалған бөлігінде қайталануы мүмкін).

Медициналық емдер

ЖЖБ-ні емдеу әр науқасқа жекешелендіріледі. Глюкокортикоидтар, мысалы преднизон сияқты стероидтар, аурудың күшеуін бақылау үшін жиі қолданылады және бұрын емдеуді қолдаушы препарат ретінде қабылдануға болатын. Қабынулы ішек ауруының биологиялық терапиясы, әсіресе TNF ингибиторлары, Крон ауруының ауыр немесе емге жақынбаған жағдайларында, кейде ойық ішек қабынуында қолданылады. Емдеуді әдетте қабынуға қарсы күшті әсері бар препараттармен, мысалы преднизонмен бастайды. Қабыну сәтті бақыланғаннан кейін, ауруды ремиссияда ұстау үшін басқа препарат, мысалы, ойық ішек қабынуында месалазин, негізгі емдеу болып табылады. Егер қосымша емдеу қажет болса, науқастың жағдайына байланысты иммунодепрессант (мысалы, азатиоприн) пен месалазиннің (қабынуға қарсы әсері болуы мүмкін) комбинациясы қажет болуы мүмкін. Жеңіл илеалдық Крон ауруына бақыланатын босатылатын будезонид қолданылады. Ойық ішек қабынуында тамақтану арқылы ғана емдеудің тиімділігін растайтын деректер жеткіліксіз. Диеталық талшықпен араласу, мысалы, псиллиум қоспасын (ерімейтін және ерітілген талшықтардың қоспасы) қабылдау, симптомдарды жеңілдетуге, сондай-ақ асқазан-ішек жолының микробиомының құрамын өзгертіп, ремиссияны тудыруға/ұстап тұруға көмектеседі, осылайша иммундық функцияны реттеуді жақсартады, қабынуды азайтады және ішек қабығының қалпына келуіне көмектеседі. Анемия ойық ішек қабынуында да, Крон ауруында да жиі кездеседі. Гепцидиннің экспрессиясын арттыратын қабыну цитокиндерінің деңгейінің жоғарылауына байланысты парентеральды темір емдеуге басымдық беріледі, себебі ол асқазан-ішек жүйесін айналып өтеді, жағымсыз әсерлердің жиілігі төмен және емдеуді жылдамдатуға мүмкіндік береді. Гепцидиннің өзі де қабынуға қарсы агент. Жануарлар моделінде темірдің өте төмен деңгейі гепцидин синтезін шектеп, қабынуды күшейтеді. Энтеральді тамақтану, әсіресе эритропоэтинмен бірге, ЖЖБ-сы бар науқастарда гемоглобин деңгейін жақсартуда тиімді екені анықталды. Асқазан-ішек жолынан қан кету, әсіресе ойық ішек қабынуының қайталануы кезінде, созылмалы жағдайда анемияға, ал жедел жағдайда өлімге әкелуі мүмкін. Жедел асқазан-ішек қан кетуінде диеталық қабылдаудың гемостазды бұзу қаупін азайту үшін ауруханада уақытша ораза ұстау қажет деп саналады. Бұл тәсілдің тиімділігі белгісіз; 2016 жылғы Кокран шолуында балаларға қатысты клиникалық зерттеулер жарияланбаған. Д витаминінің төмен деңгейі Крон ауруымен және ойық ішек қабынуымен байланысты, ал қабынулы ішек ауруының ауыр түрлері бар адамдарда Д витамині деңгейі көбінесе төмен болады. Д витамині тапшылығы қабынулы ішек ауруын тудыра ма, әлде аурудың белгісі ме, әлі анық емес. Д витаминін толықтыру терапиясы клиникалық қабынулы ішек ауруының белсенділігі мен биохимиялық маркерлері бойынша көрсеткіштерді жақсартумен байланысты болуы мүмкін. Рифаксиминнің пайдасы туралы деректер көбінесе Крон ауруымен шектеледі, ал ойық ішек қабынуында қолдануды қолдайтын деректер аз. Микробиомның құрамын және мінез-құлқын өзгерту үшін ауызша пробиотикалық қоспаларды қолдану Крон ауруы мен ойық ішек қабынуы бар адамдарда ремиссияны тудыру және ұстап тұру үшін мүмкін терапия ретінде қарастырылды. 2020 жылғы Кокран шолуы пробиотикалық емнен кейін Крон ауруы бар адамдарда ремиссияның жақсару ықтималдығының нақты дәлелін, сондай-ақ жағымсыз әсерлердің азаюын таппады. Ойық ішек қабынуында пробиотикалық қоспалар клиникалық ремиссия ықтималдығын арттыруы мүмкін деген деректер бар. Пробиотиктер қабылдаған адамдарда аурудың ремиссияға түсуі 73%-ға жоғары болды және плацебо қабылдағандарға қарағанда симптомдардың жақсаруы 2 еседен астам болды, ал жеңіл немесе ауыр жағымсыз әсерлерде айқын айырмашылық жоқ. Фекальдық микробиота трансплантациясы - 2010 жылдан бері ЖЖБ-ны емдеудің салыстырмалы түрде жаңа әдісі, ол көп назар аудартты. Кейбір алдын ала зерттеулер Clostridioides difficile инфекциясында байқалғанға ұқсас пайдалы әсерлерді көрсетті, бірақ ЖЖБ-де қолдануды қарастырған шолу FMT қауіпсіз екенін, бірақ тиімділігі әртүрлі екенін көрсетті. Жүйелі шолулар көрсеткендей, фекальдық микробиота трансплантациясынан кейін 33% ойық ішек қабынуы және 50% Крон ауруы бар науқастар клиникалық ремиссияға қол жеткізеді.

Альтернативтік медицина

Ішек-қарынның қабыну ауруларында (ИҚАА) қосымша және баламалы медицина тәсілдері қолданылған. Осы емдердің бақыланатын зерттеулерінен алынған мәліметтер қарастырылды, бірақ салдарын бағалаудағы қателіктер әртүрлі болды. Ең сенімді деректер шөптік емге қатысты болды, атап айтқанда, Plantago ovata және куркумин ішек-қынжыр қабынуының (ИҚҚ) күйін сақтау емдемесінде, бетеге ішек қабынуында (ИҚ), сана-сезім және дене терапиясы мен өзін-өзі емдеу ИҚҚ-да, ал иглотерапия ИҚ және ИҚҚ екеуінде тиімділігін көрсетті.

Жаңа тәсілдер

Көздік жасушалар терапиясы ішек қабыну ауруларын (ИҚА) емдеудің мүмкін болатын жолы ретінде зерттелуде. Зерттеулерге шолу жасағанда, оның үміт беретін рөлі байқалады, алайда клиникалық тәжірибеде қолданылуын шектейтін, соның ішінде құны және әсерлерін анықтау сияқты маңызды мәселелер бар.

Психологиялық интервенциялар

IBD-мен ауыратын науқастарда жалпы халыққа қарағанда депрессиялық және көңіл алаңдатушылық тәртіптер жиі кездеседі, IBD-мен ауыратын әйелдерде ерлерге қарағанда көңіл күй бұзылыстары жиі дамиды, себебі олардың 65%-ы депрессия мен көңіл алаңдатушылық тәртіптерге шалдығуы мүмкін. Қазіргі уақытта барлық IBD-мен ауыратын ересектерге психологиялық емдеуді, мысалы психотерапия, стресті басқару және науқасқа білім беруді ұсынуға дәлел жоқ. Бұл емдеулер өмір сапасына, эмоционалдық жағдайына және аурудың активтілігіне әсер етпеді.

Болжам

ЖЖБ ауруы ауырсыну, құсу және диарея салдарынан өмір сүру сапасын шектесе де, ол өзінен-өзі өлімге себеп бола бермейді. Токсикалық мегаколон, ішек перфорациясы және хирургиялық асқынулар сияқты асқынулардан туындаған өлім-жітім де сирек кездеседі. Шаршау – ЖЖБ-ның жиі кездесетін белгісі және ол ауыртпалық тудыруы мүмкін. ЖЖБ-мен ауыратын адамдардың шамамен үштен бірінде ішек-қарын синдромына (ІҚС) ұқсас асқабақ-ішек жолының тұрақты белгілері байқалады, бірақ ауру белсенділігінің объективті дәлелі жоқ. Ұзақ мерзімді емнің жанама әсерлерін көтергеніне қарамастан, бұл топтың өмір сүру сапасы бақылаусыз, объективті белсенді ауруы бар адамдардан ерекшеленбейді және емді биологиялық препараттарға көтеру симптомдарды жоюда көбінесе тиімсіз болады. ІҚС-қа ұқсас симптомдардың себебі белгісіз, бірақ ішек-миі осінің өзгеруі, эпителийлік тосқауылдың бұзылуы және ішек флорасының өзгерісі жартылай себеп болуы мүмкін. ЖЖБ-мен ауыратын науқастарда колоректальді қатерлі ісік қаупі жоғары болғанымен, бұл әдетте колоноскопия арқылы жүйелі тексеру кезінде жалпы халықтан гөрі әлдеқайда ертерек анықталады, сондықтан науқастардың аман қалу мүмкіндігі жоғары. Жаңа мәліметтер ЖЖБ-мен ауыратын науқастарда эндотелиялық дисфункция және коронарлық артерия ауруының қаупі жоғары болуы мүмкін екенін көрсетеді. Емдеудің мақсаты – жағдайдың басылуын қамтамасыз ету, содан кейін науқас көбінесе азырақ жанама әсері бар жеңіл препаратқа ауыстырылады. Кейде бастапқы симптомдар қайтадан пайда болуы мүмкін; бұл «өршу» деп аталады. Жағдайға байланысты ол өздігінен тоқтауы немесе дәрі-дәрмек қабылдауды қажет етуі мүмкін. Өршулер арасындағы уақыт апталарға немесе жылдарға созылуы мүмкін, және науқастар арасында үлкен айырмашылықтар бар – кейбіреулері ешқашан өршуді бастан өткерген емес. ЖЖБ-мен өмір сүру қиын болуы мүмкін, алайда көптеген адамдар салыстырмалы түрде қалыпты өмір сүреді. ЖЖБ диагнозының стигматизациясы салдарынан психологиялық ауыртпалық туындайды, бұл жоғары деңгейдегі алаңдаушылыққа, депрессияға және жалпы өмір сүру сапасының төмендеуіне әкеледі. ЖЖБ-мен өмір сүру қиын болғанымен, отбасыларға ЖЖБ-ның барлық қыр-сырын түсінуге көмектесетін көптеген ресурстар бар, мысалы Американың Крон және колит қоры (CCFA).

Эпидемиология

2013 жылы ішек қабыну ауруларынан (ИҚА) әлем бойынша 51 000 адам, ал 1990 жылы 55 000 адам қайтыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері ИҚА-ның көбеюі әлемдік масштабта ет тұтынудың артуымен байланысты, бұл жануар ақуызының қабылдануы ИҚА-мен байланысты деген пікірді қолдайды. Дегенмен, ИҚА тәуекелінің артуына және азаюына байланысты көптеген қоршаған орта факторлары бар, мысалы, темекі шегу, ауаның ластануы, жасыл аймақтар, қалалану және батыстық өмір салтына көшу. Еуропада ішек қабыну ауруларының саны артып келеді. Азияда ИҚА-ның көрініс беруі мен таралуы соңғы онжылдықтарда тұрақты түрде өсіп келеді, бұл диетадағы өзгерістермен және басқа да қоршаған орта факторларымен байланысты болуы мүмкін. Ұлыбританияда халықтың шамамен 0,8%-ы ИҚА-мен ауырады. Канадада шамамен 270 000 (0,7%) адам ИҚА-мен ауырады, және бұл көрсеткіш 2030 жылға қарай 400 000 (1%) дейін жетеді деп күтілуде.

Зерттеу

Төмендегі емдеу стратегиялары әдетте қолданылмайды, бірақ ИББ-ның кейбір түрлерінде үміт береді. Алғашқы хабарламалар гельминттік терапияның ғана емес, ИББ-ны бақылауға да мүмкіндік беретінін көрсетеді: айына екі рет қабылданатын Trichuris suis гельминтінің шамамен 2500 жұмыртқасы бар сусын көптеген науқастарда белгілерді айтарлықтай азайтты. Тіпті, осы коктейльді ерте жаста қабылдау арқылы тиімді "иммунизация" процедурасын жасауға болады деп болжануда. Пребиотиктер мен пробиотиктер ИББ-ны емдеу үшін артып келе жатқан қызығушылық тудырады. Қазіргі уақытта, ішек қабынуы бар адамдарда стандартты еммен қатар белгілі бір пробиотиктерді қолдануға дәлелдер бар, бірақ Крон ауруы бар адамдарға пробиотиктерді ұсыну үшін жеткілікті мәліметтер жоқ. Жеңіл және орташа ауырлықтағы ішек қабынуының жағдайларында бір штаммды және көп штаммды пробиотиктер зерттелді. Клиникалық зерттелген, 70-тен астам адамдық сынақтан өткен көп штаммды пробиотик – De Simone формуласы. Ішек қабынуын емдеу үшін нақты пробиотикалық штаммдарды немесе олардың комбинацияларын, сондай-ақ пребиотикалық заттарды анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. Ауырған ИББ науқастарында асқазан-ішек жолынан бактериялардың (бактериялық транслокация) дене мүшелеріне өтуі және одан кейін бактериемия қаупі бар, бұл денсаулыққа қауіпті салдарларға әкелуі мүмкін. 2005 жылы New Scientist журналы Бристоль университеті мен Бат университетінің бірлескен зерттеуін жариялады, онда ИББ симптомдарын жеңілдетуге қабілетті марихуананың емдік күші туралы айтылды. Марихуананың ИББ симптомдарын жеңілдеткені туралы хабарламалар ішек қабығында өсімдік химиялық заттарының молекулаларына жауап беретін канабиноид рецепторлары болуы мүмкін екенін көрсетті. Мида бар екені белгілі CB1 канабиноид рецепторлары ішек қабырғасын жабатын эндотелиялық жасушаларда бар, және олар ішек қабырғасы зақымданған кезде оны жазуға қатысады деп саналады. Зерттеушілер жасушаларды қасақана зақымдап, ішек қабығының қабынуын тудырды, содан кейін синтетикалық канабиноидтар қосты; нәтижесінде ішек жазыла бастады: сынған жасушалар қалпына келтіріліп, жарықтарды жабу үшін жақындатылды. Сау ішекте эндотелиялық жасушалардан жарақат алғанда табиғи эндогенді канабиноидтар шығарылады, содан кейін олар CB1 рецепторларына байланысады. Бұл процесс жараны жазу реакциясын бастайды, ал адамдар марихуана қолданғанда канабиноидтар осы рецепторларға дәл осылай байланысады. Аликафорсен – ICAM 1 экспрессиясын басу үшін Уотсон-Крик базалық жұптардың өзара әрекеттесуі арқылы адамның ICAM 1 хабаршы РНК-мен ерекше байланысуға арналған бірінші буын антисенс олигодезоксинуклеотиді. ICAM 1 қабыну реакциясын таратып, лейкоциттердің (ақ қан клеткаларының) қабыну тіндеріне өтуіне және белсенділігіне ықпал етеді. Бұл ICAM 1 осы ауруларды емдеудегі терапиялық мақсат болуы мүмкін екенін көрсетеді. Каннабиноидтық CB2 рецепторларының агонисттері адам миының тіндерінде және адам миының эндотелиялық жасушаларында (BMVEC) түрлі қабынуға ықпал ететін медиаторларға әсер еткен кезде ICAM 1 және VCAM 1 беткі экспрессиясының индукциясын азайтады. 2014 жылы Broad Institute, Amgen және Massachusetts General Hospital бірлесіп "пациенттердің ДНК үлгілерін жинап, талдау және генетикалық мақсаттарды анықтау" мақсатымен одақ құрды. 2015 жылы 938 ИББ науқасы мен 953 бақылау тобындағы мета-талдау ИББ-ның витамин D тапшылығының жоғары болуымен байланысты екенін көрсетті. Ішектегі грам-оң бактериялар ішек қабынуының қайталану уақытын ұзартумен байланысты болуы мүмкін. Депрессия мен ИББ арасындағы екі тарапты байланыс болжанып, психологиялық процестердің уақыт өте келе өзін-өзі қабылдаудың физикалық және психологиялық денсаулығына әсер ететіні көрсетілді. ИББ ауруының белсенділігі өмір сүру сапасына әсер етуі мүмкін және уақыт өте келе адамның психикалық денсаулығына елеулі әсер етуі мүмкін, бұл алаңдаушылық және/немесе депрессияға ұшырау қаупін арттыруы мүмкін. Екінші жағынан, психологиялық стресс ИББ белсенділігіне де әсер етуі мүмкін. ИББ-мен ауыратын адамдар арасында дені сау адамдармен салыстырғанда алаңдаушылық пен депрессия деңгейі жоғары, бұл аурудың ауырлығымен байланысты. Сонымен қатар, белсенді ауру кезеңінде алаңдаушылық пен депрессия деңгейі белсенді емес кезеңдермен салыстырғанда артады.