Кіріспе

Дмитрий Шостаковичтің 1962 жылғы 13-ші симфониясы, B-bemol минорында, Op. 113, бас солисі, бас хоры және үлкен оркестр үшін жазылған. Ол бес бөлімнен тұрады, әрқайсысы Евгений Евтушенконың совет тарихы мен өмірінің түрлі жақтарын сипаттайтын өлеңдеріне негізделген. Симфония көбінесе "Баби Яр" деген атпен танымал болғанымен, Шостаковичтің қолжазба партитурасында осындай атау көрсетілмеген. Симфония 1962 жылдың 20 шілдесінде аяқталды және сол жылдың 18 желтоқсанында Мәскеуде алғаш рет орындалды. Евгений Мравинский бас тартқандықтан, премьераны Кирилл Кондрашин жүргізді. Виталий Громадский сололық партияны А.А. Юрлова атындағы Ресей мемлекеттік академиялық хор капелласының бас партиясымен және Мәскеу филармониясымен бірге орындады.

Қозғалыстар

Симфония бес бөлімнен тұрады. Бұл бөлімде Шостакович пен Евтушенко 1941 жылы Киев маңындағы Баби-Ярда нацистердің еврейлерді жаппай қырғынын антисемитизмнің барлық түрлерін айыптауға айналдырады. (Совет үкіметі Баби-Ярға ескерткіш орнатпаса да, ол совет еврейлері үшін қасиетті орынға айналды.) Шостакович өзінің "Ағылшын ақындарының өлеңдеріне жазылған алты романс" операсының үшінші бөлімінен ("Роберт Бернстің "Макферсон өлім алдында"") үзінді келтіріп, Евтушенконың әзілге құмар рухының бейнесін көркемдейді – ол қайта-қайта өлтіріліп, қайта тіріледі, зұлымдардың ой-қиялын шектеуге тырысуын айыптайды. Бұл бөлім дүкенде кезекте тұрған совет әйелдерінің ауыр жағдайын көрсетеді. Бұл Шостаковичтің нәсілдік дискриминация мен зорлық-зомбылыққа деген ықыласын оятады. Гармониялық беймәлімдік хор поэманың алғашқы тармақтарын орындағанда терең алаңдаушылық сезімін тудырады: "Ресейде қорқыныштар өліп барады". ("Умирают в России страхи.") Шостакович бұл көңіл-күйді Евтушенконың "Біз қарлы боранда құрылыс жұмысынан қорқа алмадық, не снарядтар астында шайқасқа барудан қорқа алмадық" деген агитпроп сөздеріне жауап ретінде ғана бұзады. Бұл бюрократтарға қарсы ирониялық шабуыл, цинизмге бой алған жеке мүдделер мен роботтай біртіндеп келісуге ұмтылысқа есіртпелілік, сонымен қатар шынайы шығармашылыққа құрмет көрсету. Солист хормен тең дәрежеде сөйлейді, ал фагот және басқа да үрмелі аспаптар саркастикалық түсініктемелер береді, мұнан бөлек, трубалардан жақтырмас дыбыстар естіледі. Эдисон Денисовтың айтуынша, Шостакович антисемитизмді әрқашан жек көретін.