Кіріспе
Француз жазушысы (1834–1908)
Людовик Халеви (1 қаңтар 1834 – 7 мамыр 1908) – француз жазушысы және драматургы, ең белгілісі Жорж Бизенің «Кармен» операсы мен Жак Оффенбахтың шығармаларында Анри Мейлхакпен бірлескен жұмыстарымен танымал.
Өмірбаян
Людовик Халеви Парижде дүниеге келген. Оның әкесі Леон Халеви (1802–1883) мемлекеттік қызметкер және өте талантты жазушы болған, ол әдебиеттің барлық саласын – проза мен поэзияны, водевильді, драманы, тарихты сынап көрген, бірақ ешқайсысында айқын табысқа жете алмаған. Оның інісі Фроменталь Халеви – белгілі опера композиторы болған, сондықтан Людовик Халевидің Париж сахнасымен ерте байланысы болды. Әкесі яһуди дінінен христиан дініне Александрин Лебасқа, христиан сәулетшінің қызына үйленетер алдынан өткен. Алты жасында Халеви оқырмандарына жақсы таныс болатын Foyer de la danse-де ойнап жүргенін көруге болар еді, ал он екі жастағы бала жексенбі күні кешке, Колледж Луи-ле-Грандқа қайтып келе жатып, Одеонға тоқтаған, онда оған тегін кіруге рұқсат болған және жаңа пьесаның бірінші актісін тамашалаған. Он сегіз жасында ол француз әкімшілігіне қосылып, түрлі лауазымдарды атқарды, соңғысы – Corps Législatif-тің хатшысы. Осылайша ол сол кездегі ассамблеяның президенті, атақты Морни герцогының ерекше құрметі мен достығына ие болды. 1865 жылы Людовик Халевидің жазушы ретінде танымалдылығы артып, ол мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шығуға мүмкіндік алды. Он жыл бұрын ол Шамп-Элизеде өзінің кішкентай театрын ашуға дайын болған музыкант Оффенбахпен танысып, ашылу кешіне «Entrez, messieurs, mesdames» деген пролог жазды. Содан кейін басқа да шағын өндірістер пайда болды, олардың ішінде «Ba ta clan» ең танымал болды. Олар Жюль Сервиерс деген псевдониммен жарияланды. Людовик Халевидің аты бірінші рет 1856 жылдың 1 қаңтарында афишаларда пайда болды. Көп ұзамай, Гектор Кремиомен бірлесіп жазған музыкалық пародиясы «Orphée aux enfers» бұрын-соңды болмаған сәттілікке ие болып, оның есімін танытты. 1860 жылдың көктемінде оған басқа ваудевиллист Ламберт Тибустпен бірлесіп Variétés театрының директоры үшін пьеса жазу тапсырылды. Соңғысы келісімшартты орындаудан бас тартып, Халеви келісімшартты қалай орындау керектігін білмей қалды, сол кезде ол театрының баспалдағында Анри Мейлхакпен (1831–1897) кездесті, ол кезде оған жат еді. Ол Мейлхакқа Ламберт Тибуст қабылдамаған тапсырманы ұсынды, ал ұсыныс дереу қабылданды. Осылайша жиырма жылдан астам уақытқа созылған ынтымақтастық басталды, ол екі автордың беделі үшін де, Париждің кіші театрларының өркендеуі үшін де өте жемісті болды. Олардың бірлескен шығармаларын үш топқа бөлуге болады: оперетталар, фарстар, комедиялар. Оперетталар талантты музыкантқа өзінің ерекше юморын көрсетуге тамаша мүмкіндік берді. Олар сол кездегі қоғамға қарсы өткір сындар еді, бірақ олар сатиралық етіп көрсетуі керек болатын жамандықтар мен ақымақтықтарды қатты сезіндірді. Бірлескен авторлардың ең танымал шығармаларының қатарында «La belle Hélène» (1864), «Barbe bleue» (1866), «La Grande Duchesse de Gérolstein» (1867), «La Périchole» (1868) және Иоганн Штраустың «Die Fledermaus» опереттасының бір көзі болған «Le Réveillon» бар. 1870 жылдан кейін пародияның сән-салтанаты тез төмендеді. Оффенбахтың екі авторға өзінің ерекше музыкалық ирониясымен көмектесуге мүмкіндігі болмаған кезде және олар әншілік қабілеті жоқ актерлермен жұмыс істеуге мәжбүр болған кезде бұл құлдырау одан әрі айқын болды. Олар күрделі интригалардан тұратын ескі үлгідегі фарстарды жазды, олармен олар заманауи әдеттер мен әлеуметтік ерекшеліктерді шебер үйлестірді. Олар көбірек мазмұнды комедияларды жасауға тырысқанда және жоғары эмоцияны енгізуге тырысқанда көбінесе сәтсіздікке ұшырады. «Фруфру» (1869) туралы жалғыз ерекшелік жасалуы керек, ол, мүмкін, Аме Декледің керемет талантына байланысты, олардың бірегей «Succès de larmes» болып қала береді. Осы кезеңде олар «Карменге» либретто жазды, бірақ бұл олардың басқа жұмыстарына қосымша болды. Мейлхак пен Халевидің ең жақсы көрінісі Париж өмірінің жарық эскиздерінде кездеседі, «Les Sonnettes», «Madame attend Monsieur», «Toto chez Tata» және «Le Roi Candaule» (соңғысының атауы жартылай аңыздық король Кандул туралы классикалық грек жазбасынан алынған). Осы екі адамның кездескен сәтімен пайда болған тығыз қарым-қатынаста, олардың кім басты серіктес екені жиі сұралды. Бұл сұраққа жауап берілмеді, содан кейін байланыс бұзылып, олар жұртшылықтың алдында тұрды, әрқайсысы өз жұмысы үшін жауап береді. Осыдан кейін олардың көптеген ортақ қасиеттері бар екені анық болды. Екеуінің де ақыл-ойы, юморы, мінез-құлқы бар еді. Мейлхақтың тез қиялы, бай және әдемі қиялы болды; Халевидің талғамы, тазартуы және белгілі бір сезімталдығы болды. Ол өзінің талантты серігінен кем емес ақылды, ол көбірек адамгершілікке ие болды. Бұл туралы ол екі керемет кітапта дәлел келтірді, «Monsieur et Madame Cardinal» (1873) және «Les Petites Cardinal», онда Париждің орта тапсының ең төменгі қабаттары адал суреттелген. Мақтаншы, педанттық, қатыгез Мистер Кардинал ұзақ уақыт бойы сөзді және өзіне сенімді әдепсіздіктің нағыз бейнесі ретінде сақталатын болады. М. Халевидің ерекше қасиеттері «Ивазия» (Franco-German соғысы аяқталғаннан кейін жарияланған), «Крикетт» (1883) және «Аббат Константин» (1882) атты қарапайым және әсерлі сахналарда одан да жақсы көрінеді, соңғысы көптеген басылымдардан өтті. Эмиль Золя жұртшылыққа жаман адамдар мен әйелдердің тек қана комбинациясын ұсынған; «Аббат Константинде» барлығы мейірімді және жақсы, және бұл өзгеріс жұртшылық тарапынан ынталы түрде қабылданды. Кейбір жақтастар Аббаттың «Уэйкфилд викарийімен» бірдей әдебиетте мәңгілік орын алатынын қатысты түрде қорғайды. Дегенмен, ол М. Людовик Халевиге 1884 жылы сайланған Француз академиясының есіктерін ашты. Халеви Академияға, Консерваторияға, Француз комедиясына және Драмалық авторлар қоғамына белсенді қатысушы болды, бірақ ол 1908 жылдың 7 мамырында Парижде қайтыс болған кезде көп жылдар бойы жаңа ештеңе жасамады. Оның соңғы романы «Кари Кари» 1892 жылы жарық көрді. Оның күнделігі 1935 жылы кітап түрінде, сондай-ақ 1937–38 жылдары «Revue des Deux Mondes» беттерінде жарияланды.