Кіріспе

Алан Гарнердің романы. "Элидор" – Түркияда "Элидор" деп танылатын британдық шаш күтім брендінің түрік бөлімшесі. "Элидор" – британдық автор Алан Гарнердің 1965 жылы Collins баспасында жарық көрген балалар фантастикалық романы. Оқиғаның басы қазіргі Манчестерде өтеді, онда төрт ағылшын баласы қиял әлеміне кіріп, сонда бір міндетті орындайды және олардың әлеміне дұшпанның да келгенін біледі. Роман тоғыз тілге аударылды. Гарнердің көптеген кітаптары сияқты, бұл туындыда басты назар кейіпкерлердің алдындағы таңдаулар мен жауапкершіліктердің қиындықтары, құны және іс жүзіндегі жағдайларына берілген.

Сюжет

Уотсонның балалары Николас, Дэвид, Хелен және Роланд, Роланд Манчестер картасынан кездейсоқ таңдаған көшеге қарай бет түзеді. Бұл ойдан шығарылған көше кейін Ньютон-Хит аймағында орналасқаны анықталады, ол бұрынғы шаруашылықтарды бұзу жұмыстарынан өтіп жатыр. Көршілес ауданда тек бір ғажайып домбырашы ғана кездеседі. Роланд жартылай қиратылған шіркеудің терезесіне допты лақтырады. Оның үш бауыры допты қайтарып алу үшін шіркеуге кіргенімен, қайта оралмайды, сонда Роланд олардың соңынан ілеседі. Домбырашының музыкасы Элидор әлеміне қақпа ашады және ол Роландқа ішке кіруді бұйырады. Музыка Роландты құнарсыз қамал мен шөл дала арқылы Вандуй үйіндісіне (жасанды Сильбюри төбесіне сілтеме) жетеледі, онда Роланд тірідей сезілетін тас шеңбермен күреседі. Сосын домбырашы Малеброн өзін таныстырып, қалған бауырларының да үйіндіде екенін айтады. Ішке кіру үшін Роланд отбасының жаңа үйінің кіреберісін көзге елестетуі керек, сонда ол төбеде пайда болады. Ішінде Хелен, Дэвид және Николас бір ағашқа мүждетіп қарайды, ал Роланд Малеброн берген сүйектімен оның сиқырын бұзады. Басқа балалар шығар алдында қазан, қылыш және кілт табады. Осылармен бірге – Элидордың төрт қазынасы. Малеброн балалардың пайғамбарлықтың бір бөлігі екенін түсіндіреді. Элидорды белгісіз қараңғылық басып алды және оны тек «Финдхорн әнін» естігеннен кейін ғана құтқаруға болады. Егер Элидор құласа, онда бұл «балалардың әлемінде де жаңғырық табар еді». Қараңғылық балаларды Малеброн порталды ашқан жерге дейін қуалайды. Ол қазынаны Англияда сақтап қалу керектігін айтады. Балалар шіркеуге қайта оралады, онда уақыт өтпейді және қазыналар қарапайым заттарға айналады, бірақ кейіннен олар электроникаға кедергі келтіріп, статикалық электр қуатын шығаратыны белгілі болады. Балалар қазыналарды бақтағы Фарадей қоршауына көмеді. Қазып жатқанда Хелен бір мүйіздің суреті және түсініксіз жазуы бар вазаны табады, кейіннен тек әйел ғана мүйізбен сөйлесе алатыны анықталады. Келесі жыл ішінде Николас олардың басынан өткенді «жаппай галлюцинация» деп түсіндіреді, бірақ Роланд Вандуиге кіретін есігін көзге елестеткендіктен, оның әлі де Элидормен байланыста екенін сезінеді. Ол сондай-ақ қазыналардың үстінде нақты теңдесі жоқ көлеңкелерді көреді. Роландты Рождестволық кешке шақырады. Ол «Малеброн» деп жазады, мүйізді суреттейді және «Финдхорн» деп жазады. Үйге қайта жолда тұманның ішінде бір мүйізді мүйіз пайда болады. Дэвид бұл статикалық шудың Элидордан келіп, көмілген қазыналардан сигнал іздеп жатқанын ойлайды. Төрт бала да көлеңкелерді байқағанда, олар Манчестердің шеткі аудандарына қашып кеткен Элидорлықтарға айналады. Уотсонның ата-анасы кешке шыққаннан кейін балалар қазыналарды қазып алады, бірақ олармен не істеу керектігін білмейді. Есіктің сыңғырлауы күшейеді және олар қараңғыда үйде қалуға батыл болмайды. Олар бір мүйізді мүйізді көргенін айтқан мас автобус жолаушысымен кездеседі, ал автобус оларды Элидорға кірген шіркеуге қайтарады. Қараңғыда балалар бөлініп кетеді. Роланд Финдхорнның Элидорлықтармен күресіп жатқанын көреді. Дэвид пен Николас келеді, бірақ Финдхорн олардың ән айтуын өтініштерін елемейді. Хелен Финдхорнды табады және оны тыңдайтын сияқты. Элидорлықтар Финдхорнды өлтіреді, содан кейін ол ән айтады; Элидорға портал ашылады, қараңғылық жойылғанын көрсетеді. Балалар қазыналарды порталға лақтырады, олар бастапқы түріне қайта оралады, ал оқиға кенеттен балалардың шаруашылықтар бұзылып жатқан ауданда жалғыз қалғандарымен аяқталады.

Атау

Элидор атауы Уэльс халық ертегісінен шыққан, оның атауы көбінесе «Элидор және Алтын доп» деп аударылады. Бұл ертегіні 1188 жылы елді аралап саяхаттағанда жазған Гиральдус Камбренсис «Уэльс саяхаты» еңбегінде сипаттаған. Элидор – дін қызметкері, бала кезінде гномдар оны алтын сарайға алып кеткен. Бұл жер әдемі болғанымен, күннің толық жарығына ие болмаған. Бұл Гарнердің Гориас қаласының алтын қабырғаларын, Элидор жерінің көңілсіз аспанымен салыстыруына ұқсас.

Ағылшын фольклоры

Элидор Уильям Шекспирдің "Король Лир" пьесасынан алынған эпиграфпен басталады: "Чайлд Роуленд Қара мұнараға келді" (ІІІ акт, 4-ші көрініс). Бұл сонымен қатар "Чайлд Роуленд" ағылшын халық ертегісіне сілтеме, одан Элидор сюжетінің бірнеше элементтері алынған. "Чайлд Роуленд" ертегісінде Роуленд, оның екі бауыры және қарындасы Берд Эллен есімді кейіпкерлер бар. Роуленд шіркеудің үстінен доп тепкенде, Берд Эллен оны қайтарып алуға тырысқанда жоғалып кетеді. Роулендтің бауырлары оны іздеуге кетеді, бірақ қайтып оралмайды, Роулендті туыстарын құтқару үшін жалғыз қалдырады. Кейін Роуленд төбедегі есікті ашуға бұйрық беруі керек, сол есіктің ішінде ол Берд Элленді сиқырдың құрсауында табады.

Ирландия аңызы

Элидордың төрт қамалы – оңтүстіктегі Финдия, батыстағы Фалия, солтүстіктегі Мурия және шығыстағы Гория – ирланд аңызы мен көне тарихындағы Туатха Де Дананның төрт қаласына сәйкес келеді: Финиас, Фалия, Мурия және Гория. Элидордың төрт қазынасы – Малебронның қолындағы Ильдананың найзасы, Дәуіттің қылышы, Николайдың тасы және Хеленнің қазандығы – Туатха Де Дананның төрт қазынасына сәйкес келеді: Луның найзасы, Клейх Солайс, Лия Фейл және Дагданың қазандығы. Дегенмен, қазыналар мен қамалдар арасындағы байланыстар өзгеше. Элидорда Ильдананың найзасы Гориямен байланысты, ал ирланд мистикалық баламасы, Луның найзасы, Финиаспен байланысты (бірақ Гориямен байланысты қазына, Клейх Солайс, кейде Луның қылышы деп аталады, бұл шатасудың себебі болуы мүмкін).

Тану

Элидор кітапхана қауымдастығының жыл сайынғы Карнеги медаліне ие болған үздік кітаптардың бірі атанды, бұл британдық автордың жазған жылдың ең жақсы балалар кітабын анықтайды.