Кіріспе

Сот жүйесіне куәлік беруге дайындалған және қауіп төнген адамға берілетін қауіпсіздік – куәлерді қорғау. Бұл сот процесінен бұрын, оның барысында және аяқталғаннан кейін, сот жүйесіне куәлік беруге дайындалған, соның ішінде айыпталушылар мен басқа да клиенттерге полиция тарапынан берілетін қауіпсіздік шаралары. Куәлерге сот аяқталғанға дейін ғана қорғау қажет болуы мүмкін, бірақ ерекше жағдайларда кейбір куәлерге жаңа жеке бастық мәліметтер беріліп, олар қалған өмірін мемлекеттік қорғаумен өткізуі мүмкін. Қорғау әдетте олардың қауіпсіздігіне қауіп төнген жағдайларда қажет болады. Бағдарламаның мақсаты – олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қылмыскерлерді әділетке тартуға көмектесетін ақпарат беру арқылы құқық қорғау органдарымен ынтымақтастыққа ынталандыру. Бұл сот жүйесінің тұтастығын сақтау және маңызды ақпарат беруге дайын тұрғандарды қорғау үшін маңызды құрал. Куәлерді қорғау әдетте ұйымдасқан қылмысқа қарсы істерде қажет болады, онда құқық қорғау органдары куәлерді айыпталушылардың серіктерінің қорқыту қаупінен сақтайды. Бұған қоса, ол соғыс қылмыстары, тыңшылық және ұлттық қауіпсіздікке қатысты істерде де қолданылады.

Ел бойынша куәларды қорғау

Барлық елдерде куәларды қорғаудың ресми бағдарламалары болмайды; оның орнына, жергілікті полиция нақты жағдайларда қажеттілік туғанда бейресми қорғау шараларын қолдануы мүмкін. Бұл бағдарламалар куәгерлерге өмірлерін жаңадан бастауға көмектесу үшін қолдау көрсетеді, кейде тіпті қаржылық көмек және кеңес беруді де қамтиды. Әділет іздеуге көмектесу үшін алға шыққан адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін бұл маңызды шара.

Австралия

Австралия Федералдық полициясы 1994 жылғы Ұлттық куәлерді қорғау туралы заңға сәйкес, куәлерге және қауіп төндірілген басқа да адамдарға қорғау және көмек көрсететін Ұлттық куәлерді қорғау бағдарламасын басқарады. Барлық куәлер Куәлерді қорғау бағдарламасына қатыса бермейді. Куәні бағдарламаға қабылдау туралы шешім әрбір жеке жағдай бойынша қабылданады және мұқият бағалау процесін қамтиды.

Канада

Канаданың куәгерлерді қорғау бағдарламасы туралы заң 1996 жылдың 20 маусымында қол қойылды. Бағдарламаны Канада Корольдік атты полициясы (RCMP) басқарады, барлық деңгейдегі үкіметтер мен полиция күштерінің қолдауымен. Бағдарлама әрбір жағдайдың ерекшеліктерін ескереді және куәгердің жеке қажеттіліктері мен жағдайына қарай бейімделген тәсіл қолданады. Басқа елдердегідей, бұл бағдарлама қатысушыларға жаңа жеке бастық мәліметтер, соның ішінде жаңа есім мен құжаттар ұсынады. Олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін көшіруге көмек те көрсетіледі.

Гонконг

Гонконгтың қауіпсіздік бюросының бірнеше бөлімдерінде куәгерлер мен олардың отбасыларына өмірлеріне қауіп төнген жағдайда қорғауды қамтамасыз ететін арнайы бөлімшелер бар. Атақты бөлімшелердің ішінде Гонконг полициясының Куәгерлерді қорғау бөлімі (WPU), Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәртіптік басқарманың (ICAC) Куәгерлерді қорғау және қару бөлімі (R4) және Гонконг кеденінің WPU-сы бар. Осы бөлімшелердің қызметкерлері қорғау, қару қолдану, өзін-өзі қорғау, дене шынықтыру және тактикалық дайындықтан өтеді. Олардың көпшілігі Glock 19 компактты пистолетін қосалқы қару ретінде қолдануға оқытылады және осы пистолетпен жабдықталады. Егер куәге үлкен қауіп-қатер туса, стандартты Glock 17 немесе Heckler & Koch MP5 суб-пулеметі немесе Remington Model 870 оқпаны сияқты ұзын қарулар берілуі мүмкін. Куәгерге жаңа жеке куәлік берілуі мүмкін, ал сот аяқталғаннан кейін де қауіп болса, үкімет оны Гонконгтан алысқа көшіруі мүмкін.

Индонезия

2006 жылы Индонезия куәгерлер мен жәбірленушілерді қорғау туралы №13 заң қабылдады, ол алғаш рет куәгердің, (қылмыстың) жәбірленушінің, шағымданушының және әділеттесуге көмектесушінің құқықтық мәртебесін Индонезияның қылмыстық іс жүргізу кодексінде (KUHAP) енгізді. Индонезияда әділеттесуге көмектесушілер, әсіресе Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссияның қызметінде маңызды рөл атқарады, себебі "Индонезиядағы сыбайлас жемқорлық жиынмен жасалады".

Ирландия

Ирландиядағы куәгерлерді қорғау бағдарламасын Ирландияның Бас прокуроры басқарады, ал оны ұлттық полиция күші Garda Síochána-ның элиталық арнайы детективтік бөлімшесі (SDU) жүзеге асырады. Бағдарлама 1997 жылы журналист Вероника Гуэринді оның материалдарын дайындап жүрген есірткі тобы өлтіргеннен кейін ресми түрде құрылды. Бағдарламаға қатысушы куәгерлерге жаңа жеке бастық куәлік, мекенжай және Ирландияда немесе шетелде (көбінесе ағылшын тілді елдерде) қарулы полиция қорғауы беріледі. Куәгерлер көбінесе бұрынғы жұмыстарын тастауға мәжбүр болатындықтан, оларға қаржылық көмек те көрсетіледі. Куәгерлерді қорғау қатысты істерде ауыр қылмыс және терроризм жағдайларында қолданылады. Ирландия үкіметі Garda Síochána жүргізетін тергеулерге ынтымақтастық көрсететін адамдарға ғана қорғау ұсынады. Қорғауға алынған куәгерлердің сотта сөйлеуі Ирландия құқық қорғау органдарының ең жоғары деңгейдегі арнайы қару-жарақ және тактикалық операциялар тобы – Төтенше жағдайларға жауап беру бөлімшесінің (ERU) қауіпсіздігімен қамтамасыз етіледі. Қорғалатын адамға зиян келтірген қауіпсіздік бұзу туралы ешқандай хабарлама түскен жоқ.

Израиль

Израильдік куәларды қорғау органы – Қоғамдық қауіпсіздік министрлігінің құрамындағы бөлімше болып табылады және Израильде куәларды қорғаумен айналысады. Бұл бөлімше 2008 жылғы «Куәларды қорғау туралы» заң қабылдануымен құрылды. Куәлерді қорғау қажеттілігі құқық қорғау органдарымен ынтымақтастық жасайтын кезде туындайтын тәуекелдер мен қауіптерге байланысты. Израильде куәлерді қорғауды негізінен Израиль полициясы және Бас прокуратура жүзеге асырады. Израильдің ерекшелігі – физикалық келбетін өзгертуге қаржылық көмек көрсетуі.

Италия

Италияда куәларды қорғау бағдарламасы 1991 жылы ресми түрде құрылды, оны Polizia di Stato-ның Орталық қорғау департаменті (Servizio centrale di protezione) басқарады. Бұрын куәгерлерді полиция ерекше жағдайларда қорғаған, бірақ бұл көбінесе жеткіліксіз болып шықты. Атап айтқанда, куәларды қорғау бағдарламасы, қылмыстық немесе террористік ұйымдардың бұрынғы мүшелері, «пентитилер» деп аталатын адамдарды қорғауға бағытталған. Олар үндемеу ережесін бұзып, билік органдарымен ынтымақтастыққа түсуге шешім қабылдады. 1980 жылдары Коза Ностраға қарсы өткен Макси сотта хабаршылар Томмасо Бускетта мен Сальваторе Конторно Италияда куәларды қорғау бағдарламасы болмағандықтан ФБР қорғауына алынған. «Қорғасын жылдар» деп аталатын кезеңде 1970 жылдардан бері саяси мақсаттағы террористік ұйымдардан шыққан пентитилер болғанымен, бағдарлама 1990 жылдардың басында ғана ресми түрде құрылды. Бұл бағдарлама Коза Ностра, Каморра, Ндрангета, Сакра Корона Юнита, Банда делла Маглиана сияқты Италиядағы ірі қылмыстық ұйымдардан бас тартып, билікке келген пентитилердің ағынын тиімді басқаруға мүмкіндік берді. Куәгерлердің көпшілігі жаңа жеке бастық куәлігін алып, бірнеше жылға, кейде тіпті өмір бойына мемлекеттік қорғаумен өмір сүреді. Италиядағы куәларды қорғау бағдарламасы кейде белгілі бір куәгерлерді тиісті түрде қорғамағаны үшін сынға ұшырады, мысалы, Клаудио Сицилия мен Луиджи Илардоның қазасы осыған дәлел.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландия полициясы қылмыстық топтардың мүшелері мен өзін қауіпті немесе қорқытылған сезінетін қатысты қылмыскерлерге қарсы куәгерлерді қорғайды. Олар куәгерлерді қорғау бағдарламасын іске асырады, куәгерлердің әл-ауқатын қадағалайды және қажет болған жағдайда жаңа жеке басын құруға көмектеседі. Полиция мен Түзету мекемелері арасында қорғалған куәгерлерге осы мекеме тарапынан тиісті қорғау шараларын ұсыну бойынша келісім жасалған. 2007 жылы бағдарламаға қатысты дау туды, себебі қорғалған куәгердің бұрын мас күйінде көлік жүргізгендігі үшін сотталғандығы полициядан жасырылып, ол көлік жүргізуді жалғастырды. Нәтижесінде, мас күйінде болған жол апатында басқа бір жүргізуші қаза тапты.

Швейцария

Швейцария заңдарында Федералды полиция басқармасының куәлерді қорғау бөлімі үйлестіретін куәлерді қорғау бағдарламасы көзделген. Агенттік қарастырылмаған, бірақ полиция белсенділік танытатын жағдайлар бар. Бұл 2013 жылғы куәлерді қорғау жүйесінің бір бөлігі болды. Ауыр қылмыстардың өршуіне байланысты адамдар сөйлеуге батыл болмады, сол кезде федералды үкімет әділеттілік орнату үшін заңдағы кемшілікті пайдаланды.

Тайвань

Қытай Республикасы 2000 жылдың 9 ақпанында Тайваньда куәгерлерді қорғау туралы заң қабылдады. Бұл заң адамдардың қылмыстық немесе ұйымдық қылмыстық әрекеттерге қарсы куәлік беруге сенімді болуы үшін қабылданды. Сот отырысын жүргізетін прокурор немесе судья куәгерге қорғау шараларын тағайындауға құқылы, ал олар осы қорғау бұйрығын сақтауға міндетті.

Тайланд

Таиландта куәларды қорғау кеңсесі бар, ол елдің Әділет министрлігінің қарауында. 1996 және 1997 жылдар аралығында елдің 16-шы Конституциясына куәларды қорғау бөлімін қосу үшін қағидалар жасалды, және ақыры, куәларды қорғау қағидасы Конституцияға енгізіліп, 2003 жылдың ортасында күшіне енді. Таиландтың Куәларды қорғау кеңсесі веб-сайтты ұстап тұрады.

Украина

Украинада, істің мәніне және сот өтетін жерге байланысты, куәгерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету әртүрлі органдардың жауапкершілігінде болады, мысалы, Арнайы сот полициясының "Грифон" бөлімшесі (Ішкі істер министрлігінің құрамында), Украина Қауіпсіздік қызметі және бұрынғы арнайы полиция бөлімі "Беркут".

Ұлыбритания

Ұлыбританияда бүкіл ел бойынша куәларды қорғау жүйесі бар, оны Ұлыбританияның қорғалатын адамдар қызметі (UKPPS) басқарады, ол шамамен 3000 адамның қауіпсіздігіне жауапты. UKPPS Ұлттық қылмыс агенттігінің құрамында. Қызметті аймақтық деңгейде жергілікті полиция күштері іске асырады. 2013 жылы UKPPS құрылғанға дейін куәларды қорғау толығымен жергілікті полиция күштерінің жауапкершілігінде болды. UKPPS қорғауын алу үшін куә болу міндетті емес (мысалы, "намысқа байланысты зорлық-зомбылықтың" құрбандары).

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттары 1970 жылғы Ұйымдасқан қылмысты бақылау туралы заңға сәйкес, АҚШ Маршалдар қызметі басқаратын куәларды қорғаудың ресми бағдарламасын құрды. Осыған дейін, Ку-клукс-кланға қарсы куәлік көрсеткен адамдарды қорғау мақсатында 1871 жылғы Ку-клукс-клан туралы заң бойынша куәлерді қорғау жүйесі енгізілген болатын. 20-шы ғасырдың басында Федералдық Тергеу бюросы да куәлерді қорғау үшін кейде жаңа жеке бастылықтар жасаған. Калифорния, Коннектикут, Иллинойс, Нью-Йорк және Техас сияқты көптеген штаттар, сондай-ақ Вашингтон, округтік округ, федералды бағдарламаға кірмейтін қылмыстар үшін өздерінің куәлерді қорғау бағдарламаларын құрды. Штаттар басқаратын бағдарламалар федералды бағдарламамен салыстырғанда азырақ қорғауды қамтамасыз етеді. Олар федералды бағдарлама сияқты көптеген адамдарды қабылдай алмайды. Куәлерді қорғау қаражатын іздеуге кіріспес бұрын, құқық қорғау органдары қауіптің немесе қауіп пайда болу мүмкіндігінің бағалауын жүргізуі керек. Бұл бағалауға қауіп төндіретін тұлғаның немесе тұлғалардың ресурстарын, ниеттерін және мотивацияларын, сондай-ақ қауіптің қаншалықты сенімді және ауыр екенін талдау кіреді. Егер қауіптер сенімді деп танылса және куәлер құқық қорғау органдарынан көмек сұраса, куәлерді қорғау қаражаты куәлерге көмек көрсету үшін пайдаланылуы мүмкін, бұл құқық қорғау органдарына куәлерді қауіпсіз ұстауға және олардың сотқа келіп куәлік беруін қамтамасыз етуге көмектеседі. Сонымен қатар, шетелден АҚШ-қа маңызды шетелдік куәлерді әкелу үшін S5 және S6 визалары деп аталатын арнайы шаралар бар. Т визалары адам саудасының құрбандарын АҚШ-қа қабылдауға және адам саудалаушыларын қудалауға көмектесуге дайын болған жағдайда қолданылуы мүмкін.