Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қираудың Шеті (сондай-ақ, Ғарыш Кемесінің Ішінде) – британдық ғылыми фантастикалық телехикаясы «Доктор Кто» сериалының үшінші бөлімі. Ол Дэвид Уитакердің авторлығында жазылған және алғаш рет 1964 жылғы 8 ақпан мен 15 ақпанда BBC телеарнасында екі апталық бөлімдерде көрсетілді. Бірінші эпизодты Ричард Мартин, ал екіншісін Фрэнк Кокс түсірді. Оқиғада Доктор (Уильям Хартнелл), оның немересі Сьюзан (Кэрол Энн Форд) және оның оқытушылары Иан Честертон (Уильям Рассел) мен Барбара Райт (Жаклин Хилл) Доктордың уақыт және кеңістік машинасы ТАРДИС-те болады, оған сыртқы күш басып кіргендей көрінеді. Саяхатшылар қызық әрекеттер жасап, бір-біріне қарсы шыға бастайды. Сериал 13 аптадан кейін шоу жаңарып жатпаса, «толтыру» ретінде тапсырылды. Уитакер сценарийді екі күнде, шоудың даму кезеңінде туған идея негізінде жазды; ол кейіпкерлерді тереңірек зерттеуге, сондай-ақ ТАРДИС-тің жақтарын ашуға тырысты. Сериалдың алғашқы режиссері Пэдди Расселл басқа жұмыстарға байланысты жобадан шықты. Сериалдың тұсаукесеріне он миллион көрермен қарады, бұл көрсеткіштер алдыңғы оқиғадан сақталды, және көбінесе жағымды пікірлер алды. BBC бағдарламалық кеңесі Сьюзанның қайшыны қару ретінде қолданған эпизодқа қатысты алаңдаушылық білдірді, бұл кодекске қайшы екенін атап өтті. Сериал баспаға түсірілген нұсқаларымен, сондай-ақ үй медиасымен шығарылды.
The Edge of Destruction (also referred to as Inside the Spaceship) is the third serial of the British science fiction television series Doctor Who. It was written by David Whitaker, and first broadcast on BBC TV in two weekly parts on 8 February and 15 February 1964. The first episode was directed by Richard Martin, while Frank Cox directed the second. In the story, the Doctor (William Hartnell), his granddaughter Susan (Carole Ann Ford), and her teachers Ian Chesterton (William Russell) and Barbara Wright (Jacqueline Hill) are in the Doctor's time and space machine the TARDIS when it appears to be taken over by an outside force. The travellers begin acting strangely and turn against each other. The serial was commissioned as a "filler", in case the show was not renewed beyond the approved 13 weeks. Whitaker wrote the scripts in two days, based on an idea he had developed during the show's formative weeks; he sought to explore the characters in more depth, as well as the facets of the TARDIS. The serial's original director, Paddy Russell, left the project due to other commitments. The serial premiered with ten million viewers, maintaining the figures from the previous story, and received generally positive responses. The BBC Programme Board voiced concerns regarding a scene in which Susan uses scissors as a weapon, noting that it violated code. The serial received print adaptations, as well as home media releases.
Сюжет
Бірінші Доктор (Уильям Хартнелл) ТАРДИС-тің бұрыс навигациялық схемаларын түзетуге тырысқанда, шағын жарылыс болады. Доктор, Барбара Райт (Жаклин Хилл), Иан Честертон (Уильям Рассел) және Сьюзан Форман (Кэрол Энн Форд) уақытша есінен танып қалады. Олар оянғанда, Иан мен Сьюзанның есінде шағын жад жоғалу оқиғалары орын алады, ал барлығының мінез-құлқы өзгеріп бастайды. Саяхатшылар бір-бірінің ниеттеріне күдікпен қарай бастайды, Доктор Иан мен Барбараны саботаж жасауда айыптайды. Олардың сыртқы күштер бақылауына өткендігінен, немесе Докторды 1963 жылға қайтару үшін TARDIS-ті қасақана бұзғандықтарынан қорқып, Доктор Барбара мен Ианға дәрі береді, бірақ Иан да күдікпен қарап, оған ұсынылған сусынды ішпегенін білмейді. Доктор ешқандай араласусыз мәселені зерттеуге тырысады. Бірте-бірте, осы ерекше оқиғалардың TARDIS-тің өзінен командаға бірдеңе дұрыс емес екенін ескертуге жасалғаны анық болады. Барбараның іздерін жинауы Докторды мәселені Жылдам Қайту Коммутаторындағы сынған серіппеге дейін анықтауға мәжбүр етеді. Бұзушылық TARDIS-тің уақыттың басына қайтуына себеп болады; ерекше оқиғалар кеме жойылмас бұрын TARDIS-тің жолаушыларды ескерту әрекеттері болды. Коммутаторды жөндеу бәрін қалыпқа келтіреді. Күн сақталғанмен, Барбара Доктордың бұрынғы қатал сөздерінен әлі де әсер көреді. Доктор Барбара мен Иан туралы қате болғанын мойындайды. Оқиға TARDIS қарлы ландшафтқа айналып, Сьюзан қарда алып із табады дегенмен аяқталады.
The First Doctor (William Hartnell), while attempting to correct the TARDIS's faulty navigation circuits, causes a small explosion. The Doctor, Barbara Wright (Jacqueline Hill), Ian Chesterton (William Russell), and Susan Foreman (Carole Ann Ford) are all temporarily rendered unconscious. When they wake, Ian and Susan appear to have slight cases of amnesia and everyone begins to act strangely. The travellers are becoming suspicious of each other's motives, and the Doctor accuses Ian and Barbara of sabotage. Fearing that they have been taken over by some alien force—or that they have intentionally sabotaged the TARDIS to force the Doctor to return them to 1963—he drugs Barbara and Ian, unknowing that Ian is also suspicious and has not taken the drink given to him. The Doctor attempts to explore the problem without interference. Gradually it becomes clear that the strange events are an attempt by the TARDIS itself to warn the crew that something is wrong. Barbara's clue gathering forces the Doctor to trace the problem to a broken spring in the Fast Return Switch. The malfunction is causing the TARDIS to head back to the beginning of time; the strange events were just attempts by the TARDIS to warn the passengers before the ship is destroyed. Fixing the switch brings all back to normal. Although the day is saved, Barbara is still affected by the Doctor's harsh words earlier. The Doctor admits he was wrong about Barbara and Ian. The story closes with the TARDIS materialising on a snowy landscape, where Susan spots a giant footprint in the snow.
Құрастыру және жазу
1963 жылғы 16 қазанда BBC телеарнасының бағдарлама бақылаушысы Дональд Баверсток «Доктор Кто» сол кезде тек 13 эпизодтық шоу ретінде ғана бекітілгенін мәлімдеді, себебі бюджеттік мәліметтер шектеулі болды. Осы сәтте бірнеше сериал жоспарланған еді, атап айтқанда төрт бөлімді «Доктор Кто және Гум тайпасы» (кейіннен «Жерден тыс бала»), одан кейін жеті бөлімді «Мутанттар» (кейіннен «Далектер») және жеті бөлімді «Катайға саяхат» (кейіннен «Марко Поло»); нәтижесінде, шоу жаңаруға ұсынылмаса, жаңа екі эпизодтық «толтыру» сериалы қажет болды. 1 қарашада сериалды жазуға оқиға редакторы Дэвид Уитакерге, ал режиссерлік жұмысты Пэдди Расселге тапсырды. Сериалдың бюджеті болмағандықтан және ресурстар да аз болғандықтан, Уитакер шоудың даму кезеңінде туған бір идеяны дамыту мүмкіндігін пайдаланды: ТАРДИС-тің әр қырын зерттейтін, кейіпкерлерге негізделген оқиға. Уитакер сценарийді екі күнде жазды, бұл процесті «бірқатар қиындықтарға толы» деп сипаттады. Ол қорқынышты әңгімелер мен аруақ үйлердің ықпалына сүйенді, ал продюсер Верити Ламберт оқиғаның кейіпкерлер арасындағы қақтығысы көрермендерді қызықтыратынын айтты. Жазушылар гильдиясымен қиындықтарды болдырмау үшін Уитакер сериалға тек сценарий авторы ретінде ғана көрсетілді, ал әдеттегі оқиға редакторының авторлық құқығын қалдырды. Алдыңғы сериалдағы мәселелерге байланысты сериалдың түсірілімі бір аптаға кейінге шегерілген кезде, Рассел басқа міндеттемелерге байланысты жобадан шығып, уақытша продюсер Мервин Пинфилд ауыстырды; кейіннен кіші режиссер Ричард Мартинге рөл берілді. Фрэнк Кокс екінші эпизодты режиссерлік етті, себебі Мартин қолжетімді болмады. Реймонд Кусик ТАРДИС-тегі қосымша бөлмелерді жобалады. BBC Radiophonic Workshop-тың Брайан Ходжсон сериалдың дыбыстарын жасады, ал музыка бюджеттік шектеулерге байланысты кітапхана дискілерінен таңдалған көңіл-күй музыкасының үлгілерінен алынды.
On 16 October 1963, BBC TV's Controller of Programmes Donald Baverstock indicated that Doctor Who was only confirmed as a 13 episode show at the time, due to budgetary information. There were already several serials planned at this point, namely the four part Doctor Who and the Tribe of Gum (later An Unearthly Child), followed by the seven part The Mutants (later The Daleks), and the seven part A Journey to Cathay (later Marco Polo); as a result, a new two episode "filler" serial was required, in case the show was not renewed further. On 1 November, the serial was assigned to story editor David Whitaker to write, and Paddy Russell to direct. Since the serial had no budget and minimal resources, Whitaker took the opportunity to develop an idea conceived during the show's formative weeks: a character driven story exploring the facets of the TARDIS. Whitaker wrote the script in two days, describing the process as "a bit of a nightmare". He drew upon influences of ghost stories and haunted houses, and producer Verity Lambert felt that the story captured audiences because of the conflict between the characters. To avoid complication with the Writers' Guild, Whitaker only received a writing credit for the serial, omitting his usual credit of story editor. When filming for the serial was deferred for a week due to issues with the previous serial, Russell left the project due to other commitments, temporarily replaced by associate producer Mervyn Pinfield; junior director Richard Martin was later handed the role. Frank Cox directed the second episode, as Martin was unavailable. Raymond Cusick designed the extra rooms in the TARDIS. Brian Hodgson of the BBC Radiophonic Workshop designed the serial's sounds, while the music was selected from a range of sample mood music from library discs, due to budgetary constraints.
Түсірілім
Бірінші эпизодтың репетициясы 1964 жылғы 13 қаңтарда басталды, ал ол 17 қаңтарда Лайм Гроув студиясының D студиясында жазылды. Уильям Хартнелл бастапқыда сценарийдегі көптеген тізімдерге шағымданды, ал Кароль Энн Форд кейіпкерлердің себепсіз есінен жаңылуына күмән келтірді; керісінше, Жаклин Хилл мен Уильям Расселл өз кейіпкерлерін тереңірек зерттеу мүмкіндігіне қуанды. Екінші эпизодтың репетициясы 20-23 қаңтар аралығында өтті, ал жазу 24 қаңтарда жүзеге асырылды. Сериалдың жалпы құны 1480 фунт стерлингті құрады, бұл әр эпизодқа бөлінген 2500 фунт стерлингтен әлдеқайда төмен. ТАРДИС консоліндегі «Fast Return Switch» деген жазу қаламмен жазылған сияқты көрінеді; Кусик оның репетиция кезінде бағдар ретінде жазылғанын болжады, ал Ламберт оны Хартнеллдің сол коммутаторды таба алуы үшін жазған болуы мүмкін деп ойлады, екеуі де оның ешқашан көрінбеуі керек екеніне келісті. Форд өзінің және Хартнеллдің репетиция кезінде ТАРДИС басқару тақтасындағы батырмаларға белгілер қойғанын және олардың өндіріс басталғанға дейін өшірілетінін есептегенін айтты.
Rehearsals for the first episode began on 13 January 1964, and it was recorded on 17 January in Lime Grove Studios, Studio D. William Hartnell initially complained about the script due to the number of lines, while Carole Ann Ford was sceptical of the characters appearing mad without reason; conversely, Jacqueline Hill and William Russell appreciated the chance to explore their characters in more depth. The second episode's rehearsals ran from 20–23 January, and recording took place on 24 January. The serial cost a total of £1,480, far less than the £2,500 granted for each episode. The Fast Return Switch label on the TARDIS console appears to be written in felt tip pen; Cusick guessed it was written during rehearsals as a guide, while Lambert surmised it may have been written so Hartnell could find the switch, and both agreed it was probably never intended to be seen. Ford stated she and Hartnell labelled controls on the TARDIS control panel during rehearsal, and assumed they would be blotted out before production.
Эфирлер мен рейтингтер
Бірінші эпизод 1964 жылғы 8 ақпанда BBC телеарнасында көрсетілді және оны 10,4 миллион көрермен тамашалады, бұл алдыңғы эпизодтан жоғары көрсеткішті сақтап қалды. Екінші эпизод 15 ақпанда көрсетілгенде, көрермендер саны аздап төмендеп, 9,9 миллион адамды құрады. Екі эпизодқа берілген баға 61 және 60 болды, бұл көрермендердің жағымды пікірін білдіреді.
The first episode was broadcast on BBC TV 8 February 1964, and was watched by 10.4 million viewers, retaining the high viewing figures from the previous episode. The second episode's broadcast on 15 February received slightly lower ratings, with 9.9 million viewers. The two episodes received an Appreciation Index of 61 and 60, indicating positive audience response.
Сыни жауап
1964 жылдың ақпан айында өткен BBC бағдарламалық кеңесінің мәжілісінде телебағдарламалардың бақылаушысы Стюарт Худ Сьюзанның қайшыны қару ретінде қолданған сериал эпизодтарының "бағдарламалардағы зорлық-зомбылық кодексінен ауытқуын" байқады; Ламберт осы сахналар үшін өтініш айтты. "The Discontinuity Guide" (1995) кітабында Пол Корнелл, Мартин Дэй және Кит Топпинг бұл оқиғаның "сюжеттің есебінен басты кейіпкерлерді толықтыруға қол жеткізгенін" жазды. "The Television Companion" (1998) кітабында Дэвид Хоу және Стивен Джеймс Уокер екінші эпизодты біріншісінен артық деп санады және сериалдың бастапқыда "толықтырушы" ретінде жоспарланғанын, бірақ "тамаша жұмыс істейтінін" атап өтті. "Доктор Худың сын тарихы" (1999) кітабында Джон Кеннет Мьюр сериалдың кейіпкерлер арасындағы қарым-қатынастарды зерттеуін жоғары бағалады, бұл шоу Рассел мен Хилл кеткеннен кейін жоғалтқан қасиет еді. 2008 жылғы шолуында Radio Times журналынан Патрик Мулкерн Уитакерді "диалог, кейіпкерлерді сомдау және атмосфера шебері" деп сипаттады, бірақ оның сюжет логикасымен күрескенін, мысалы, жылдам қайтару механизмінің түсіндірмесі арқылы байқады. Осыған қарамастан, ол TARDIS саяхатшылары достыққа ұмтылғанда соңының "сүйкімді" болғанын айтты.
At a BBC Programme Review Board Meeting in February 1964, controller of television programmes Stuart Hood felt that the serial's sequences in which Susan uses scissors as a weapon "digressed from the code of violence in programmes"; Lambert apologised for the scenes. In The Discontinuity Guide (1995), Paul Cornell, Martin Day, and Keith Topping wrote that the story "manages to flesh out the central figures at the expense of the plot". In The Television Companion (1998), David J. Howe and Stephen James Walker considered the second episode superior to the first and, noting the serial's origins as a "filler", noted that it "works remarkably well". In A Critical History of Doctor Who (1999), John Kenneth Muir praised the serial's exploration of its characters' relationships, an element that the show would eventually lose after the departure of Russell and Hill. In a 2008 review, Patrick Mulkern of Radio Times described Whitaker as "a master of dialogue, characterisation and atmosphere", but felt he struggled with plot logic, as evidenced by the fast return switch explanation. Despite this, he stated that the ending had "charm" as the TARDIS travellers began to become friends.