Кіріспе

Қираудың Шеті (сондай-ақ, Ғарыш Кемесінің Ішінде) – британдық ғылыми фантастикалық телехикаясы «Доктор Кто» сериалының үшінші бөлімі. Ол Дэвид Уитакердің авторлығында жазылған және алғаш рет 1964 жылғы 8 ақпан мен 15 ақпанда BBC телеарнасында екі апталық бөлімдерде көрсетілді. Бірінші эпизодты Ричард Мартин, ал екіншісін Фрэнк Кокс түсірді. Оқиғада Доктор (Уильям Хартнелл), оның немересі Сьюзан (Кэрол Энн Форд) және оның оқытушылары Иан Честертон (Уильям Рассел) мен Барбара Райт (Жаклин Хилл) Доктордың уақыт және кеңістік машинасы ТАРДИС-те болады, оған сыртқы күш басып кіргендей көрінеді. Саяхатшылар қызық әрекеттер жасап, бір-біріне қарсы шыға бастайды. Сериал 13 аптадан кейін шоу жаңарып жатпаса, «толтыру» ретінде тапсырылды. Уитакер сценарийді екі күнде, шоудың даму кезеңінде туған идея негізінде жазды; ол кейіпкерлерді тереңірек зерттеуге, сондай-ақ ТАРДИС-тің жақтарын ашуға тырысты. Сериалдың алғашқы режиссері Пэдди Расселл басқа жұмыстарға байланысты жобадан шықты. Сериалдың тұсаукесеріне он миллион көрермен қарады, бұл көрсеткіштер алдыңғы оқиғадан сақталды, және көбінесе жағымды пікірлер алды. BBC бағдарламалық кеңесі Сьюзанның қайшыны қару ретінде қолданған эпизодқа қатысты алаңдаушылық білдірді, бұл кодекске қайшы екенін атап өтті. Сериал баспаға түсірілген нұсқаларымен, сондай-ақ үй медиасымен шығарылды.

Сюжет

Бірінші Доктор (Уильям Хартнелл) ТАРДИС-тің бұрыс навигациялық схемаларын түзетуге тырысқанда, шағын жарылыс болады. Доктор, Барбара Райт (Жаклин Хилл), Иан Честертон (Уильям Рассел) және Сьюзан Форман (Кэрол Энн Форд) уақытша есінен танып қалады. Олар оянғанда, Иан мен Сьюзанның есінде шағын жад жоғалу оқиғалары орын алады, ал барлығының мінез-құлқы өзгеріп бастайды. Саяхатшылар бір-бірінің ниеттеріне күдікпен қарай бастайды, Доктор Иан мен Барбараны саботаж жасауда айыптайды. Олардың сыртқы күштер бақылауына өткендігінен, немесе Докторды 1963 жылға қайтару үшін TARDIS-ті қасақана бұзғандықтарынан қорқып, Доктор Барбара мен Ианға дәрі береді, бірақ Иан да күдікпен қарап, оған ұсынылған сусынды ішпегенін білмейді. Доктор ешқандай араласусыз мәселені зерттеуге тырысады. Бірте-бірте, осы ерекше оқиғалардың TARDIS-тің өзінен командаға бірдеңе дұрыс емес екенін ескертуге жасалғаны анық болады. Барбараның іздерін жинауы Докторды мәселені Жылдам Қайту Коммутаторындағы сынған серіппеге дейін анықтауға мәжбүр етеді. Бұзушылық TARDIS-тің уақыттың басына қайтуына себеп болады; ерекше оқиғалар кеме жойылмас бұрын TARDIS-тің жолаушыларды ескерту әрекеттері болды. Коммутаторды жөндеу бәрін қалыпқа келтіреді. Күн сақталғанмен, Барбара Доктордың бұрынғы қатал сөздерінен әлі де әсер көреді. Доктор Барбара мен Иан туралы қате болғанын мойындайды. Оқиға TARDIS қарлы ландшафтқа айналып, Сьюзан қарда алып із табады дегенмен аяқталады.

Құрастыру және жазу

1963 жылғы 16 қазанда BBC телеарнасының бағдарлама бақылаушысы Дональд Баверсток «Доктор Кто» сол кезде тек 13 эпизодтық шоу ретінде ғана бекітілгенін мәлімдеді, себебі бюджеттік мәліметтер шектеулі болды. Осы сәтте бірнеше сериал жоспарланған еді, атап айтқанда төрт бөлімді «Доктор Кто және Гум тайпасы» (кейіннен «Жерден тыс бала»), одан кейін жеті бөлімді «Мутанттар» (кейіннен «Далектер») және жеті бөлімді «Катайға саяхат» (кейіннен «Марко Поло»); нәтижесінде, шоу жаңаруға ұсынылмаса, жаңа екі эпизодтық «толтыру» сериалы қажет болды. 1 қарашада сериалды жазуға оқиға редакторы Дэвид Уитакерге, ал режиссерлік жұмысты Пэдди Расселге тапсырды. Сериалдың бюджеті болмағандықтан және ресурстар да аз болғандықтан, Уитакер шоудың даму кезеңінде туған бір идеяны дамыту мүмкіндігін пайдаланды: ТАРДИС-тің әр қырын зерттейтін, кейіпкерлерге негізделген оқиға. Уитакер сценарийді екі күнде жазды, бұл процесті «бірқатар қиындықтарға толы» деп сипаттады. Ол қорқынышты әңгімелер мен аруақ үйлердің ықпалына сүйенді, ал продюсер Верити Ламберт оқиғаның кейіпкерлер арасындағы қақтығысы көрермендерді қызықтыратынын айтты. Жазушылар гильдиясымен қиындықтарды болдырмау үшін Уитакер сериалға тек сценарий авторы ретінде ғана көрсетілді, ал әдеттегі оқиға редакторының авторлық құқығын қалдырды. Алдыңғы сериалдағы мәселелерге байланысты сериалдың түсірілімі бір аптаға кейінге шегерілген кезде, Рассел басқа міндеттемелерге байланысты жобадан шығып, уақытша продюсер Мервин Пинфилд ауыстырды; кейіннен кіші режиссер Ричард Мартинге рөл берілді. Фрэнк Кокс екінші эпизодты режиссерлік етті, себебі Мартин қолжетімді болмады. Реймонд Кусик ТАРДИС-тегі қосымша бөлмелерді жобалады. BBC Radiophonic Workshop-тың Брайан Ходжсон сериалдың дыбыстарын жасады, ал музыка бюджеттік шектеулерге байланысты кітапхана дискілерінен таңдалған көңіл-күй музыкасының үлгілерінен алынды.

Түсірілім

Бірінші эпизодтың репетициясы 1964 жылғы 13 қаңтарда басталды, ал ол 17 қаңтарда Лайм Гроув студиясының D студиясында жазылды. Уильям Хартнелл бастапқыда сценарийдегі көптеген тізімдерге шағымданды, ал Кароль Энн Форд кейіпкерлердің себепсіз есінен жаңылуына күмән келтірді; керісінше, Жаклин Хилл мен Уильям Расселл өз кейіпкерлерін тереңірек зерттеу мүмкіндігіне қуанды. Екінші эпизодтың репетициясы 20-23 қаңтар аралығында өтті, ал жазу 24 қаңтарда жүзеге асырылды. Сериалдың жалпы құны 1480 фунт стерлингті құрады, бұл әр эпизодқа бөлінген 2500 фунт стерлингтен әлдеқайда төмен. ТАРДИС консоліндегі «Fast Return Switch» деген жазу қаламмен жазылған сияқты көрінеді; Кусик оның репетиция кезінде бағдар ретінде жазылғанын болжады, ал Ламберт оны Хартнеллдің сол коммутаторды таба алуы үшін жазған болуы мүмкін деп ойлады, екеуі де оның ешқашан көрінбеуі керек екеніне келісті. Форд өзінің және Хартнеллдің репетиция кезінде ТАРДИС басқару тақтасындағы батырмаларға белгілер қойғанын және олардың өндіріс басталғанға дейін өшірілетінін есептегенін айтты.

Эфирлер мен рейтингтер

Бірінші эпизод 1964 жылғы 8 ақпанда BBC телеарнасында көрсетілді және оны 10,4 миллион көрермен тамашалады, бұл алдыңғы эпизодтан жоғары көрсеткішті сақтап қалды. Екінші эпизод 15 ақпанда көрсетілгенде, көрермендер саны аздап төмендеп, 9,9 миллион адамды құрады. Екі эпизодқа берілген баға 61 және 60 болды, бұл көрермендердің жағымды пікірін білдіреді.

Сыни жауап

1964 жылдың ақпан айында өткен BBC бағдарламалық кеңесінің мәжілісінде телебағдарламалардың бақылаушысы Стюарт Худ Сьюзанның қайшыны қару ретінде қолданған сериал эпизодтарының "бағдарламалардағы зорлық-зомбылық кодексінен ауытқуын" байқады; Ламберт осы сахналар үшін өтініш айтты. "The Discontinuity Guide" (1995) кітабында Пол Корнелл, Мартин Дэй және Кит Топпинг бұл оқиғаның "сюжеттің есебінен басты кейіпкерлерді толықтыруға қол жеткізгенін" жазды. "The Television Companion" (1998) кітабында Дэвид Хоу және Стивен Джеймс Уокер екінші эпизодты біріншісінен артық деп санады және сериалдың бастапқыда "толықтырушы" ретінде жоспарланғанын, бірақ "тамаша жұмыс істейтінін" атап өтті. "Доктор Худың сын тарихы" (1999) кітабында Джон Кеннет Мьюр сериалдың кейіпкерлер арасындағы қарым-қатынастарды зерттеуін жоғары бағалады, бұл шоу Рассел мен Хилл кеткеннен кейін жоғалтқан қасиет еді. 2008 жылғы шолуында Radio Times журналынан Патрик Мулкерн Уитакерді "диалог, кейіпкерлерді сомдау және атмосфера шебері" деп сипаттады, бірақ оның сюжет логикасымен күрескенін, мысалы, жылдам қайтару механизмінің түсіндірмесі арқылы байқады. Осыған қарамастан, ол TARDIS саяхатшылары достыққа ұмтылғанда соңының "сүйкімді" болғанын айтты.