Лланвртид: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Лланвертид – Уэльстің орталық бөлігіндегі Поуис аймағындағы шағын елді мекен. Оның аты тарихи Брекнокшир графтығындағы қауымға берілген, және осы аймақ арқылы Ирфон өзені ағып өтеді. Ол Лланвертид Уэллс қаласынан 1,5 шақырым солтүстікке қарай орналасқан. Тарихи тұрғыдан Лланвертид, Лланвертид Уэллс кіретін, әлдеқайда үлкен приходтың орталығы болған. Лланвертид атауы ежелгі приходпен ортақ, сонымен қатар кейде Лланвертид Уэллс қаласына да қолданылады (әсіресе валлий тілінде). Қазіргі қауымға Лланвертид Уэллс және Абергвесин кіреді.

Атаудың шығу тегі

Clwyd Powys Archaeological Trust (CPAT) зерттеуі Llanwrtyd атауы шіркеу ("llan") және "Gwrtud" немесе "Gwrtyd" ("Gwrtyd's Church") аттарының үйлесімі екенін көрсетеді. Қазіргі уақыттағы шіркеудің диоцезінде орналасқан Әулие Давидке арналған бағышталу, әрине, кейінірек жасалған. "Llanworted" туралы ең алғашқы жазба 1543 жылға дейін жетеді. Атаудың дәстүрлі шығу тегі Уэльс және Монмутширдегі жер-су аттарының шығу тегі туралы құрметті Томас Морганның нұсқауында келтірілген. Бұл атау "Llanddewi wrth y rhyd" ("Давид шіркеуі өткелдің жанында") деген сөзден шыққан деп жорамалдайды. Дәстүр бойынша, шіркеу 6 ғасырда Әулие Давидпен құрылған, ал CPAT зерттеуі шіркеудің төңірегіндегі қисық шекара және өзен жағасындағы орналасуын атап өтеді – бұл екі ерекшелік шіркеудің нормандық жаулап алудан бұрын салынғанын көрсетеді. Шіркеу Llangammarch шіркеуіне қарасты шапкел болған. Әулие Давид шіркеуі 11 ғасырдан бастау алады және II* санаттағы ескерткіш болып табылады. Теофил Джонс өзінің "Брекнок округінің тарихы" еңбегінде осы приходты сынға алған; шіркеуді сипаттағанда: "Осы жанышқы ғимаратта еске алуға лайық ештеңе жоқ, егер қабырғадағы Джонс есімді қарт әйелдің есіміне арналған жазу болмаса". 1740 жылы Llanwrtyd, Llanfihangel Abergwesyn және Llanddewi Abergwesyn приходтарының пасторы Уэльстің ең танымал ән жазушысы Уильям Уильямс Pantycelyn болды. 1801 жылы халық саны шамамен 500 болса, 1901 жылғы санақ бойынша 854-ке жеткен. 1867 жылы теміржол келгеннен кейін, приход жыл сайын кемінде 12 000 келушіні қабылдады, олар шіркеуден шамамен бір жарым шақырымдай жердегі күкірт бұлақтарындағы минералды суды ішуге келді, ал бұлақтар маңындағы Llanwrtyd Wells шағын қаласы приходтың негізгі халқына айналды. 1897 жылы Llanwrtyd Wells қаласында Әулие Джеймс шіркеуі салынды. Томас Пауэл (1845–1922) Llanwrtyd қаласында дүниеге келді. Ол Уэльстің кельт тілінің ғалымы және 1884 жылдан 1918 жылға дейін Кардифф университетінің колледжінде кельт тілінен профессор болды. Приход азаматтық приходқа айналды (ағылшын тілінде Llanwrtud деп белгіленеді), бірақ 1871 жылы азаматтық приход Llanwrtyd Wells деп өзгертілді. 1894 жылы Llanwrtyd Wells қалалық округі құрылды. 1907 жылы Llanwrtyd Wells қаласынан тыс жерлер Llanwrtyd Without жаңа азаматтық приходын құру үшін бөлінді. 1974 жылы Уэльсте азаматтық приходтар мен қалалық округтер таратылғанда, Llanwrtyd Without және қалалық округ Llanwrtyd Wells қауымдастығын құру үшін қайта біріктірілді.

The Clwyd Powys Archaeological Trust (CPAT) survey suggests that the name Llanwrtyd is a combination of church ("llan") and a name "Gwrtud" or "Gwrtyd", ("Gwrtyd's Church"). The present dedication to Saint David, in whose diocese the church stands, is likely later. The earliest documented reference, to "Llanworted", dates from 1543. The traditional derivation of the name is given in the Reverend Thomas Morgan's Handbook of the Origin of Pace names in Wales and Monmouthshire. This suggests the name comes from "Llanddewi wrth y rhyd" (David's church by the ford). Again, tradition says that the church was founded by St David in the 6th century and the CPAT survey notes the curved boundary around the churchyard and its siting by a river, both features which indicate that the church was established before the Norman Conquest. The church was a chapel attached to Llangammarch. The parish church of St David dates from the 11th century and is a Grade II* listed building. Theophilus Jones, in his A History of the County of Brecknock, was fairly disparaging of the parish; when describing the church he states "there is nothing deserving of notice in this miserable fabric, unless it be an inscription on the wall, to the memory of an old woman of the name of Jones." In 1740 the curate in the parishes of Llanwrtyd, Llanfihangel Abergwesyn and Llanddewi Abergwesyn, was Wales' most famous hymn writer William Williams Pantycelyn. The population in 1801 was about 500 which had risen to 854 by the 1901 census. After the coming of the railway in 1867 the parish played host to at least 12,000 visitors annually to drink the mineral waters at the sulphur springs about a mile and a half down river from the church, and the small town of Llanwrtyd Wells at the springs became the main population centre of the parish. In 1897 the church of St James was built in Llanwrtyd Wells. Thomas Powel (1845–1922) was born in Llanwrtyd. He became a Welsh Celtic scholar and Professor of Celtic at University College, Cardiff from 1884 to 1918. The parish became a civil parish (known in English as Llanwrtud), but in 1871 the civil parish was renamed Llanwrtyd Wells. In 1894 Llanwrtyd Wells Urban District was formed. In 1907 the part of the parish outside the town of Llanwrtyd Wells was separated to form the new civil parish of Llanwrtyd Without. When civil parishes and urban districts were abolished in Wales in 1974, Llanwrtyd Without and the urban district were reunited to form the community of Llanwrtyd Wells.