Кіріспе

Библиялық пайғамбар әйел, Самуил әнінің дәстүрлі авторы, Самуилдің анасы.

Хана ( /h//æ//n//ə/; Ḥannā – "ырыс, шапағат") – Бірінші Самуил кітабында есімдері аталған Елқананың әйелдерінің бірі. Еврей Библиясына сәйкес, ол Самуилдің анасы болған.

Киелі кітаптағы оқиғалар

Ханна туралы әңгіме Самуил 1:2–2:21 (ЖД) кітабында кездеседі. Киелі кітапта 1 Самуил кітабының алғашқы екі тарауынан басқа оның есімі ешқайда жазылмаған. Киелі кітапта Ханна Елқананың екі әйелінің бірі ретінде сипатталған. Екінші әйелі Пәнинна Елқананың балаларын дүниеге келтірген, ал Ханна баласыз болған. Дегенмен, Елқана Ханнаны артық жақсы көрген. Лилиан Клейннің сөзіне қарағанда, мұндай хиазм қолданылуы әйелдердің мәртебесін көрсетеді: Ханна – басты әйел, бірақ Пәнинна бала тууға қол жеткізген. Ханнаның басты әйел мәртебесі және оның баласыздығы Жаратылыс кітабының 17- және 25-тарауларындағы Сара мен Ребеканың тағдырын еске түсіреді. Клейн Елқананың Пәниннаны екінші әйелі ретінде алуына Ханнаның бала тумауы себеп болғанын айтады. Әр жыл сайын Елқана Шилодағы киелі орында құрбандық шалып, Пәнинна мен оның балаларына бір бөлігін берсе, Ханнаға екі есе көп беретін, себебі ол «оны жақсы көріп, Раб оның жатырын жапқан» (1 Самуил 1:5). Бір күні Ханна киелі шатырға барып, қатты жылап (1 Самуил 1:10), сол кезде бас діни қызметкер Ели есік жанындағы орындықта отырған екен. Ол Құдайдан ұл сұрап, оны Құдайға қызмет ету үшін бағыштауға уәде берді. Ол баласының өмір бойына назир болады деп сөз берді. Лилиан Клейннің пікірінше, әйелдердің құндылығы бала тудыру қабілеті арқылы күшейеді. Оқиға оның жеке қайғысын жеке сәтсіздік ретінде көрсетеді, содан кейін оны қоғамдық контекстке шығарады. Ханнаның уәдесінің зәрулігі оның тек ұл туса ғана қоғамда орнығатынын көрсетеді. «Себебі ол оны Рабтан сұраған еді» (1 Самуил 1:20, НАБ). Монархияға дейінгі Израильде әйелдердің балаға ат қою рөлі кем дегенде отбасы ішінде белгілі бір билікке ие екенін көрсетеді. Ол оны емшектен айырған соң, құрбандықпен бірге ғибадатханаға алып барды. Ханна да пайғамбар саналады: оның алғыс әнінде (Самуил 2:1–10, ЖД) ол «өзінің жеке тәжірибесінде Құдайдың экономикасының жалпы заңдарын ажыратуға және оның Құдай Патшалығының бүкіл бағыты үшін маңыздылығын тануға шабыттандырылды». Бұл әнді Жаңа өсиеттегі Марияның алғыс әні – Магнификатпен (Лұқа 1:46–55, ЖД) салыстыруға болады, бірақ библиялық түсіндіруші А. Ф. Киркпатрик «Магнификатты Ханнаның әнімен мұқият салыстыру керек, ол оның көшірмесі емес, қайталауы. Олардың ұқсастығы тілде емес, ой мен үн сарында болады, және бұл Ханнаның жағдайына орайлы екенін көрсететін маңызды дәлел».

Қазіргі заманғы Киелі кітап сыншыларында

Ханнаның қарсыласымен қақтығысы, бала тумауы және ұл сүю арманы – бұл стереотиптік мотивтер. Мишель Ошеровтың сөзінше, Ханна шын ниетпен тілек тілеп, құдайлық даңққа риза болатын мінезді бейнелейді. Ханна ерте Англия протестантизмі үшін маңызды тұлға болды, ол жеке дұғаның маңыздылығын қадағалаған. Иерусалим Талмуды Ханнаны дұғаның үлгісі ретінде қарастырған. Ханнаның тарихы Рош Хашана күні оқылатын Хафтара болып табылады.

Самуил мен Саул

"Саул" есімінің ивритше түрі – шаул, ал Самуилдің дүниеге келуі туралы әңгімеде, Ханна ұлының атын түсіндіретін 1:20 аяттағы сияқты, әртүрлі формадағы шел сөзінің түбірі жиі кездеседі. 28-аятта "шаул" ("қарызға берілген") сөзі табылады, ол Саулдың ивритше атымен толық сәйкес келеді. Осыған байланысты, сын тұрғысынан зерделейтін комментаторлар бұл әңгіменің бастапқыда Саулдың тууы туралы болғанын, бірақ кейін Самуил есімі Саулдың орнына қойылғанын болжайды. Балама ретінде, Надав Нааман шел сөзінің түбірінің шын мәнінде Самуилдің туған жері – Шило есімімен байланысты екенін айтады.

Анттар

Сандар кітабының 30:11-13 аятында күйеуі әйелінің берген антын, оны білген кезде наразылығын білдірсе, жоққа шығаруға рұқсат беріледі. Бірақ ол ештеңе демесе, ант жарамды деп есептеледі. Елқана келесі жолы Силоға барғанда, Ханна баласына күтім жасау үшін үйде қалады, бірақ оған баласын сүтен шығарғаннан кейін Тәңірге ұсынуға ниетті екенін айтады. Елқана: «Саған қалай дұрыс көрінсе, солай істе», - деп жауап береді. «Бала сүтен шығарған кезде» Самуилдің ғибадатханаға қандай жаста бағышталғаны туралы пікірталас бар. Ханна уәдесінің адал екенін, өмір сүруге қабілетті баланы киелі орынға қызмет етуге әкелу арқылы, Раббының жолын біле отырып көрсетеді. Адамның құрбандықтары оның сенімінің сапасын көрсетеді. Леуіліктер кітабында дін қызметкерлері мен киелі орынды қолдау үшін ақшалай анттарды немесе уәделерді өтеу шаралары қарастырылған. Сондықтан Ханна ұлын дүниеге әкелгеннен кейін, онымен ажырасуға қиындық сезінсе, осы мүмкіндікті пайдалана алатын еді.

Өнер саласында

Уильям Уэйлс Ұлыбританияның Амблсайд қаласындағы Әулие Мария Діңгегі шіркеуі үшін Ханна, Самуил және Ели суретін бейнелейтін әйнек сурет жасады.