Кіріспе
Джон Говард Гриффин (16 маусым 1920 – 9 қыркүйек 1980) – американдық журналист және автор, Техас штатынан шыққан. Ол нәсілдік теңдікті жақтады және осы тақырыбада жазды. Ол 1959 жылғы жобасымен ең танымал: қара терілі адам ретінде уақытша өзгеріп, түстің екінші жағынан өмірді және сегрегацияны өз көзімен көру үшін Оңтүстікке сапар шегу. Алғашқыда ол өзінің тәжірибесі туралы мақалалар сериясын Sepia журналында жариялады, бұл журнал жобаны қаржылаған болатын. Кейін ол кітап түрінде кеңейтілген нұсқасын "Мен сияқты қара" (1961) деген атпен шығарды. Бұл кітап 1964 жылы сол атпен фильмге бейімделді. Кітаптың 50 жылдық мерейтойлық басылымы 2011 жылы Wings Press баспасында жарық көрді.
John Howard Griffin (June 16, 1920 – September 9, 1980) was an American journalist and author from Texas who wrote about and championed racial equality. He is best known for his 1959 project to temporarily pass as a black man and journey through the Deep South in order to see life and segregation from the other side of the color line first hand. He first published a series of articles on his experience in Sepia magazine, which had underwritten the project, then later published an expanded account in book form, under the title Black Like Me (1961). This was later adapted into a 1964 film of the same name. A 50th anniversary edition of the book was published in 2011 by Wings Press.
Ерте өмір
Гриффин 1920 жылы Техас штатының Даллас қаласында Джон Уолтер Гриффин мен Лена Мэй Янгтың отбасында дүниеге келді. Оның анасы классикалық пианист болғандықтан, Гриффин музыкаға деген сүйіспеншілігін одан алды. Музыкалық стипендиямен марапатталған ол Францияға барып, Поатье университетінде француз тілі мен әдебиетін, ал Эколь де Медесинде медицинаны оқыды. 19 жасында ол француз қарсыласының қатарына дәрігер ретінде қосылып, Атлантикалық теңіз порты Сент-Назерде жұмыс істеді, онда ол австриялық еврейлерді Англияға қауіпсіздікке және бостандыққа жеткізуге көмектесті. Гриффин Америка Құрама Штаттарына оралып, әскери қызметке қабылданды. Ол 39 ай бойы Оңтүстік Тынық мұхитында орналасқан АҚШ Әскери-әуе күштерінде қызмет етті және батылдығы үшін марапатталды. 1943-1944 жылдары ол Соломон аралдарының бірі – Нуньидегі жергілікті мәдениетті зерттеуге тағайындалған жалғыз еуропалық америкалық болды. Ол омыртқа безгегіне шалдығып, уақытша параличке түсті. 1957 жылға дейін соқыр күйінде өмір сүрді, содан кейін түсініксіз түрде көру қабілетін қайтарды. Әйелізсіз Техасқа оралған ол 1952 жылы католицизмге өтіп, кармелиттер қауымына қосылды. Ол фортепиано сабақтарын берді. Екінші рет үйлену үшін Ватиканнан рұқсат алды. Ол өзінің шәкірті Элизабет Энн Холландқа үйленді, олардың төрт баласы болды. 1952 жылы ол өзінің алғашқы романын – соғыстан кейінгі Франциядағы монастырдағы құпияға толы «The Devil Rides Outside» атты туындысын жариялады, онда жас американдық композитор григориан әнін зерттейді. 1940-1950 жылдары Гриффин көру қабілетін жоғалтуы және өмірі туралы бірнеше эсселер жазды, содан кейін 1957 жылы көру қабілетін қайтаруы туралы жазды. Осыдан кейін ол фотограф ретінде дамуға кірісті. 1956 жылы «Нуни» (Nuni) атты жартылай өмірбаяндық романын жариялады, ол Соломон аралдарындағы «тоқтап қалған» жылына негізделген. Бұл оның этнографияға деген қызығушылығын көрсетеді. 1959 жылғы жобасында ол әлеуметтік зерттеу жүргізіп, нәтижесінде «Мен сияқты қара» (Black Like Me) (1961) кітабын жазды. Гриффин өзінің жобасының кеңейтілген нұсқасын «Black Like Me» (1961) деп жариялады, ол 1961 жылы бестселлерге айналды. Ол афроамерикалықтардың тамақ, баспана, дәретхана және басқа да санитарлық талаптарды қамтамасыз етуде кездесетін қиындықтарды егжей-тегжейлі сипаттады. Гриффин күнделікті өмірінде кездесетін ақтөстің оңтүстік тұрғындарының жеккөрушілігін – дүкен қызметкерлері, билет сатушылар, автобус жүргізушілері және басқалардың мінез-құлқын сипаттады. Оны ең қатты таң қалдырғаны – ақ нәсілді ер адамдардың оның жеке өміріне, әсіресе жыныстық өміріне деген қызығушылығы болды. Ол сондай-ақ ақтөстің мейірімділігі мен көмекшілігі туралы әңгімелерді де бөлісті. Кітап 1964 жылы Джеймс Уитмор Гриффин рөлінде ойнаған, Роско Ли Браун, Клифтон Джеймс және Уилл Гир қатысқан сол аттас фильмге бейімделді. Кітаптың 50 жылдық мерейтойына арналған басылымы 2011 жылы Wings Press баспасында жарық көрді. Өмірінің соңғы жылдарында Гриффин 1962 жылы танысқан американдық траппист монах және рухани жазушы Томас Мертонды зерттеуге ден қойды. Гриффин Мертонның биографиясын жазуға Мертонның мұрагерлері таңдады, бірақ оның денсаулығының нашарлауы (оған 2-ші типті қант диабеті диагнозы қойылды) бұл жобаны аяқтауға мүмкіндік бермеді. Ол Мертонның өмірінің соңғы жылдарына назар аударды.
Өлім
Гриффин 1980 жылдың 9 қыркүйегінде Техас штатының Форт-Уорт қаласында 60 жасында қант диабетінің асқынуларынан қайтыс болды. Одан соң әйелі Элизабет Анн Гриффин және балалары қалды. Ол Техас штатының Мэнсфилд қаласында туған жерінде жерленді. Ол қайтыс болғаннан кейін Элизабет қайтадан үйленгенімен, оның да мәйіті сол жерге қойылды. Гриффин 1959 жылы жарыс жобасы үшін терісін қараңғылату мақсатымен үлкен дозада метоксален (Оксорален) қолданғаннан кейін тері рагына шалдыққан деген қауесет тарады. Гриффинде тері рагы болған жоқ, бірақ дәрі ішкен кезде уақытша және жеңіл симптомдарды, әсіресе шаршау мен жүрек ауруын сезінген. Гриффиннің соқырлығы және одан қалпына келу туралы эсселері жиналып, өлімінен кейін "Шашыраған көлеңкелер: Соқырлық және көру туралы естелік" (2004) деген атпен жарияланды. "Black Like Me" кітабының жарық көргеніне 50 жыл толуына орай Wings Press жаңа басылым шығарды. Сондай-ақ, ол Гриффиннің басқа да туындыларының, оның ішінде оның алғашқы романы "The Devil Rides Outside" кітабының жаңартылған басылымдарын жариялады.
Екінші сынып оқулары
Роберт Бонацци Гриффин туралы өмірбаяндық естелік жазды: "Айнадағы адам: Джон Говард Гриффин және «Мен сияқты қара» кітабының тарихы" (1997). Бонацци Гриффинның басқа да еңбектерін Latitudes Press баспасында жариялаған. 2018 жылы TCU Press Бонаццидің «Неғылған белсенді: Джон Говард Гриффинның рухани өмірі мен өнері» атты еңбегін жариялады. «Ерекше көзқарас: Джон Говард Гриффинның өмірі мен заманы» – оның ықпалды кітабының 50 жылдығына арнап 2011 жылы шыққан деректі фильм. Оны Морган Аткинсон түсіріп, өндірді, ал ол PBS телеарналарында көрсетілді. Фильм сондай-ақ 2013 жылы шыққан «Мен сияқты қара» фильмінің DVD нұсқасына қосымша материал ретінде енгізілді.
Параллель жаттығулар
Рей Спригл, Питтсбург Пост Газеттідегі Пулитцер сыйлығын жеңіп алған ақ журналист, 1948 жылы өзін қара адам ретінде жасырып, NAACP ұсынған жетекші және қонақжайлылықпен Атлантаның көрнекті қара саяси қайраткері Джон Уэсли Доббспен бірге Оңтүстікке бір ай сапар шекті. Спригл "Мен 30 күн бойы Оңтүстікте негр болдым" деген тақырыппен 21 бөлімнен тұратын ұлттық деңгейде таралған мақалалар сериясын жазды, ол Сприглдің 1949 жылғы "Джим Кроу елінде" кітабының негізін құрады. Журналист Билл Стайгервальдтың "30 күн қара адам" (Lyons Press, 2017) кітабы Сприглдің жасырын миссиясы мен 1948 жылы бұқаралық ақпарат құралдарында қозғалған дау-дамабыл туралы толық мәлімет береді. Грейс Халселл, сондай-ақ техастық ақ әйел журналист, Гриффиннен шабыттандырылып, осыған ұқсас тәсілмен өзін қара адам ретінде жасырды. 1968 жылдың сәуір айында Мартин Лютер Кингтің қазасынан кейін көп ұзамай ол президент Линдон Б. Джонсонның Ақ үй штатындағы лауазымын тастап, "басқаны қабылдау" деп сипаттаған саяхатына шықты. Келесі жылы ол өз естеліктерін "Soul Sister: Өзін қара түске бояған және Харлем мен Миссисипиде тұрып жұмыс істеген ақ әйелдің тарихы" деген атпен жариялады. Ол өмірі бойы осындай көптеген жасырын тәжірибелер жасады. Гюнтер Валрафф, ақ неміс журналисі, басқалардың жағдайын көрсету үшін (алкоголик, химия зауытының жұмысшысы, үйсіз адам) жиі өзін жасырып, 2009 жылы "Ақ пен қара" атты деректі фильмін шығарды, онда ол Германияда қара адам ретінде жасырын жүргенде қалай қабылданғанын көрсетті.