Кіріспе

1979 жылғы Хорхе Амадоның "Қалам, қылыш, көйлек" (порт. Farda Fardão Camisola de Dormir) – бразилиялық жазушы Хорхе Амадоның 1978 жылғы модернистік романы. Ол 1985 жылы ағылшын тілінде, Хеллен Р. Лейннің аудармасымен жарық көрді.

Өмірбаян

"Қолғап, семсер, шапан" Амадоның жазушылық өмірінің екінші кезеңіне жатады, ол бұрынғы туындыларының реализмі мен әлеуметтік тақырыптарынан бас тартып, Донна Флор, Тереза Батиста және Тиета сияқты әйел кейіпкерлерге көбірек назар аударды. Амадоның басқа романдары сияқты, "Қолғап, семсер, шапан" комедиялық фарс пен өткір сатирани біріктіреді. Көптеген романдарынан өзгеше, бұл роман негізінен Баия емес, Рио-де-Жанейрода өрбітеді және академиялық және әлеуметтік мақтанды, сондай-ақ 1930-шы және 1940-шы жылдардағы Бразилияның "Жаңа мемлекетін" – Гетулио Варгастың фашистік тоталитарлық режимі кезеңін сатиралайды. Романның сюжеті режимің ұлттық қауіпсіздік басшысының Бразилия әдебиет академиясының мүшесі болуға жасаған әрекеттеріне арналған. Амадоның өзі 1961 жылы академияға сайланды. Романның орталық тақырыбы – саясат пен өнер арасындағы байланыс. Амадо оны "Үміт отын тұтандыратын жыр" деп атады. Бұл оның танымал романдарына қарағанда көбірек нұсқаулық сипатта, бірақ "күшті гуманизмді көрсетеді".

Сюжет

Роман 1940 жылдың соңы мен 1941 жылдың басында Бразилияда, Бразилияның нацистік Германиямен тығыз байланысы болған кезде орын алады. Ұлттық қауіпсіздік басшысы, «бразилиялық Геббельс» деген лақап атымен белгілі, Бразилия әдебиет академиясының 40 мүшесінің қатарына ілесуді армандайды. Бразилияның көрнекті ақынының қазасы орын босатуға себеп болады, содан кейін полковник сайлау кампаниясын бастайды. Академия мүшелерінің кейбіреуі бейбітсүйгіш ақынның нацистпен ауыстырылуына қанағаттанбай, оған қарсы комитет құрады. Олар жоғары шенді, бірақ екінші қатарлы жазушы әскери офицерді анықтап, бос орынға кандидат болуға көндіреді. Академия мүшелерін өз кандидаттарын қолдауға итермелеу үшін қолданылатын тактикаларға интрига, алдау және қайтыс болған ақынның бұрынғы жақын достарының көмегімен кейбір академиктерді нацистке қарсы дауыс беруге «ынталандыру» кіреді (осыдан тақырыптағы «камезол» туралы сілтеме пайда болды). Алайда, олардың балама кандидаты сайлауға үміткер болмас бұрын-ақ жағымсыз деспотқа айналғандықтан жоспарлар күңкіреп кетеді.

Сын

Бұл романды сыншылар көбінесе оқылуға ыңғайлы деп бағалағанмен, Амадоның басқа туындыларымен салыстырғанда мазмұны жұқа деп айтылған. Бір сыншы академияға сайлауға байланысты саяси тартыстардың кейде жалықтыратынын, ал көптеген кейіпкерлердің толыққанды жазылмағанын және тек карикатура екенін атап көрсеткен. Тағы бірі бұл туындыны бразилиялық әдеби ортадағы ескі қарыздарды өтеу мақсатында жазылған, қайта-қайта келетін маңызсыз нәрсе деп санайды, онда жылы құрметтер де, өткір сын да бар.