Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қоғамдық тәртіптің жалпы құқықтық ұғымы
Common law concept of public order
Заң термині бейбітшілік, кейде патшаның бейбітшілігі (латынша pax regis) немесе патшайымның бейбітшілігі – қоғамдық тәртіпті сақтаудың жалпы құқықтық ұғымы. Патшаның бейбітшілігі ұғымы англосаксон заңдарында пайда болды, онда ол бастапқыда ағылшын патшаларының үйлеріне және олардың адал қызметшілеріне берілген ерекше қорғанысты білдірді. Патшаның бейбітшілігін бұзу, ол қылмыс немесе зардаптық әрекет болсын, өте ауыр жағдай саналды. 10 және 11 ғасырларда патшаның бейбітшілігі ұғымы кеңейіп, патшаның қорғауын белгілі бір уақыттарға (мысалы, мерекелерге), орындарға (мысалы, жолдар мен шіркеулерге) және адамдарға (мысалы, легаттарға) таратуға мүмкіндік берді. Нормандық жаулап алу кезінде патшаның бейбітшілігі ұғымы жалпыға ортақ болып, қоғамдық тәртіпті сақтауға қатысты кең мағына алды. Келесі ғасырларда патшаның бейбітшілігін сақтауға (патшаның өзінен басқа) Корольдік сот және әртүрлі жергілікті лауазымды тұлғалар, оның ішінде шериф, сот тергеушісі, бейбіт судья және констебль жауапты болды. Қазіргі Британияда полиция қызметі тәртіпті сақтауға жауапты, бұл олардың заңды орындау міндетінен ерекшеленеді. Бұл ұғым ағылшын құқығында маңыздылығын сақтап келеді; R v Ішкі істер министрі, ex parte Northumbria полиция органы (1989) ісінде Англия және Уэльс апелляциялық соты үкіметтің мемлекеттік тәртіпті сақтау үшін өкілеттік құқықтарын пайдалана алатынын мәлімдеді.
The legal term peace, sometimes king's peace (Latin pax regis) or queen's peace, is the common law concept of the maintenance of public order. The concept of the king's peace originated in Anglo Saxon law, where it initially applied the special protections accorded to the households of the English kings and their retainers. A breach of the king's peace, which could be either a crime or a tort, was a serious matter. The concept of the king's peace expanded in the 10th and 11th centuries to accord the king's protection to particular times (such as holidays), places (such as highways and churches), and individuals (such as legates). By the time of the Norman Conquest, the notion of the king's peace became more general, referring to the safeguarding of public order more broadly. In subsequent centuries, those responsible for enforcing the king's peace (besides the king himself) included the King's Bench and various local officials, including the sheriff, coroner, justice of the peace, and constable. In modern Britain, the police services are responsible for keeping the peace, a duty distinct from their duty of law enforcement. The concept has remained relevant in English law; in R v Secretary of State for the Home Department, ex parte Northumbria Police Authority (1989), the Court of Appeal for England and Wales held that the government could exercise prerogative powers to maintain the peace of the realm.
Англосаксондық шығу тегі
"Патшаның тыныштығы" ұғымы англосаксон құқығында пайда болған. Тарихшы Брюс Р. О'Брайен бұл тұжырымның ерте Англия патшалары тұсында "патшаның немесе оның сарайының қол сұғылмаушылығы туралы бұрыс түсінік" болғанын айтады. Патшаның тыныштығына легаттар, шіркеулер және жиналыстар кірді. "Leges Edwardi Confessoris" Рождество, Пасха және Пентикост мерекелерінің апталары да патшаның тыныштығында болатынын белгіледі. Мысалы, төрт үлкен римдік жолдардан басқа жолдар бұрын шерифтердің тыныштығында болған, бірақ 14 ғасырдың соңына қарай патшаның тыныштығына көшірілді. Патшаның тыныштығын бұзған адам бұзуы үшін де, оның түпкі себебіне байланысты жасаған әрекеті үшін де жазаға тартылды. Бейбітшілік сақтау міндеттемесінен өзгеше, жақсы мінез-құлық міндеттемесі "патшаның қылмыскерлерге берген шартты кешірімінің бір түрі ретінде" басталып, Фелдманның жазуынша, жақсы мінез-құлық міндеттемелері "патшаның билігін ерекше қолдануы, бейбітшілікті сақтау сияқты ұлттық құқықтық міндетке байланысты емес" болды.
The notion of "king's peace" originates in Anglo Saxon law. Historian Bruce R. O'Brien notes that the concept was "a vague statement of the inviolability of the king or his palace" under the early English kings. Individuals and institutions under the king's peace included legates, churches, and assemblies. The Leges Edwardi Confessoris provided that the weeks for Christmas, Easter, and Pentecost were under the king's peace as well. For example, roads other than the four great Roman roads were formerly under the sheriffs' peace, but by the end of the 14th century had been brought under the king's peace. One who breached the king's peace was subject to punishment for both the breach and for the underlying conduct,efn|In contrast to sureties of the peace, the separate device of sureties of good behavior began "as a form of conditional pardon given by the king to malefactors"; Feldman writes that sureties of good behavior were "a special exercise of the king's power, not related to any national
legal duty like preserving the peace."
Өлім-жітім туралы заң
Дәстүрлі жалпы құқықта адамды өлтіру, егер құрбан болған адам "патшаның тыныштығында" болса ғана (яғни, заңнан тыс немесе соғыс уақытында жау әскері болмаса) кісі өлтіру болып есептелді. Бұл түсінік, заңнан тыс адам патшаның тыныштығынан тыс өмір сүргендіктен, патша оған қарсы жасалған құқық бұзушылықтарды жазаламайды дегенге негізделген. Сол сияқты, адамды мүгедек ету патшаға қарсы жасалған құқық бұзушылық болып саналды, себебі ол "адам ресурсының құнын төмендетіп, оны әскери қызметке жарамсыз етеді". Лорд Скарман 1981 жылғы Брикстон көтерілісі жөніндегі баяндамасында "Патшайымның тыныштығын" "қоғамның қалыпты жағдайын сақтау" (яғни, "қоғамдық тыныштық күйін") деп анықтады және оны полиция қызметкерінің заңды орындаудан бұрынғы бірінші міндеті деп атады. 2011 жылы Полиция қоры алдында сөйлеген сөзінде лорд судья (Англия мен Уэльстің лорд-бас судьясы) былай деді: "Қазіргі түсінік бойынша, жалпы құқықпен тығыз байланысқан «Патшайымның тыныштығы» ұғымы, біздің орта ғасырлық өткенімізден шыққан ең бағалы идеялардың бірі болып табылады және ол әлі де қазіргі әлемде жаңғырып тұр". Ол полиция қызметкерлерінің "тыныштықты сақтап, қорғап, адамдар мен мүлікке қарсы барлық құқық бұзушылықтардың алдын алуға" ант ететінін атап өтті.
In traditional common law, a killing of a human was a murder only if the victim was "under the king's peace" (i. e., not an outlaw or an enemy soldier in wartime). This was predicated on the notion that, because the outlaw lived outside the king's peace, the king would not punish offenses against the outlaw. Similarly, the maiming of a person was an offense against the king because it reduced "the value of a human resource, in this case, by rendering him incapable of military service." Lord Scarman, in his report on the 1981 Brixton riot, defined the "Queen's Peace" as the maintenance of "the normal state of society" (i. e., a "state of public tranquility") and defined it as the first duty of a police officer, ahead of the second duty of enforcing the law. In a 2011 speech to the Police Foundation, Lord Judge (the Lord Chief Justice of England and Wales) said, "The concept Queen's Peace as it now is, unbreakably linked with the common law, is arguably the most cherished of all the ideas from our medieval past, still resonating in the modern world." He noted that the police officers take an oath to "cause the peace to be kept and preserved and prevent all offences against people and property."
Бейбітшілікті бұзу
Қазіргі ағылшын заңында бейбітшілікті бұзу өзі қылмыс емес. Алайда, Шотландия заңында бейбітшілікті бұзу қылмыс болып саналады. 1980 жылғы Магистратура соттары туралы заңға сәйкес, судья адамды бейбітшілікті сақтауға "міндеттеуге" (яғни, егер бейбітшілік бұзылса, белгілі бір сомада ақша төлеуге) құқылы, ал "бейбітшілікті сақтауға міндеттенуден бас тарту ағылшын заңында қылмыс болып есептеледі және ол алты айға дейін бас бостандығынан айырумен жазаланады".
In modern English law, a breach of the peace is not itself a crime. efn|In contrast, breach of the peace is a crime in Scots law. Under the Magistrates' Courts Act 1980, a magistrate has the power to "bind over" a person to keep the peace (i. e., to forfeit a sum of money upon a subsequent breach of the peace), and "refusal to be bound over to keep the peace is an offence in English law, punishable by up to six months' imprisonment."
Америка заңдары
Америка революциясынан кейін американдық заң, қоғамдық тәртіпті сақтау мақсатында, ғана патшаның бейбітшілігі туралы ортақ құқық тұжырымдамасын қабылдады. Қаулысыздық тудыру және тәртіпсіз мінез-құлыққа қатысты қылмыстық кодекстердің қолданылуы, АҚШ Жоғарғы Сотының Чаплинскийге қарсы Нью-Гэмпшир (1942) және Колтенге қарсы Кентукки (1972) істері сияқты, Бірінші түзетуге қатысты конституциялық сот практикасымен шектелді. 1999 жылы Австралияның Жоғарғы сотында қарастырылған Липохарға қарсы R ісі, жалпы құқық бойынша алдауға қатысты қылмыс жасау үшін сот талқылауына қатысты құзырет туралы мәселені қарады. Онда судьялар Гаудрон, Гаммоу және Хейн 1973 жылы ағылшын судьясы лорд Уилберфорстың «жалпы құқық белгілі бір әрекеттерді патшайымның бейбітшілігіне, я болмаса қазіргі таңда қоғамға қатер деп санайтындықтан, қылмыс ретінде қарастырады» деген пікірін келтірді.
After the American Revolution, American law merely adapted the common law concept of the king's peace to refer to the maintenance of public order, The application of criminal statutes on disturbing the peace and disorderly conduct have been limited by constitutional jurisprudence on the First Amendment, including the U. S. Supreme Court's rulings in Chaplinsky v. New Hampshire (1942) and Colten v. Kentucky (1972). In the High Court of Australia decision Lipohar v R (1999), a decision dealing with jurisdiction to try a case for the common law crime of conspiracy to defraud, Justices Gaudron, Gummow, and Hayne quoted a 1973 decision by the English judge Lord Wilberforce that "the common law treats certain actions as crimes" on the ground that the "actions in question are a threat to the Queen's peace, or, as we would now perhaps say, to society."
Тарихи жазудағы және қылмыс тарихындағы маңызы
Патшаның тыныштығы ұғымы ортағасырлық Англия тарихнамасында, әсіресе қылмыс идеясының пайда болуын зерттеуде маңызды рөл атқарады. Блэк заң сөздігінде бұл термин "патшаның өзінің қорғауындағылардың өмірі мен мүлкінің тыныштығы мен қауіпсіздігіне кепілдік беруі" деп анықталған. Патшаның тыныштығы түсінігі полициялық билікпен және, жалпы алғанда, мемлекеттік билікпен байланысты.
The concept of the king's peace is significant in the historiography of medieval England, particularly regarding the study of the origin of the idea of crime. Black's Law Dictionary defines the term as "the king's guarantee of peace and security of life and property to all within his protection." The notion of the king's peace is linked to the idea of police power and, more generally, sovereign power.