Кіріспе

Англиядағы канал

Вей және Арун каналы – Англияның оңтүстік-шығысындағы жартылай ашық, 23 миль (37 км) ұзындығындағы канал. Ол Сарейдегі Шалфордтағы Гансмуттегі Вей өзенінен басталып, Батыс Сассекстегі Паллингэмдегі Арун өзеніне дейін оңтүстікке қарай ағады. Канал екі жеке жобаның бөлігінен тұрады: 1787 жылы Паллингэм мен Ньюбридж кемежайы арасында ашылған Арун навигациясының солтүстік бөлігі және 1816 жылы ашылған Вей мен Арун қосылыс каналы, ол Арунды Ньюбриджде Шалфорд маңындағы Годалминг навигациясына, Гилдфордтан оңтүстікке жалғастырды. Арун навигациясы үш шлюз және бір түрлі шлюзбен салынған. Қосылыс каналы 23 шлюзбен салынған.

Ауылдық жерлерден өтетін бұл каналды жалпы пайдалануға жеткілікті жүк тасымалы болған жоқ – ол 1871 жылы ресми түрде қолданыстан шығарылды. Жөндеу жұмыстары жүргізілмегендіктен, каналдың көп бөлігі уақыт өте келе тоқырап қалды. Алайда, 1970 жылдан бері The Wey & Arun Canal Trust ұйымының жұмыстары нәтижесінде бірнеше шақырымдық бөлік тар қайықтармен және шағын экскурсиялық кемелермен жүзуге қолайлы жағдайға келтірілді. Жұмыс жалғасуда, мақсаты – бүкіл каналды қайта ашу.

Арун Навигация

Арун өзені ғасырлар бойы жақсартылмаған күйде пайдаланылды, бірақ 16 ғасырда өзеннің өзінде және Арундел портында жұмыстар жүргізілді, бұл 1575 жылға қарай Пулбороу округінің солтүстігіндегі Паллингхам кемежайына жетуге мүмкіндік берді. 1785 жылғы 13 мамырда Парламент актісі Корольдік келісім алды, ол «Арун өзенінің су жүруін жақсарту және дамыту туралы акт» деп аталды, Суссекс графтығындағы Хоутон көпірінен, сол графтықтағы Висборо Грин округіндегі Палленхам пристанына дейін; сондай-ақ аталған Палленхам пристанынан Суссекс графтығындағы Пулборо және Висборо Грин округтерінде орналасқан Жаңа көпірге дейін Арун өзенінің су жүруін жалғастыру және кеңейту үшін. Хоутон көпірі толық тасқын шегі болды; Ньюбридж Пулбороға қарағанда, құю өнімділігімен белгілі Биллингшурстке оңтүстік-батысқа жақын орналасқан. Бұл маршрут өзен бойындағы 7 шақырымдық жаңа жасалма кесіндіні қамтыды, солтүстік жағында Лордингс шлюзінде үш берік кірпіш аркасы бар акведук арқылы өзенді кесіп өтті. 1787 жылы аяқталған акведукқа британдық су жолдарындағы бірегей дизайнға ие төменгі су дөңгелегі орнатылды. Өзен ағысымен қозғалған дөңгелектің артқы жағында суды каналға көтеруге арналған қақпақтар болды. 1790 жылы Колдвольтамнан Стопхэмге дейін қысқа жол салынды, оның ішінде Хардэм төбесінің астындағы 375 ярдтық (343 м) туннель, бұл Хардэм округінің (Пулбороның оңтүстігінде) ирекшелігінен аулақ болып, 8 шақырымды үнемдеді. Ньюбриджтен Хоутонға дейінгі маршрут 21 шақырымды құрады және алты шлюз болды. 1810 жылы 3-ші Эгремонт графы Вей мен Арунды байланыстыратын канал идеясын ілгерілетуді бастады, себебі олардың арасында 24 шақырым қашықтық болды. Осы ауылдық округтер арқылы өтетін бұл каналдың мақсаты, каналдарды табысты ететін жүктердің аздығына қарамастан, Лондоннан Портсмутқа және Англияның оңтүстік жағалауына ішкі маршрутты қамтамасыз ету болды, бұл Англия Франциямен соғыста болғандықтан және жағалау кеме қатынасы шабуылға ұшырауы мүмкін болғандықтан маңызды мәселе еді. Жосиас Джессоп (әйгілі Уильям Джессоптың ұлы) 1811 жылы кеңесші инженер болып тағайындалды. Бұл Бристоль портын салғаннан кейін тәуелсіз кеңесші инженер ретіндегі оның алғашқы жұмысы болды. Ол канал құрылысы үшін 72 217 фунт стерлингтік смета жасады, 1812 жылдың мамырында маршрутты қайта қарап, бір бөлігі өзгертілгеннен кейін оны 86 132 фунтқа дейін арттырды. 1811 жылы Фрэнсис және Нетлам Джайлз Кройдон, Мерстэм және Годстон темір жолынан Мерстэмдегі Ньюбриджге дейін Үш көпір, Кроули және Хоршам арқылы өтетін 60 шақырымдық балама маршрутты зерттеді. Парламентке петиция ұсынылды, бірақ жоспар одан әрі дамытылмады. 1813 жылғы 19 сәуірде Парламент актісі Корольдік келісім алды, ол «Суррей және Сассекс округтеріндегі Вей және Арун өзендерін біріктіретін кеме жүретін канал жасау және ұстау туралы акт» деп аталды. Бұл Годалминг навигациясынан (Вей өзенінің ұзартылуы) Шалфорд маңындағы, Гилдфордтан оңтүстікке қарай Арун навигациясының солтүстік соңына дейін Ньюбриджге дейін канал құрылысына рұқсат берді. Мей Аптон шілдеде инженер болып тағайындалды және жұмыс басталды. Джессоп акведуктар, көпірлер, шлюздер және шлюз сақтаушыларына арналған коттедждер сияқты барлық негізгі құрылымдарды жобалады. Каналдың ұзындығы 30 шақырымды құрады, 23 шлюзы болды және 30 тонналық баржаларға жарамды болды. Құрылыс 1816 жылдың қыркүйегінде 103 000 фунт стерлинг сомасында аяқталды. Су көздерінің аздығы және саммит деңгейіндегі кеуекті топырақтармен байланысты инженерлік қиындықтар да болды, бұл су тапшылығына әкелді. 1867 жылы кейбір туристер канал арқылы саяхат жасады, олардың саяхаты 1868 жылы Дж. Б. Дашвуд жариялаған «Темзадан Солентке арна мен теңіз арқылы» атты кітаптың тақырыбы болды, сол жылы Парламент актісі жабылуға рұқсат берді. Канал 1870 жылы сатылымға қойылды, бірақ 1871 жылы ресми түрде тоқтатылды, жері оның бойындағы көптеген адамдарға сатылды, бірақ канал компаниясы 1910 жылға дейін таратылмады. 1968 жылы жергілікті энтузиастар тобы каналға қызығушылық танытып, оның тарихын зерттегеннен кейін 1970 жылы оны қайта ашу мақсатында Вей және Арун канал қоғамын құрды. Қоғам 1973 жылы The Wey & Arun Canal Trust компаниясына айналды, ол кепілдікпен шектелген жеке компания, акционерлік капитал жоқ, қазіргі уақытта каналды қалпына келтірудің қамқоршылары. 1990 жылы АЭА-ның қалпына келтіру комитеті қалпына келтіру жұмыстары маңызды жетістіктерге жетіп, қауымдастықтың қолдауынан ләпсізденетін каналдардың бірі ретінде анықтады. 1992 жылы Waterway Recovery Group, қалпына келтіру схемаларын белсенді түрде қолдаған, «кепілдікпен берілген жұмыс үшін кепілдікпен берілген еңбек күші» стратегиясын жасады, бұл жергілікті қоғамдар жұмыс басталардан бұрын қаржыландыруға және қажетті жоспарлау рұқсаттарына ие болатынын қамтамасыз етті. Вей және Арун каналы осылай жұмыс істейтін үш схеманың бірі болды. Бұл тәсілдің практикалық нәтижесі келесі жылы Біллингшурсттегі каналдың бір бөлігі тазартылғанда және 250 адамнан тұратын жұмыс тобы Waterway Recovery Group бастамасы аясында үш тұрғын үй көпірін қайта салғанда көрсетілді. Trust каналдың 37 шақырымдық ұзындығының жартысынан астам бөлігінде қалпына келтіру жұмыстарын жүргізуге жер иелерімен келісімдерге келді. 2009 жылға қарай жиырма төрт көпір қайта салынды, он бір шлюз қалпына келтірілді, екі акведук қайта орнатылды және бірнеше шақырым канал төсегі тазартылды және тереңдетілді. Лордингс шлюзінің су дөңгелегі 21 ғасырдың бірінші онжылдығында Уинстон Харвудпен қайта салынды. 2010 жылы дөңгелектің негізгі шпинделі сынды және дөңгелек тиімдірек дизайнмен қайта салынды. B2133 тас жолының көпіріне қатысты көп миллиондық жобаны аяқтағаннан кейін (төменде қараңыз), қалпына келтіру солтүстікке қарай жалғасты. Devil's Hole Lock (6-шы шлюз) 1942 жылы канадтық армияның оқу жаттығуларының бөлігі ретінде жартылай бұзылған. Ол қайта салынды және 22 метрлік тар кемелерді қабылдау үшін кеңейтілді. Шлюз 2010 жылғы 17 сәуірде ашылды, ашылу салтанатын Канаданың жоғары комиссарының аға әскери кеңесшісі полковник Пол Ратерфорд жүргізді. Southland Lock (7-шы шлюз) көптеген түпнұсқа кірпіштер 1930 жылдары жергілікті діни орденмен қайта пайдалану үшін алынғандықтан, қайта құруды қажет етті. Шлюз 2014 жылғы 21 маусымда осы канал бөлігіне жапсарлас жері бар жергілікті жер иесі Саймон Картермен ашылды. Жұмыс топтары кейіннен Gennets Bridge Lock (8-шы шлюз) құрылысына шоғырланды, бұл жаңа бетон қабығын салуды, жергілікті кірпіштермен қапталды және ат жолына арналған көпірді қамтитын маңызды жұмыс болды, өйткені түпнұсқа шлюз құрылымынан ештеңе қалмады. Southland Lock қалпына келтірілген бөліктің солтүстік шегі болып табылады, оңтүстіктегі Drungewick Lock (3-шы шлюз) 5 шақырым қашықтықта орналасқан. Каналдың қазіргі уақытқа дейінгі қалпына келтіруінің фото тарихын және соңғы прогресс есептерін Trust веб-сайтында табуға болады.

B2133 көпірі

Локсвудтағы дөңгелек пішіндес көпір 1905 жылы алынып, толтырылды (нақтылау қажет), бұл каналды екіге бөліп, оны қалпына келтіруге үлкен кедергі келтірді. Соңғы қайық 1869 жылы көпірдің астынан өтті. Қазіргі заманғы ережелерге сәйкес, оның орнына дөңгелек пішіндес көпір орнату мүмкін болмады, сондықтан каналды жолдың астынан өткізу қажет болды, жол өз деңгейінде қалды. Бұл үлкен инженерлік жұмыс болды, қайық жолдың астынан өтуі үшін жеткілікті биіктік қамтамасыз ету үшін каналдың бір бөлігі төмендетілді. Бұл бөліктің оңтүстік жағындағы Брюхерст шлюзі қайта жаңартылды, құлауы 2 футқа (1 метр) дейін азайтылды, ал бастапқы құлауы 8 фут (2 метр) болғандықтан, көпірден өтетін су деңгейі төмендетілді. Екінші жағында, жаңа Локсвуд шлюзі салынды, ол каналдың жаңа және ескі деңгейлері арасындағы 6 фут (2 метр) айырмашылықты өтеуге мүмкіндік берді. Ортасында каналдың төсегі 4,5 футқа (1 метр) төмендетілді, жағалаулары тіреулермен нығайтылды және жаңа қайыру алаңы құрылды. Жаңа көпір каналдан көлбеу бұрышпен өтеді, нәтижесінде каналдан өтетін «туннель» пайда болды. Жол бойындағы жол туннель арқылы, каналмен қатар жүреді, сонымен қатар жаяу жүргіншілерге жолды қауіпсіз кесіп өтуге мүмкіндік береді; бірақ көпірдің төмен биіктігі аттылардың жол деңгейінде кесіп өтуін талап етеді. Бұл жердегі жол атқа мінуге арналған болғандықтан, қолайлы кіру жолдары жобаланды. Жұмыс аяқталып, бірінші қайық 2009 жылдың сәуір айында жаңа Локсвуд шлюзіне жаңа көпірден өтті. Жобаның құны 1,8 миллион фунт стерлингті құрады, бұл ерікті канал қоры жүзеге асырған ең қымбат жобалардың бірі болды. Оны 9 мамырда Плаистоу лорды Стерлинг ресми түрде ашты. Canal Trust веб-сайтында құрылыс жұмыстарының толық фотокүнделігі жарияланған. Көптеген Локсвуд тұрғындары көпірдің дизайнына риза болмады, себебі оның металл қоршаулары болды. Кеңесулер мен қаражат жинаудан кейін, оларды жанындағы шлюз бен жаяу өткелге сәйкес келетін төменгі, кірпішпен қапталған парапеттермен ауыстыруға рұқсат алынды. 2010 жылы Корольдік сарапшы-геодезистер институтының қоғамдық пайдасы бойынша сыйлығында екінші орынға ие болды. Қордың табысы ерекше қуаныш тудырды, өйткені бұл санаттағы жалғыз қатысушы – кәсіби емес, ерікті ұйым болды. 1,9 миллион фунт стерлинг тұратын жоба 2011 жылы Waterways Renaissance Awards сыйлығының «Қоғамдық» номинациясында жеңіске жетті. Waterways Trust жыл сайын осы сыйлықты тағайындайды.