Кіріспе

Грек ғибадатханасының сәулетшісі Приендік Гермоген (б.з.д. 3-ші ғасырдың соңы – б.з.д. 2-ші ғасырдың басы) – эллиндік сәулетші, ең көп танымал еңбегі – Анатолиядағы Мейандр өзенінің жағасында орналасқан Иония колониясы, Лидиядағы Магнезиядағы Артемида Леукофриен ғибадатханасын (Артемизияны) жобалау.

Өмірбаян

Гермоген Иониядағы Приена қаласының азаматы еді. Ол иондық стильдің ең маңызды сәулетшісі саналады. Шамамен 150 жылға дейін Гермоген иондық тәртіптің ережелерін кітаптарға түсірді, олар кейін римдіктерге, әсіресе бірінші ғасырдың римдік сәулетшісі Витрувийге (De architectura, кітаптар iii, 2 және 6) жетті. Оның пікірлерінің бірі – дориялық стилді храмдар салу үшін қолдануға болмайды; ол дориялық стилде салынған Дионис храмын (вероятно, Теоста) иондық стилге айналдырды. Гермогеннің симметрия және пропорция туралы ережелері Витрувий атаған «eustyle» (eu stylos – «дұрыс бағана») деп аталатын сәулеттік идеалды анықтайды, ол храмдар үшін пропорционалды қатынастардың тізбесін белгілейді, олар бағана диаметрінен туындаған, өлшем бірлігі ретінде модуль ретінде қарастырылады. Идеалдық «eustyle» аралық кеңістігі (бағандар арасындағы аралық) екі жарым бағана қалыңдығына тең болуы керек, ал иондық бағананың биіктігі диаметрінен тоғыз жарым есе артық болуы керек. Егер аралық тар болса, бағандар пропорциясы бойынша биік болуы керек, ал егер аралық кең болса, қалың болуы керек. Витрувий «храмның мүшелерінде әртүрлі бөліктердің жалпы көлемге қатысты симметриялық қатынастарында ең үлкен үйлесім болуы керек» деп жазғанда осы рационалды қатынастарды білдіреді. Классикалық жүйенің бір элементін өзгерткенде, басқа пропорциялар да өзгереді. Географ Страбон бұл храмды Дидима және Эфестегі храмдардан кейін үшінші орында тұрғанын, бірақ пропорциялары үшін ең әдемісі саналғанын айтады. Сондықтан археологтар Гермоген храмының орнын қайта табуға қызығушылық танытты, бірақ оның іздері көрінбейді. Тіпті Тесалиядағы Магнезия ана қаласының колониясы орналасқан жері 1824 жылы В.М. Лик оны дұрыс анықтағанға дейін анықталмаған (Journal of a Tour in Asia Minor, 242-беттен бастап). 1842 жылдың қысында француз тобы батпақты жермен және қатты шөгінділенген жердегі жоғары су деңгейімен күресіп, храмның 41 блоктан және басқа да сәулеттік элементтерден тұратын фризінің 40 метрін алып тастауға қол жеткізді. Олар Лувр мұражайына апарылды, бірақ қазбалар жарияланбады. 1887 жылы Константинополь археологиялық мұражайларының директоры Осман Хамди Бей Артемизиядан тағы 20 метр фриз блогын Константинопольге алып кетті. Магнезиядағы толыққанды қазба жұмыстарын 1890 жылдары Константинопольдегі неміс институты, ал 1984 жылдан бері неміс және түрік ғалымдары жүргізіп келеді. Нәтижесінде Гермогеннің Артемизиясының мүсіндік элементтері Пергам мұражайында (Берлин), Лувр мұражайында (Париж) және Стамбулда сақталған. 1980 жылдардан бері храмға қарап тұрған U пішіндес, бағаналы алтарьдың жеткілікті қалдықтары табылды, бұл оның бастапқы көрінісін антик заманнан бері алғаш рет қайта құруға мүмкіндік берді. Гермоген Теостағы Дионис храмының алты бағаналы периптеральді сәулетшісі болды, оны Витрувий да атаған. Бұл Дионис храмының ең үлкені болды; тек платформасы (стилобат) ғана сақталған, оның өлшемдері 18,5 x 35 метр (61 x 115 фут). Ол төменгі қаланың батыс бөлігінде, қабырғаға жапсарлас орналасқан. Ол б.з.б. 2 ғасырдың басында салынды, кейін Тиберий культіне қайта бағышталды және Адрианның тұсында ішінара қайта жаңартылды. Храмды Анкара университетінің тобы қазып шығарды. Гермоген өзінің симметриялық принциптері туралы мәтін жазған болуы мүмкін, бірақ ол қазір сақталмаған. (De architectura 3.3.9)