Кіріспе

Тәртіпті және бағышталған рухани практика – рухани практика.

Садхана (;; ) – эгодан өтетін рухани практика. Оған индуизм, буддизм және джайнизм дәстүрлеріндегі түрлі рухани немесе ритуалдық мақсаттарға жету үшін қолданылатын әртүрлі тәжірибелер кіреді. Садхана дүниелік нәрселерден ғарыз болу үшін жасалады, бұл садхудың да мақсаты болуы мүмкін. Карма-йога, бхакти-йога және джнана-йога да садхана деп аталады. Күнделікті өмірдің барлық саласындағы толықтыққа жетуге жасалатын тұрақты тырысқандар да садхана деп сипатталады. Садхана сондай-ақ тантрикалық литургияны немесе литургиялық нұсқаулықты, яғни белгілі бір тәжірибені орындау бойынша нұсқауларды білдіре алады.

Анықтамалар

Тарихшы Н. Бхаттачарья садхананың пайдасын былай анықтайды: діни садхана, ол дүниеге деген құштарлықтың артығын болдырмайды және сана мен мінезді (бхава) бейжайлық пен тілсіздік білімін дамытатын жағдайға келтіреді. Садхана – құлдықтан құтылуға жеткізетін жол. Б. К. С. Айенгар (1993: 22 б.), Патанджалидің «Йога сутраларына» жасаған ағылшын тіліндегі аудармасы мен түсіндірмесінде садхананы абьяса және криямен байланыстырып былай түсіндіреді: Садхана – мақсатқа жету үшін жасалатын жаттығу. Абьяса – бақылау мен ой-толғау арқылы қайталап орындалатын тәжірибе. Крия, яғни іс-әрекет, зерттеу мен терең ойлаумен бірге толыққанды орындалуды білдіреді. Сондықтан садхана, абьяса және крия – бір мағынаны білдіреді. Садхак, яғни оқушы, рухани мақсатқа жету үшін ақыл-ойы мен интеллектін тәжірибеде тиімді қолданатын адам.

Жолдар

Садхана деген сөз "көзге көрінетін білімге немесе мақсатқа жету үшін жүйелі жаттығуды" білдіреді. Садхана дүниелік нәрселерден безгіштікке жету үшін де жасалады, бұл өзі де мақсат болуы мүмкін. Мұндай жаттығуды орындаушы адам санскритте садху (әйел садхви), садхака (әйел садхака) немесе йоги (тибеттік паво; әйелдік йогини немесе дакини, тибеттік хандрома) деп аталады. Садхананың мақсаты – рухани түсініктің белгілі бір деңгейіне жету, ол ағарту, Құдайға деген таза махаббат (према), туу мен өлім (самсара) циклынан құтылу (мокша) немесе Бхакти дәстүрлеріндегідей құдайдың игілігі сияқты нақты мақсат болуы мүмкін. Садхана медитацияны, кейде дұғалы бұрыштардың көмегімен мантра оқуды, құдайға арналған пуджаны, яджняны және өте сирек жағдайларда денеге қиыншылықтар жасауды немесе кремациялық жерде жеке садхана жасау сияқты тантрикалық тәжірибелерді қамтиды. Дәстүр бойынша, кейбір индуистік және буддистік дәстүрлерде нақты садхана жолына түсу үшін гурудан қажетті нұсқаулар алу қажет болуы мүмкін. Бұл тәсіл кейбір тантрикалық дәстүрлерде кең таралған, онда гурудан бастау алу кейде садхананың нақты кезеңі ретінде қарастырылады. Екінші жағынан, жеке адамдар ұйымдасқан топтарға қатыспай-ақ өздерінің рухани жаттығуларын дамыта алады.

Йогадағы

"Йога сутраларында" 196 сутра бар, онда садхака өзін-өзі тану жолына бастайтын идеялар мен даналықтар қамтылған. Б. К. С. Айенгар (1993: 3) былай деп жазады: "Крия-йога рухани биіктерге көтерілуге қажетті практикалық тәсілдерді сыйлайды. Йога сутраларының төрт падасы әр садхаканың интеллектісінің дамуына және сананың қалыптасуына қарай өзгеше практикалық тәсілдерді сипаттайды. "Йога сутралары" II.1-де Патанджали және оның түсіндірушілері крия-йоганың (әрекетке бағытталған йога түрі) әлі тоқтамаған санасы барлар үшін қажет екенін айтады. "Ақылдың өзгермелі күйлерін" (Йога сутрасы I.2) бекіту немесе "тоқтату" – йоганың мақсаты, ал садхака үшін крия-йога осы мақсатқа жетудің алғашқы қадамы болып табылады. Крия-йоганың үш аспектісі бар:

Кварне (1975: 164) сахаджа тақырыбында кеңінен тоқталып, садхана мен мандаланың байланысын былай қарастырады: Сыртқы ритуалдар мен ішкі садхана ажырамас бірлік құрайды, ал осы бірлік мандала түрінде ең толық көрінісін табады – бұл жерге салынған концентрлі шаршылар мен шеңберлерден тұратын қасиетті кеңістік, Будда болуға ұмтылушы адамның орналасуы тілек білдіретін берік жазықтықты бейнелейді. Тантралық ритуалдың ашылуы мандалаға байланысты; ал материалдық мандала қолданылмаған жағдайда, тәжірибелі адам медитация кезінде оны ойша құрастырады.