Кіріспе

Еуропалық одақ заңнамасының өзгертілуі немесе бейімделу процесі, саяси бірліктер арасындағы өзара сыпайылық.

Еуропалық одақтағы комитология – Еуропалық комиссияның Еуропалық одақ мүше мемлекеттерінен мемлекеттік қызмет деңгейіндегі ұлттық өкілдерден құралған комитеттермен (әдетте "комитология комитеттері" деп аталатын) бірлесіп жұмыс істеу арқылы Еуропалық одақ заңнамасын іске асыру немесе бейімдеу процесін білдіреді. Осы комитеттердің төрағасы Еуропалық комиссия болып табылады. Процестің ресми атауы – комитет процедурасы. Комитология комитеттері Еуропалық одақтың заңдарды әзірлеуге, қабылдауға және іске асыруға көмектесетін кең ауқымды комитеттер жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Лиссабон шарты комитология жүйесін қайта құрды, соның нәтижесінде мынадай ерекшеліктер анықталды:

"делегатталған актілер" (Еуропалық кеңес және Парламент өздері қабылдаған заңнаманың егжей-тегжейін өзгертуге және толықтыруға Комиссияны уәкілеттендіреді, бірақ олар вето құқығын сақтайды), және

"іске асыру актілері" (Комиссия заңнаманың егжей-тегжейін іске асыру үшін шаралар қабылдай алады, бұл жұмыс "комитология" комитеттерімен бірлесіп жүзеге асырылады). Бұл ЕОШШ-ның 290 және 291 баптарында заңдастырылған.

Негізгі деректер

Барлық заң шығарушы органдарда егжей-тегжейлі іске асыру шараларын атқарушы билікке жүктеу жүйесі бар. Еуропалық деңгейде де Еуропалық парламент және Еуропалық Одақ Кеңесі Комиссияға осындай өкілеттіктерді беруге құқылы. Алайда, Комиссия мүше мемлекеттердің өкілдерінен тұратын комитеттермен бірлесіп жұмыс істеуі керек, олар Комиссияның қызметін тоқтатуға және мәселені Кеңеске беруге бекіл. «Комитология» термині осы комитеттердің көптігінен туындады. Ұлыбритания Лордтар палатасының баяндамасында «комитология комитеттерінің, олардың функцияларының, қызметінің және құрамының нақты тізімі жоқ» делінген. Бірақ, Еуропалық Комиссия тізімді жүргізе бастағаннан бері «комитология комитеттерінің тізімі [ ] осы комитеттердің жұмысы туралы жылдық есептерге қосымша ретінде, сондай-ақ Комитология тізілімінде жарияланады» делінеді. Сонымен қатар, ең көп сынға ұшыраған мәселе – сайланған Еуропалық парламенттің (ЕП) іске асыру шараларын тоқтатуға құқығы болмауы еді: мұны тек комитология комитеттері ғана істей алатын, және егер олар тоқтатса, ұсыныс тікелей Кеңеске жіберілетін, тіпті егер бастапқы өкілеттік беру Парламент пен Кеңес бірлесіп қабылдаған акті арқылы жүзеге асырылған болса да. Парламент бұл жүйеде ашықтық пен демократиялық бақылаудың жетіспеушілігін айтты. Парламент тарапынан жылдар бойы шағымдар түскеннен кейін, Конституциялық келісімшарт Парламент пен Кеңестің тең құқықтарын қамтамасыз ететін маңызды реформаны енгізуді көздеді. Алайда, ол ратификацияланбағандықтан, Парламент қарастырылған өзгерістерді екіншілік заңнама арқылы енгізуді талап етті. 2006 жылы келісімге қол жеткізілді және жаңа процедура – тексерумен бірге нормативтік рәсім енгізілді. Бұл процедура бірлескен шешім қабылдау тәртібімен қабылданған ЕО заңнамасының емес маңызды элементтерін өзгерту немесе толықтыру қажет болған жағдайларда қолданылады. Бұл процедура Парламент пен Кеңеске комитология комитеті арқылы қарастырылған ұсыныстарды қарау үшін белгілі бір мерзім (әдетте үш ай) береді. Егер Парламент ұсынысқа қарсылық білдірсе, Комиссия оны қабылдамайды. Оның орнына, Комиссия қарсылықтың себептерін ескере отырып, жаңа ұсыныс жасауы мүмкін (бұл жағдайда мерзім қайта басталса және Парламент қайтадан тоқтатуға бекіл болады) немесе ол Парламент пен Кеңеске заңнамалық шешім қабылдау рәсімі аясында жаңа заңнаманы ұсына алады. Жаңа процедура негізгі заңнамаға қатысты бірлескен шешім бойынша Кеңес пен Парламент Комиссияға жалпы сипаттағы, «заң шығару сипатындағы» (делегацияланған заңдар) іске асыру шараларын қабылдауға өкілеттік беруді таңдаған кезде қолданылады. Бұл процедура әкімшілік немесе таза атқарушылық шешімдерге қолданылмайды. Егер бастапқы заңнама шешім қабылдау заңнамасы болмаса, бұл жүйе қолданылмайды. Онда бұрынғы комитология рәсімдері (төменде қараңыз) әлі де қолданылуы мүмкін.

Бірінші комитеттік шешім

Комитет жүйесі бастапқыда ЕЭҚ шартында көзделмеген. Бірыңғай Еуропалық акт алғаш рет заңдық негіз енгізіп, Кеңеске түрлі процедураларды белгілейтін шешім қабылдауды міндеттеді. Бұл 1987 жылғы алғашқы комитет шешімі болды.

Комитеттік тәртіп туралы ереже

Комитеттердегі процедуралар жөніндегі жаңа регламент - No 182/2011 - ЕОСТ 291 (3) бабына сәйкес қабылданды және 2011 жылдың 1 наурызынан бастап күшіне енді. Бұл регламент "Мүше мемлекеттердің Комиссияның өкілеттік беруді жүзеге асыруын бақылау механизмдеріне қатысты ережелер мен жалпы принциптерді" белгілейді.

Комитеттің түрлері

1999 жылғы екінші комитеттік шешім (2006 жылы өзгертілген) бойынша комитеттердің төрт санаты болды: консультативтік, басқару, реттеу және 2006 жылы келісілген процедура бойынша қадағалаумен реттеу. Консультативтік комитеттер Комиссия ескеретін пікірлер береді, бірақ шешім қабылдау құқығы Комиссияда қалады. Басқару комитеттері білікті көпшілік дауысымен Комиссия ұсынған шараны тоқтатуға болады. Реттеу комитеті Комиссия ұсынған шараны мақұлдау үшін білікті көпшілік дауысы қажет. Мақұлданбаған шаралар шешім қабылдау үшін Кеңеске (немесе Кеңес пен Парламентке, жаңа қадағалаумен реттеу комитеті аясында, егер олардың біреуі қарсылық білдірсе, онда ұсынылған шара тоқтатылады) жіберіледі.

Демократиялық заңдылық

Жоғарыда айтылғандай, Еуропалық Парламент ұзақ жылдардан бері комитология комитеттерінің ашықтығының жетіспеушілігіне байланысты мәселеге тап болды, бұл негізінен Еуропалық Парламент депутаттарының (ЕПД) комитология процесінен мүлдем шеттетілуінен туындаған. Комитологияның қоғамдық есеп берушілігі туралы да кеңінен алаңдаушылық білдірілді. Еуропалық басқарудың көптеген міндетті заңнаманы қабылдайтын орталықтары ретінде комитологияның түсініксіз жұмыс тәсілі, құрамының анық болмауы және жабық пікірсайыс жүргізу стилі ғалымдар мен тәжірибелі мамандар тарапынан сынға ұшырады.