Кіріспе

Грек археологы (1901–1974)

Спиридон Маринатос (Σπυρίδων Μαρινάτος; 17 қараша 1901 [O. S. 4 қараша 1901] – 1 қазан 1974) – қола дәуіріндегі Миной және Микен өркениеттеріне маманданған грек археологы. Ол 1967–1974 жылдары Санторинидегі Минойлық Акротири ескерткішін қазу жұмыстарымен танымал. Грекияда және шетелде көптеген наградалар алған ол, замандастарының арасындағы ең маңызды грек археологтарының бірі саналды. Кефалонияда туған Маринатос Афина университетінде, Берлиннің Гумбольдт университетінде және Галле университетінде білім алған. Оның алғашқы ұстаздары Панагиотис Каввадиас, Христос Цунтас және Георг Каро сияқты көрнекті археологтар болды. 1919 жылы Грек археологиялық қызметіне қабылданды және мансабының басында көп уақытын Крит аралында өткізді, онда ол бірнеше Миной ескерткіштерін қазып, Ираклион мұражайының директоры қызметін атқарды, сондай-ақ шамамен 1600 ж.б.э. Санторини аралының жанар тоғуын салдарынан Неосарайлық Миной қоғамының құлағаны туралы теориясын қалыптастырды. 1940-1950 жылдары Маринатос Грекияның оңтүстік-батысындағы Мессения аймағында кең ауқымды зерттеулер мен қазба жұмыстарын жүргізді, сол кезде Пилос қаласындағы Нестор сарайын қазып жатқан Карл Блегенмен бірлесіп жұмыс істеді. Ол сонымен қатар Термопиль шайқасының даласын және Аттикадағы Марафон маңындағы Цепидегі Микен зираттарын ашты және қазып зерттеді. Маринатос үш рет Грек археологиялық қызметінің басшысы болды: 1937–1939 жылдары, 1955–1958 жылдары және 1967–1974 жылдары Грекияны басқарған әскери хунта кезінде. 1930 жылдардың соңында ол Иоаннис Метаксастың жартылай фашистік диктатурасына жақын болды, оның кезінде грек археологиясында әйелдердің рөлін шектеуге бағытталған заңнаманы бастады, ал кейіннен хунтаның ынталы жақтасы болды. Оның археологиялық қызметтегі басшылығы жемқорлық пен жақсы зерттеулердің есебінен үлкен жаңалықтарды іздеуге басымдық бергені үшін сынға ұшырады. Маринатос 1974 жылы Акротириде қазба жұмыстарын жүргізу кезінде қайтыс болды және сол жерде жерленді.

Ерте өмір жолы мен білімі

Спиридон Маринатос 17 қараша 1901 жылы Иония теңізіндегі Кефалония аралының Ликсури қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Николаос ағаш шебері болған. Маринатос 1916 жылдан бастап Афина университетінде оқыды, онда стипендия үшін Христос Карузоспен бәсекелесіп, екеуінің өмір бойына дауласуына себеп болды. Маринатос 1919 жылы Грек археологиялық қызметіне қабылданды және алғаш рет Критке кіші археологиялық қызметкер ретінде жіберілді. Криттегі алғашқы қазбаларының бірі Амнисостағы миной вилласы болды, және ол 1919 мен 1952 жылдар аралығында аралда үнемі қазба жұмыстарын жүргізіп тұрды. Маринатос Грек үкіметінің тапсырысымен Афина археологиялық қоғамы құрған «Өнер тарихының практикалық мектебінің» алғашқы отыз алты студентінің қатарында болды, ол 1919-1920 оқу жылында оқыды. Мекеменің оқытушыларының арасында Панагиотис Каввадиас, Христос Цунтас, Антониос Керамопулос және Николаос Политис сияқты белгілі археологтар мен фольклоршылар болды, ал оның құрбыларының арасында Карузос және кейін Карузостың әйелі болған Семни Папаспириди болды. 1921-1925 жылдар аралығында Маринатос Грек армиясында әскери қызметтен өтті. Ол 1925 жылы «Миной өнерінде теңіз жануарларының бейнеленуі» тақырыбындағы диссертациясын қорғап, доктор ғылымын алды, оның жетекшісі археолог Георгиос Оикономос болды. 1926 жылдың маусым айында Маринатос Кносстағы миной сарайының орнында британдық археолог Артур Эванспен кездесті, Эванс 1900 жылдан бері осы жерді қазып жатқан еді: екеуі де жер сілкінісінен келген зардапты бағалау үшін келген. Эванс Миной Криті мен ежелгі Мысыр арасындағы байланыс туралы оның теорияларына, сондай-ақ тарихқа дейінгі кезеңдегі табиғи апаттарды зерттеуіне үлкен әсер етті. 1928-1929 жылдары Маринатос пен Эванс арасында дау болды, ол Эванстың Кносста рұқсатсыз бастаған сынақ қазбаларына қарсы шықты, бірақ кейін Эванс оның ұзақ жылдарға созылған досы мен зиялы серігіне айналды. 1930 жылы Эванстың ықпалымен ол Кноссостың қирауына жер сілкінісі себеп болғанын дәлелдеген лекция оқыды. Криттегі Маринатостың қазба жұмыстарын жүргізген басқа да орындарына Мессара, Склавокампос, Дреростағы геометриялық храм, Тилиссос және Эилейтия үңгірі кірді. Грек археологтары үшін бұл кездегідей, Маринатос Германияда оқыды; ол Берлиндегі Гумбольдт университеті мен Галле университетіне қабылданды. Ол 1927 жылы Берлинге келді, онда оның ұстаздары филолог Ульрих фон Виламовиц-Мёлендорф және археолог болды. Ол 1928 жылы стипендия алып, Галледе оқуға түсті, ол шығыс Криттің аға ефорының (археологиялық инспектор) орынбасары болып қызмет еткен кезінде жеңіп алған еді. Галледе ол Георг Кароның басшылығымен оқыды, ол Микендегі Тиринт қалашығын қазып, Генрих Шлиманның Микендегі қазбаларынан табылған заттарды жариялаумен айналысып жатқан еді. Ксантудидис 1929 жылы күрт қайтыс болды; Маринатос оның орнын басу үшін Галледен ерте оралды және 1929 жылдың наурыз айында шығыс Криттің аға ефоры болып тағайындалды. Ол 1929 жылдан 1937 жылға дейін Ираклион мұражайының директоры қызметін атқарды. Ол айлық жалақысы 3500 драхманы жеткіліксіз деп санады және Криттегі газетке археологияны тастауды қарастырып жатқанын айтты. Критте болған кезінде Маринатос жергілікті зергерлердің жалған антиквариаттар жасау және сату әрекеттерін тоқтатуға үлкен үлес қосты, олар антиквариат саудагерлерінің тапсырысымен жасалған еді. Сондай-ақ ол 1931 жылы Крит діни қызметкері Николаос Поллакистің заңсыз антиквариат саудасымен айналысқаны үшін сотқа берді. Ол 1934-1935 жылдары Криттің орталық бөлігіндегі Аркалохори үңгірінде қазба жұмыстарын жүргізді, оған Николаос Платон көмектесті, онда ол Аркалохори балтасын тапты. 1934-1935 жылдары Маринатос өзінің туған аралы Кефалонияда Микен зиратын қазып, екі камералы қабір тапты. Жобаны голландтық кәсіпкер және археолог-әуесқой Адриан Гоекоптың жесірі Йоханна Гоекоп қаржыландырды, ол 1899 жылы аралда Маринатостың бұрынғы мұғалімі Каввадиас жүргізген қазба жұмыстарын қаржылаған еді.

Бірінші директорлық, профессорлық және Мессения

Маринатос 1937 жылдан 1939 жылға дейін Ежелгі заттар мен тарихи ескерткіштердің бас директоры, Грек археологиялық қызметінің басшысы болып қызмет етті, ол Ежелгі заттар, әдебиеттер және өнер бас директорының беделді лауазымына көшкен Георгиос Ойкономостың орнын басты. Маринатос жоғары лауазымға көтерілгеннен кейін көп ұзамай Афина университетінде профессор болып қызмет ету үшін Криттен кетті. Оның Афинадағы шәкірттері археологтар мен Стилианос Алексиу болды. 1939 жылы Маринатос Америка Құрама Штаттарында лекция оқып жүрді. Оның бұрынғы мұғалімі Каро Германиядағы антисемит қуғын-сүргінінен қашып келген еді. Кароның ниетіне сенімді емес, Маринатос хаттарды оның игілігі үшін тұрған Элизабет Хамлин Хантқа берді: ол оларды Федералдық тергеу бюросына тапсырды. Бұл Кароға қарсы айыптаулардың тізбегін бастады, ол ақыр соңында дәлелсіз деп танылса да, оны "жау шетелдік" деп атады және АҚШ азаматтығынан бас тартты. 1939 жылы Цинциннати университеті мен Куруниотис басшылығымен Грек археологиялық қызметі арасындағы бірлескен қазба жұмыстары кезінде Пилостағы микендік сарайдың қалдықтары табылғанда, Маринатос осы орынды сатып алуды жеңілдетуде және оны "Нестор сарайы" деп таныстыруда маңызды рөл атқарды. 1939 жылдың мамыр айында Элизабет Хэмлин Хант қаржыландырып, көмек көрсетті. Маринатос Термопиль шайқасы алаңын, спарталықтардың 480 жылы Персия империясына қарсы соңғы қарсылығын көрсеткен жерін тауып, қазба жұмыстарын жүргізді. Оның қазба жұмыстары грек және шетелдік баспасөзде кеңінен жарияланды және Иоаннис Метаксастың ұлттық үкіметі үшін маңызды идеологиялық рөл атқарды. Сол жылы Маринатос "Antiquity" журналында Криттегі неопалатиандық өркениетті Тера вулканының жарылуымен жойғанын дәлелдейтін мақала жариялады. Бұл мақаланың негізі Амнисоста сумен тозған вулкандық пемзаның көп мөлшерін табуы болды. Ол оны 1883 жылы Кракатаудың жарылуынан кейін болған цунамилерге ұқсас цунамилердің дәлелі ретінде қабылдады. Маринатос өзінің гипотезасын тексеру үшін Терада қазба жұмыстарын жүргізуді шешті, бірақ оның идеяларына бастапқыда тыныш ғылыми реакция оны 1939 жылы осы жұмысты бастау ниеті туралы қайта қарауға мәжбүр етті, ал кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыс оны одан әрі кешіктірді. Кейін, 1950 жылы ол Атлантида туралы әңгіме Терраның жарылуы туралы аңыздардың ауызша дәстүрінен туындаған болуы мүмкін деп болжады. 1940-1941 жылдардағы қыста, Грекия Италияның басып алуына ұшыраған кезде, Маринатос британдық археолог Алан Уэйспен бірлесіп, Микендегі бронза дәуірінің соңындағы Атрей қазынасының қасбетімен жұмыс істеді. 1945 жылы ол сол жылы қайтыс болған Куруниотистің орнын басып, Пилостағы қазба жұмыстарында грек өкілі болды. Блеген Маринатпен сарайды қазуда ынтымақтасуды ұсынды, бірақ Маринат Мессенияның кең аймағындағы қазба орындарын таңдады, мұнда бұрын-соңды табылмаған микендік зираттар мен қоныстар табу мақсатымен. Жер бетіндегі табылған заттардың орналасуы туралы жергілікті шаруалар мен аңшылармен кеңесу әдісі оған археологияға бұрын белгісіз жерлерді ашуға мүмкіндік берді. Маринатос 1952 жылы Мессенияға оралды, ол Афинаның археологиялық қоғамының атынан, Нестор сарайының солтүстік-шығысында орналасқан Волимидияда бай зиратты ашқанда: ол бұл табылғаны "өте жігерлендіретін" деп сипаттады және қабірлерді мифтік Нестор билеген Гомерлік Пилосқа тиесілі деп есептеді. Ол 1952-1954 жылдары, 1960 және 1964-1965 жылдары Волимидияда барлығы отыз бір қабір қазып шығарды. 1956-1957 жылдары Маринат Роуцидегі екінші, тоналмаған қабірді қазып шығарды. 1960-1965 жылдары Маринат Перистериядағы қабірлерді қазып шығарды. Мессенияда қазылған басқа жерлерге Моуриатада, Катарраки және Палайохория барлығы Кукуунара Ворулия аймағында және "Трасимед қабірі" деп аталатын Воидокилияда кірді. Жалпы, ол Микен Мессениясы тақырыбында отыз бес басылым шығарды. 1966 жылға дейін Мессенияда жұмыс істеген ол жиырмадан астам археологиялық нысандарды, соның ішінде Иклаинадағы фрескалары бар монументалды ғимаратты, Папулиядағы жерлеу күмбезін және Харакопеодағы қабірді тапты. Ол 60-шы жылдары Волимидияда үй салып, өлгенге дейін сонда тұрды. Маринатос 1947 жылы Екінші дүниежүзілік соғыста тоналған грек ескіліктерін қалпына келтіру үшін Германияға барды. 1949-1951 жылдары ол Критке оралып, Ватипетрода қазба жұмыстарын жүргізді. Ол 1955 жылы Археологиялық қызметтің директоры болып қысқа уақытқа оралды, бірақ 1958 жылы премьер-министр Константинос Караманлис оны...

Полковниктер режимі, Акротири және өлім

1967 жылы жаңадан орнатылған әскери хунтаның Археологиялық қызметке жетекші етіп қайта шақырған Маринатос археологиялық журнал – «Афина археологиясының жылнамасын» құрды және 1969 жылы Афина агорасындағы американдық қазбаларды қайта бастауға көмектесті. Ол Марафонға жақын жердегі Цепидің микендік зиратын тауып, 1969 жылдың қарашасынан 1970 жылдың қазанына дейін жеке қазып, ал кейінгі жылдары қазба жұмыстарын барып басқарып тұрды. 1970 жылы Афина археологиялық қоғамының тапсырысымен Цепиге жақын Евфрат орнында төрт доисториялық обаны қазып, жақын маңдағы «Платеялықтар обасы» деп аталатын классикалық обаны жартылай қазып шығарды. Маринатос бұл обаның б.з.б. 490 жылы Марафон шайқасында қаза тапқан Платея сарбаздарының жерленген орны екенін ойлады, бірақ оның бұл тұжырымы көбінесе қабылданбады. Маринатостың ең маңызды қазбасы – Акротири орны, ол Миной аралындағы Миной елді мекені еді, оның бар екені алғаш рет 1867 жылы анықталған. Оның бұл орынды зерттеуге кірісуіне себеп, Платонның 1961 жылы басталған Критідегі Закрос қазбалары болды, онда құмтас табылған: Платон грек баспасөзінде бұл жаңалықтың Маринатостың Миной өркениетінің жанартаулық құрылыс салдарынан жойылғаны туралы теориясын дәлелдейтінін жариялады. Маринатос 1962 және 1963 жылдары Тераға сапар шекті және 1967 жылы қазба жұмыстарын бастады. Ол 46 метрге жуық құмтасқа көмілген қалдықтарды қазу қиындығын айналып өту үшін, осы орынды кесіп өткен шағын арнадан тоннель жасап кірді. Қазба жұмыстары Афина археологиялық қоғамынан алған 2000 доллар және теңіз инженері Джеймс В. Мавордың қаржыландыруымен жүзеге асырылды, ол алғашқы жылы қазба жұмысына қатысып, Атлантис туралы кітапқа атсалысқандығы үшін алған сомасын берді. 24 мамырда қазба жұмысы басталғаннан кейін бес күн ішінде Маринатос Миной сәулет стиліндегі құрылыс қалдықтарын, сондай-ақ криттік шығу тегі бар керамикалық бұйымдарды тапты. Ол ресми істер бойынша Афинаға шақырылды және жерді сатып алу процесін бастады, ал бірінші маусым аяқталуға бір апта қалғанда ғана 21 маусымда оралды. Қазба жұмысына қырық жергілікті құмтас өндіруші қатысты және маусым бойы алты күн жұмыс істеу нәтижесінде фрескалардың алғашқы іздері табылды. 1971 және 1972 жылдары ол «Батыс үйі» деп атаған құрылысты қазып шығарды; 1979 жылы археолог Питер Уоррен ондағы фрескаларды «Егей өнерінің ең маңызды ескерткіштерінің бірі» деп атады. 1974 жылға қарай қазылған аумақ шамамен құрады. Маринатос 1974 жылдың 31 қаңтарында Археологиялық қызмет басшылығынан алынған. Жұмыстан босатудың ресми себебі айтылмады, бірақ 1973 жылдың қарашасында төңкеріс жасап билікке келген генерал Димитриос Иоаннидис оны әлеуетті бүлдіруші «либерал» деп санады. 1974 жылдың 1 қазанында Маринатос Акротириде қазба жұмыстарын жүргізу кезінде қайтыс болды. Заманауи деректерде ол жұмысшыға нұсқау беріп жатқанда құлап қайтыс болғаны айтылады, ал кейінірек оның құлаған қабырғаға шалынып қалғаны туралы хабар тарады. Ол қайтыс болған кезде оның қазба жұмыстарының көп бөлігі толық жарияланбаған. Ол бастапқыда қазба орнында, қайтыс болған жеріне жақын жерге жерленді, ал кейін оның қабірі қираған жерлерден тысқары жерге көшірілді. 1968 жылдан бері Акротириде онымен бірге жұмыс істеген Маринатостың орынбасары Христос Думас бұл орынды өз қолына алып, 1983 жылы қазба жұмыстарының алғашқы толық есебін жариялады.

Саясат

Маринат оңшыл және грек ұлтшыл көзқарастарын берік ұстанды. 1928 жылы жазған хатында ол грек археологтарын «большевиктер немесе халықаралық деңгейде танылмаған әлеуметтік реформаторлар» деп сипаттады; 1949 жылы грек азамат соғысы кезінде коммунистерді түрмеге қамауға пайдаланған Макронисос концлагеріне барды және «Грецияда одан жақсы мектеп жоқ» деп жазды. 1920 жылдардың соңында ол Грекияны Бірінші дүниежүзілік соғысқа Антанта жағынан кіргізген, либералды саясаткер Элефтериос Венизелосты қолдады. Археология тарихшысы Андреас Влахопулос Маринаттың саясаты оның жұмысына көбінесе әсер етпегенін, бірақ ол Марафон маңындағы қазбалар кезінде «грек нәсіліне қатысты ұлтшылдық асыра сілтеулер» жасады деп бағалады. 1936 жылдың тамызында басталған Иоаннис Метаксастың квазифашистік диктатурасы кезінде Маринатос пен афиналық зияткерлік қауым ресми қолдауға ие болды: Метаксас бұрын археологиялық қазбаларда Маринатостың қонағы болған және 1940 жылдың 13 наурызында оның лекциясын тыңдаған болатын. Германияның нацистік үкіметі 1939 жылдың 21-26 тамызы аралығында Берлинде өткен Классикалық археологияның VI халықаралық конференциясына Метаксас әкімшілігінің өкілі ретінде сөйлеу үшін Маринатосты шақырды. Археология тарихшысы Джорджия Флуда бұл конференцияны «неміс археологиясының пропагандалық алаңы» деп сипаттады. 1960 жылдардың соңында Маринатос Кефалониядағы Аргостолиде Метаксасқа ескерткіш орнату үшін қаражат жинау комитетіне қатысты. 1939 жылы Маринатос Метаксас үкіметінің қолдауымен әйелдердің Археологиялық қызметке қабылдануына және музейлер мен аймақтық ефораттардың директорлары болып тағайындалуына тыйым салатын заңға бастама жасады, бұл заң Метаксас үкіметі тарапынан итермеленген мизогиниялық заңдардың бір бөлігі болды. 1941 жылдың 28 қазанында өткен, өткен жылы итальяндық диктатор Бенито Муссолиниге қарсы Метаксастың қарсылығын еске алуға арналған сөйлесінде Маринатос Метаксасты да, Георгий Кондилис басқарған әскери төңкерістен кейін премьер-министр етіп тағайындалған, жер аударылған Георгий II-ні де мақтады. Грекияда Оккупациялық күштердің билігі сақталғанмен, оның сөздері ұлттық радио арқылы таратылып, грек қоғамының күшті реакциясын тудырды: тарихшы және коммунист Янис Кордатос Грекия Коммунистік партиясының ресми газетінде Маринатосты айыптады, ал Карузос пен Янис Милиадис Маринатостың әрекетін сынап, әріптестікке қарсы премьер-министр Константинос Логотетопулосқа хат жазды. 1967 жылы «Полковниктер режимі» деп аталған әскери хунта билікті басып алғанда, ол Археологиялық қызмет директоры Иоаннис Контисті саяси тұрғыдан сенімсіз деп танып, қызметтен босатып жіберді. Қазіргі зерттеуде «режимге толыққанды берілген» деп сипатталатын Маринатос дереу «Археология және қалпына келтіру қызметтерінің бас инспекторы» лауазымына қайта тағайындалды. Думасқа сәйкес, Маринатостың қолдауы хунтаның билігін заңды етуде маңызды рөл атқарды. Маринатос өзінің жақтастарын көтерді және көптеген грек археологтарын жұмыстан шығарды, әсіресе саяси қарсыластарын, әйелдерді – әсіресе Италия мен Германияға жер аударылған Семни Карузуды және прогрессивті, дәстүрлі емес әдістемелерді қолдаушыларды жоюға тырысты. Қызы Нанноның айтуынша, ол өмірінің соңғы жылында, әсіресе 1974 жылдың шілдесінде Кипрге түрік шапқыншылығынан кейін саясаттан көңілі қалды және ол «Минос азаматымын және б.з.д. 1500 жылы өмір сүремін» деп хатқа жазды.

Бағалау және мұра

1974 жылға дейін Маринат және оның ізбасарлары грек археологиялық қауымдастығында үстем күш ретінде есептелді. Афинадағы газет оның қазасын «археология ағашы құлады» деген тақырыппен жариялады. 2021 жылы археолог Джек Дэвис Маринатты грек археологиясының ұлы тұлғаларының бірі деп атады. 2015 жылы археологиялық тарихшы Василий Петракос оны «грек археологиясын жаңартқан ерекше археологиялық буынға жататын» деп сипаттады. Акротири қазбалары Маринаттың ғұламалық еңбегіне қосқан ең маңызды үлесі ретінде оның өмірлік кезеңінде мойындалды. Маринаттың қазасына аз қалғанда британдық археолог Рейнольд Хиггинс Акротиридегі қазбалардың «Помпеядан бергі ең маңызды классикалық қазба» деп аталғанын атап өтті; олар Еуропа, АҚШ, Австралия, Иран, Жапония және Қытай БАҚ-тарында жарық көрді және 1978 жылы National Geographic журналының арнайы санына себеп болды. Бұл орын ежелгі әлемдегі ең жақсы сақталған елді мекендердің бірі ретінде белгілі және миной өнерін, әсіресе қабырға суреттерін зерттеуде маңызды рөл атқарады. Маринаттың бірнеше археологиялық гипотезалары өз уақытында даулы болды және кейіннен қабылданбады. Antiquity журналының редакторлары оның 1939 жылғы Тера жарылысы туралы жарияланымына қосымша түсіндірме беріп, қазіргі уақыттағы дәлелдер Миной өркениетін жойған Тера жарылысы туралы Маринаттың гипотезасын қолдауға жеткіліксіз деп санайтындарын мәлімдеді. Криттегі қазіргі заманғы қазбашылар оны растайтын аз ғана дәлелдер тапты және 1960 жылдардың басында Закроста Платонның жұмысына дейін бұл гипотезаға көптеген жақтастар табылмады. ХХ ғасырдың соңында Крит пен Акротириден алынған керамиканы егжей-тегжейлі талдау көрсеткендей, жарылыс Неопалатиандық өркениеттің аяқталуына бірнеше буын бұрын болған, ал соңғысының құлауы көбінесе адам факторына байланысты деп есептеледі. Атлантида туралы әңгіме афиналық философ Платонның «жасаған мифы» екені, нақты ауызша дәстүр емес деп саналады, және қазіргі ғалымдардың көпшілігі археологиялық жаңалықтарды Гомер поэмаларының кейіпкерлері мен орындарымен байланыстыруға тырысуды, Маринат Пилос, Волимидия және Воидокилия үшін жасағандай, негізінен дұрыс емес деп есептейді. Маринаттың басшылығы өзін өркендету және білімді емес, әсерлі жаңалықтар табуға бағытталған деп сипатталды. Археологиялық қызметтің басшысы ретінде үшінші мерзімінде ол жаңа эфторларды таңдаудың қатаң сараптама процесін жойғаны үшін сынға ұшырады, ал әріптестерді жұмысқа алу және жоғарылату тәсілі құдагерлік пен саяси маневрлерге негізделген деп сипатталды. Оның Афина университетіндегі әріптесі Николаос Контолеон Маринаттың басшылығы «грек археологтарының ғылыми қызметін шектеуге бағытталған бұрын-соңды болмаған әрекет болды және бүкіл қызметті қиратты» деп жазды. Археологиялық тарихшылар Димитра Коккиниду мен Мариана Николаидудың пікірінше, оның басқаруы «болашақ дамуға зиян келтірді», өйткені оның әдістері мен басымдықтары 1974 жылы демократияға оралғаннан кейін оның ізбасарлары тарапынан қабылданып, бейімделді.

Жеке өмірі, атақ-даңқы және мінезі

Маринатос, әдетте, шұңқырмен қазу кезінде бас киім (шлем) тағуға ұмтылған. 1941–1944 жылдары Афинаның неміс оккупациясы кезінде ол сынып ретінде пайдаланған үйі миной сәулет стилінде салынған. Ол медицина, астрономия, ботаника және биология саласындағы білімімен археологиялық жұмыстарын байытқан. Акротириде Маринатоспен бірге қазба жұмыстарын жүргізген археолог Эмили Вермеул оны «шебер мерген, дипломат, астроном, тіл білгісі және өткір әзілқой» деп сипаттаған. Оның бұрынғы студенті Стилианос Алексиу кейіннен Маринатостың скрипкада классикалық музыка ойнағанын есіне алды. Ол, мүмкін, роман да жазған шығар. Маринатос қажырлы және кейде қатал мінезді болған. Оның бұрынғы студенті, археолог Яннос Лолос оны «археологияның ұлы дәстүріндегі зерттеуші», «қарқынды және беделді тұлға» және «қазба жұмысында тынбайтын, еңбекқор» деп атады. Алайда, Маринатостың әріптесі Янис Милиадис 1937 жылы оның «жақсы ниеттері жеке мүдделеріне тоққанда жоқ болып кеткенін» жазды. 1920 жылдардың соңында Эванспен болған дау кезінде Афинадағы Британ мектебінің археологтары, әсіресе Джон Пендлбери, Маринатосты «немісшіл» және британдықтарға қарсы көзқарастары бар деп айыптады, бірақ Нанно Маринатос бұл айыптаманы негіссіз деп мәлімдеді. 1925 жылдан 1974 жылдың маусымына дейін Маринатос академиялық және танымал баспасөздегі өзі туралы мақалаларын жинап, оларды альбомға біріктірді, ол көлемі шамамен төрт жүз бетке жетті. Ол Мильтиадис Параскевайдис және Афина Калогеропулу (сонымен қатар археолог) сияқты газет редакторларымен байланыс орнатты: ол Параскевайдисті Афинадағы Полила көшесіндегі 47-үйіне жиі шақырып, жариялану үшін сұхбат алып, суреттер түсірді. Ол 1928–1961 жылдары «Elefthero Vima» және 1950 жылдардан бастап 1967 жылы жабылғанға дейін «Kathimerini» газеттерімен тығыз байланыс жасады, оларда мақалалар жариялады. Маринатос 1955 жылы Грекияның ұлттық академиясы – Афина академиясының мүшесі болып сайланды және қайтыс болған кезде оның президенті болды. 1966 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Ол сондай-ақ Палермо университетінің құрметті докторы, Америка археологиялық институтының, Германия археологиялық институтының және Австрия археологиялық институтының құрметті мүшесі болды. Ол Принстон (Нью-Джерси) қаласындағы Жоғары оқу институтында қонақ мүше ретінде, сондай-ақ Британдық эллинистикалық зерттеулерді насихаттау қоғамы мен испан қоғамының мүшесі ретінде жұмыс істеді. Ол Австрия ғылым академиясының, Гейдельберг ғылым және гуманитарлық академиясының, Бельгия Фламандтық академиясының ғылым және өнер, Француз академиясының және Британ академиясының корреспондент мүшесі болды. Ол Феникс орденінің командирі, Георгий I орденінің рыцары және 1938 жылы француз Құрмет легионының офицері атанды. Ол сонымен қатар Италия Республикасының Еңбегі үшін орденімен марапатталды, бұл Италияның ең жоғары наградасы. Маринатос 1934–1970 жылдары қазба жұмыстарында оныңмен бірге жұмыс істеген консерватор Захария Канакиспен ұзақ мерзімді ынтымақтастық орнатты. Маринатос екі рет үйленді: 1927 жылы Мария Евангелидумен, ал қайтыс болған кезде Эмили Ловердоспен. Оның Ловердостан туған қызы Нанно Маринатос да миной мәдениетін зерттеуші. Үлкен Маринатостың қайтысынан кейін оның қола бюсті Мессениядағы қазбалардан алынған көптеген жәдігерлер сақталатын Хора қаласының археологиялық мұражайының бағында орнатылды; қаланың маңызды көшелерінің бірі оның құрметіне аталды.