Кіріспе

Алтыншы коалиция соғысының бөлігі (1813)

''Клюмец шайқасына 1126 жылғы Кулм шайқасы туралы ақпаратты қараңыз. Кулм шайқасы Солтүстік Богемиядағы Кулм қаласы мен Пшестанов ауылының жанында болды. Ол 1813 жылғы 29-30 тамызда Алтыншы коалиция соғысы барысында өтті. Генерал Доминик Вандамм басқарған француз корпусы 29 тамызда Александр Остерман-Толстойдың орыс корпусына шабуыл жасады. Келесі күні Фридрих фон Клейсттің прус корпусы Вандаммға арттан шабуыл жасады, ал орыс және австриялық қосымша күштер француз майданының оң және сол жағына шабуылдады. Вандамм 13 000 мен 25 000 аралығында әскер және 82 зеңбірек жоғалтып жеңілді.

Өмірбаян

Дрездендегі француз жеңісінен кейін Вандамм шегініп келе жатқан одақтастарды қуды. Наполеон Вандамм корпусын қолдау үшін маршалдар Гувион Сент-Сир мен Огюст Мармонтты жіберді. Вандамм алда жүріп, Сент-Сир мен Мармонт корпустары арттан еріп келді. Вандамм Ауссигтен (қазіргі Чехияда) солтүстік-батысқа қарай сегіз шақырым жерде орналасқан Кулм қаласының жанында Александр Иванович Остерман Толстой басқаратын әскерге жетті.

Шайқас

29 тамызда Вандамме 34 000 сарбазы мен 84 қару-жарағымен, Орыс генералы Остерман Толстой басқаратын 14 700-16 000 сарбаздан тұратын, шегініп келе жатқан Коалиция армиясының артқы құрамына шабуыл жасады. Егер Вандамме шайқаста жеңіске жетсе, француздар тау өткелдерін басып алып, шегініп келе жатқан Коалиция армиясын Наполеон тұтқындауы мүмкін еді. Алайда Остерман Толстой барлық күштерін қатаң қорғанысқа жинады; ол ауыр жарақат алып, сол қолынан айырылды, бірақ оның орнына Алексей Петрович Ермолов келді. Күн батқанда одақтастардың саны 20 000 адамға жетті. Вандамменің барлық шабуылдары тойтарылды, ал ертеңгі күні оның жағдайы одан да нашарлады. Фридрих фон Клейст басқаратын прус армиясы Вандамменің артқы құрамына шабуыл жасады. Содан кейін Клейст генералдар Михаил Богданович Барклей де Толли мен фон Коллоредо Мансфельд басқарған орыс-австриялық біріккен шабуылдан қолдау алды. Алдыңғы және артқы жақтарына бірдей шабуылдарды тойтаруға тырысып, Вандамме әскерлеріне шаршы құруға бұйрық берді. Тәжірибесіз француз әскерлері одақтастарға қарсы тұра алмады және көп ұзамай, Вандамме де тұтқынға түскен соң, ауыр шығынмен шайқас алаңынан шығып кетті.

Шығындар

Француздар 34 мыңдық қуғыншыл әскерінен 13 000-нан 25 000-ға дейін салдарын жоғалтты, оның ішінде Вандамм да болды, және оның 84 зеңбірегінің 82-сі жауға түсті. Одақтастар шамамен 11 000 әскерін қаза қылды немесе жараланды. Вандамм корпусында генерал Жан Корбиноның басқаруындағы кавалерия дивизиясының құрамында екі поляк улан полкі болды. Вандамм бұл полктерді жаудың атты әскерінің шабуылынан қорғану үшін пайдаланды. Полковник Максимилиан Фредроның (драматург Александр Фредроның інісі) басқаруындағы бір полк, шегініп кеткеннен кейін шабуылға ұшырап, қарсылық көрсетпей берілді. Граф Томаш Любинскийдің (ағылшын тілінде Томас Любинский ретінде танылған) басқаруындағы улан полкі сәтті шегінді.

Салдары

Маршал Макдональдтың Кацбахтағы жеңілісі Наполеонның Дрездендегі жеңісімен бір уақытта болғанымен, Кульмдегі Коалицияның жетістігі оның жеңісін күшін жойды, себебі оның әскерлері жауды толықтай жеңе алмады. Осылайша, Остерман Толстой мен оның әскерлері осы шайқаста жеңіске жетіп, Дрезден шайқасынан кейін Коалиция әскерлеріне Вартенбург шайқасына және одан кейін Лейпциг шайқасына қайта жиналу үшін аса қажетті уақытты ұсынды.

Қатыгездік

Француздық анекдот бойынша, шайқастан кейін Вандамм Ресей императоры Александр I-ге әкелініп, қарақшы және тонаушы деп айыпталды. Ол: «Мен тонаушы да емеспін, қарақшы да емеспін, бірақ десе де, замандастарым мен тарих мені өз әкемді өлтіргенім үшін кінәламайды», – деп жауап берді. Бұл мәлімдеме, Александр I-нің әкесі, император Павел I-нің өліміне қатысы бар деген кең таралған сенімді меңзегені анық.

Бүгінгі майдан

Соғыс алаңының көп бөлігі қазір құрылыспен жабылған. Наполеон қонақ үйінің жанында арыстан мүсіні бар үлкен ескерткіш орналасқан.