Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың «Бостандық» кемесі

+SS John W. Brown

SS John W. Brown – «Бостандық» кемесі, қазіргі таңда жұмыс істеп тұрған екі кемеден бірі және мұражай кемесі ретінде сақталған үш кемеден бірі. «Бостандық» кемесі ретінде ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Сауда теңіз флотының тауарлық кемесі болып жұмыс істеді, ал кейін Нью-Йорк қаласында көп жыл бойы кәсіптік білім беретін мектептің оқу кемесі болды. Қазір сақталған бұл кеме Мэриленд штатындағы Балтимор портының 13-ші теміржол қабылдау алаңында мұражай және круиздік кеме ретінде орналасқан. Джон В. Браунның аты 1867-1941 жылдары өмір сүрген канадалық-американдық кәсіби одақтар жетекшісі Джон В. Браунның құрметіне берілген. Тағы бір сақталған «Бостандық» кемесі Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында орналасқан. Үшінші «Бостандық» кемесі SS Hellas Liberty (бұрынғы) Грекияның Пирей қаласында стационарлық мұражай кемесі ретінде сақталған.

Құрылыс

АҚШ Теңіз комиссиясы 1941 жылдың 1 мамырында Джон В. Браунды ECS S C1 Теңіз комиссиясының шұғыл жүк кемесі ретінде тапсырыс берді, бұл кеме типі кейіннен "Liberty кемесі" деп белгілі болды, корпус нөмірі 312. Ол 1942 жылдың 28 шілдесінде Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы Bethlehem Fairfield кеме құрылыс кешенінде салынды және – Теңіз және кеме құрылысы жұмысшыларының кәсіби одағының президентінің әйелі Энни Гриннің демеушілігімен – 1942 жылдың 7 қыркүйегінде суға түсірілді, сол күні кеме құрылыс кешенінде суға түсірілген үш Liberty кемесінің үшіншісі. 1942 жылдың 19 қыркүйегінде кеменің құрастыру жұмыстары аяқталды, оның жалпы құрылыс уақыты 54 күнді құрады. Оның құрылысына шамамен 500 000 адам-сағат жұмыс жұмсалды және құны 1 750 000 долларға бағаланды, бұл Bethlehem Fairfield кеме құрылыс кешенінде салынған 384 Liberty кемесінің 62-ші кемесі болды. New Jersey штатының Харрисон қаласындағы Worthington Pump & Machine Corporation Джон В. Браун үшін тік үш кеңейтілетін бу машинасы жасады, оның құны 100 000 доллар болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Бетлехем Фэрфилд кеме жасау зауыты Джон В. Браунды кеме аяқталған күні оның иесіне, Теңіз комиссиясына тапсырды. Штаттар теңіз корпорациясы оның бас агенті ретінде Джон В. Браунды бастапқыда Соғыс кемесі басқармасы, кейіннен АҚШ Армиясының Армиялық көлік қызметі басқарды. Балтиморда жеткізілгеннен кейін он күн жұмыс істеген соң, Джон В. Браун 1942 жылдың 29 қыркүйегінде Чесапик шығанағынан Норфолкқа, Вирджиния штатына қарай жүзіп кетті, онда ол магниттік теңіз миналарын оқыс қылмайтын үшін дегауссинг және деперминг процедураларынан өтті. Норфолктан шығып, ол солтүстікке Чесапик шығанағы арқылы жүріп, 3-4 қазан 1942 жылы түні Мэриленд штатының Аннаполис қаласының жанында тоқтады, содан кейін Чесапик және Делавэр каналы мен Делавэр өзені арқылы Делавэр шығанағына өтті, онда ол төрт сауда кемесінен тұратын конвойге қосылды. Үш эскорт кемесі мен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің дирижаблімен бірге конвой Нью-Джерси жағалауынан Нью-Йорк қаласына қарай бағытталды, онда 1942 жылдың 6 қазанында Джон В. Браун өзінің алғашқы жүгін тиеуге кірісті – 8 381 ұзын тонна (9 387 қысқа тонна; 8 515 метрикалық тонна) КСРО-ға жіберілмек болған жүк, оған екі Curtiss P 40 Warhawk истребителі, 10 M4 Sherman танкысы, 200 мотоцикл, 100 джип, 700 тоннадан астам (784 қысқа тонна, 711 метрикалық тонна) оқ-дәрі және 250 тоннадан астам (280 қысқа тонна, 254 метрикалық тонна) консервіленген шошқа еті кірді – Бруклиндегі 17-ші пирсде. Нью-Йоркте болғанда, ол сондай-ақ кеменің мұрын бөлігіне орнатылған Оерликон 20 мм зеңбірегін /50 калибрлі зеңбірекпен алмастырды және 1942 жылдың 9 қазанында дегауссинг және компас реттеу диапазондарында жұмыс істеу үшін жүк тиеуді уақытша тоқтатты.

Қыздық сапар, 1942 жылдың қазаны - 1943 жылдың наурызы

1942 жылы 14 қазанда жүк толық тиеліп, 15 қазанда Нью-Йорктен алғашқы сапарына, Персия шығанағына қарай жолға шықты. Оның 14 400 теңіздік милі (16 560 статуттық милі; 26 667 км) сапар маршруты Остік күштердің кемелерге ең көп қауіп төндіретін аймақтарын айналып өтуге бағытталған. Саяхатының бірінші бөлігін конвоймен жасады, АҚШ-тың шығыс жағалауынан Кубадағы Гуантанамо шығанағына дейін жүзіп, Кариб теңізі арқылы Панама каналына бару үшін тағы бір конвойге қосылды. Каналдан өтіп, Тынық мұхитына жеткен соң, Оңтүстік Американың батыс жағалауымен жалғыз жүзіп, Хорн мүйісіне жетуіне екі апта уақыт кетті. Содан кейін Оңтүстік Атлант мұхитын 17 күн бойы кесіп, Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласына жетті, онда екі күнге май құю және жабдықтау үшін тоқтады. Африканың шығыс жағалауындағы Батыс Үнді мұхиты арқылы солтүстікке қарай жалғыз жүзіп, 1942 жылғы 25 желтоқсанда Нью-Йорктен екі жарым ай өткен соң Персия шығанағына жетті. Персия шығанағындағы порттар одақтас елдерден келіп жатқан жүктің көптігіне байланысты тығырыққа тірелді, сондықтан Джон В. Браун Иранның Абадан қаласында екі P-40 және бірнеше танктарды түсіргенге дейін бір ай бойы теңізде күтіп тұруға мәжбүр болды (1943 жылғы қаңтардың соңы). 1943 жылғы наурыз айында Иранның Хоррамшахр портына кіріп, қалған жүгін түсіруге тағы бір жарым ай кетті. 1943 жылғы 16 наурызда Джон В. Браун АҚШ-қа қайта оралу үшін жолға шықты. Персия шығанағынан Африканың шығыс жағалауы бойымен Кейптаунға оңтүстікке қарай жүзіп, екі күнге тоқтады, содан кейін Оңтүстік Атлантты екі апта бойы кесіп, Бразилияның Баия штатына жетті (1943 жылғы 23 сәуір). Ол Суринамдағы Парамарибоға бару үшін конвойге қосылды, содан кейін Паранамға боксит тиеу үшін, ал кейін Тринидадтағы Порт-оф-Испанияға тағы боксит тиеу үшін жүзіп өтті. Толық жүктелген күйде Гуантанамо шығанағына бару үшін конвойге қосылып, содан кейін Нью-Йоркке сапарының соңғы бөлігі үшін тағы бір конвойге қосылды. 1943 жылғы 27 мамырда Нью-Йоркке жетіп, шамамен сегіз айлық алғашқы сапарын аяқтады. АҚШ-қа оралғаннан кейін ол 450-ге дейін әскер тасымалдай алатын "Шектелген сыйымдылықтағы әскер тасымалдау кемесіне" айналған 220 "Liberty" кемесінің біріншісі болды.

Екінші сапар 1943 жылдың маусым-тамыз айлары

Хобокенде конверсиясы аяқталғаннан кейін Джон В. Браун екінші сапарына, әскер тасымалдау кемесі ретіндегі алғашқы сапарына жүк тиеу үшін Нью-Йоркке оралды. Оның 5,023 ұзын тонна (5,626 қысқа тонна; 5,103 метрикалық тонна) жүгінің көп бөлігі азық-түлік болды, ал жолаушылар тізіміне 306 адам кірді – жеті АҚШ Армиясы офицері, 145 АҚШ Армиясы әскери полиция қызметкері, үш медициналық көмекші, үш Корольдік Әскери-теңіз күштері офицері және 148 Корольдік Әскери-теңіз күштері теңізшісі; Корольдік Әскери-теңіз күштерінің барлық қызметкерлері торпедаланған кемеден аман қалғандар еді. Ол 1943 жылдың 24 маусымында Нью-Йоркке аттанды, конвоймен Вирджиния штатының Хэмптон-Роудсқа, конвойдың тағы бір бөлігімен кездесу үшін, содан кейін Атлантиканы кесіп өту үшін конвоймен жолға шықты. Конвой Гибралтар бұғазынан өтіп, 1943 жылдың 18 шілдесінде Жерорта теңізіне енді, ал Джон В. Браун 1943 жылдың 20 шілдесінде Алжирге жетті. Ол кемеде қалған 38 АҚШ Армиясы қызметкерінен басқа барлық жолаушыларын түсірді және 500 неміс әскери тұтқынға – Африка корпусының ветерандарына – күзет жасады, оларды АҚШ-қа тасымалдау үшін кемеге алды. Ол 1943 жылдың 5 тамызында Алжирден шығып, Хэмптон-Роудсқа конвоймен қайтып келді. Конвой 1943 жылдың 26 тамызында қауіпсіз жетті, келу кезінде көптеген суасты қайықтары туралы ескертулер болды, бірақ жау шабуылдары болған жоқ. Келесі күні неміс тұтқындарының барлығы түсірілді.

Үшінші сапар, 1943 жылдың қыркүйегі 1944 жылдың наурызы

Үшінші сапарына Джон В. Браун 7845,5 өлшем тоннасы (314 180 куб фунт; 8889 куб метр) көлеміндегі ТНТ, бензин және жалпы жүк жүктеп, 36 офицер мен 303 сарбазды құрайтын 339 АҚШ армиясының қызметкерлерін жолаушы ретінде алып кетті. 1943 жылдың 15 қыркүйегінде Хэмптон Роудстан конвоймен шығып, оқиғасыз сапардан кейін 1943 жылдың 4 қазанында Француз Алжиріндегі Оранға жетті. Ол 6 қазанда жолаушыларын түсірді және 15 қазанда жүк түсіруді аяқтады. АҚШ-тың 1-ші бронетанкті дивизиясының 15 офицері мен 346 сарбазын алып, дивизияның 274 бірлігі техникасын, соның ішінде 61 танкты жүктеп алды. 9 желтоқсанға дейін жүк түсіріліп, Джон В. Браун 1943 жылдың 10 желтоқсанында Неапольден бос қайтты. Онда ол алты еркін француз офицері мен 305 еркін француз сарбазын алып, 958 тонна жүк көлігін, тіркемелерді, қару-жарақ тасымалдаушыларды, жедел жәрдем машиналарын және автомобильдерді жүктеп алды. Содан кейін конвоймен Италияның Поццуоли шығанағына қарай жүріп, 1943 жылдың 26 желтоқсанында сонда келді. 27 желтоқсанда "Либерти" кемесі Джон В. Браунның зәкірлі кабеліне тиіп, оның оң жағына соқтығысып, елеулі зақым келтірді. Зақымдануына қарамастан, сапарын жалғастырып, Неапольде жүгін түсіріп, 1944 жылдың 4 қаңтарында бос қайтып, 10 қаңтарда Оранға келген конвойға қосылды. 13 қаңтарда ол Мостаганемге (Француз Алжирі) барып, 5000 тонна бензинді жүктеп, Оранға жеткізді. Оны түсіріп, 263 жолаушыны, 186 бірлігі техниканы және 799 тонна инженерлік жабдық пен керек-жарақты алып, 29 қаңтарда Ораннан шығып, Аугустада тоқтады және 5 ақпанда жолаушылар мен жүкті түсіру үшін Неапольге келді. Джон В. Браун 106 АҚШ армиясы және 13 АҚШ әскери-теңіз күштерінің қызметкерлерін алып, 1944 жылдың 10 қаңтарында Неапольден шыққан конвойда Аугустада тоқтады, онда Корольдік теңіз күштерінің лейтенантын алып, 1944 жылдың 14 ақпанында Бизертеге келді. Ол жолаушыларын түсіріп, металл сынықтары мен қаза тапқан сарбаздардың жеке заттарын жүктеп алды.

Төртінші сапар, 1944 жылдың сәуір-қыркүйек айлары

Жөндеу және өзгерістер аяқталғаннан кейін, Джон В. Браун Бруклинге жүзіп келді, онда 1944 жылдың 3 сәуірінде жоғары қуатты жарылғыш заттардан тұратын жүк тиеуді бастады. Ол 10 сәуірде Нью-Йорктан Хэмптон-Роудсқа қарай төртінші сапарын бастады, онда тағы да кемелер трансатлантикалық өткел үшін конвойға қосылды. Конвой 1944 жылдың 13 сәуірінде Хэмптон-Роудстан шықты және бірнеше ескертулерге қарамастан, тыныш өтіп, 29 сәуірде Гибралтар бұғазынан өтті және 5 мамырда Аугустада тоқтаған кезде бөлінді. Джон В. Браун және оның конвойінің бөлігі басқа кемелерді қалдырып, Неапольге бет алды, онда 8 мамырда жетті. Жүгін түсіргеннен кейін, Джон В. Браун бес АҚШ армия офицері мен 170 АҚШ армия сарбазын алып, 3322 тонна жоғары қуатты жарылғыш заттар мен бензин жүктеп алды. Ол 18 сәуірде Неапольден шығып, келесі күні Анцио жағажайына жетті, және одақтастар ұзақ науқаннан кейін 23 сәуірде жағажайдан шығып кеткен кезде онда болды. Жүк түсіру аяқталғаннан кейін, Джон В. Браун 21 тамызда жағажайдан шығып, 23 тамызда Неапольге қайтып келді. 1944 жылдың 3 қыркүйегінде ол 500 неміс соғыс тұтқыны мен 33 АҚШ армия қызметкерін оларды күзету үшін алып, келесі күні Неапольден конвоймен шықты, Аугустада тоқтады, содан кейін АҚШқа конвоймен бет алды. Оның конвойі ауа райы нашарлаған сайын, АҚШ-тың шығыс жағалауына жақындағанда қиын жағдайларды бастан өткерді. Ол 28 қыркүйекте Хэмптон-Роудсқа келді, 29 қыркүйекте Вирджиния штатының Ньюпорт-Ньюс қаласында соғыс тұтқындарын түсірді, содан кейін Чесапик шығанағымен солтүстікке қарай Балтиморға жүзіп, 1944 жылдың 30 қыркүйегінде төртінші сапарын аяқтады.

Алтыншы сапар, 1945 жылдың қаңтар-наурызы

1945 жылдың 9 қаңтарында Джон В. Браун Нью-Йорк портынан АҚШ армиясының жүгімен алтыншы сапарына шықты, 12 қаңтарда Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына жетті. Ол қосымша жүк жүктеді, 17 қаңтарда Чарльстоннан қайта жолға шығып, Хэмптон Роудсқа өздігінен келді, 19 қаңтарда сонда болды. Ньюпорт-Ньюс қаласында 54 АҚШ әскері саяхатшысын алып, 23 қаңтарда Неаполь бағытында конвоймен жүрді. Теңіздегі ауа райы нашар болғанымен, Атлант мұхитынан өту одан бөлек оқиғасыз болды. Гибралтар бұғазы арқылы Жерорта теңізіне өтіп, 7 ақпанда конвойдан шығып, Неапольге өздігінен бағыт алды. 9 ақпанда сол жақ қазандығының жұмысы бұзылғандықтан, инженерлері оны тоқтатып, кемені төмендетілген жылдамдықпен жалғастыруға мәжбүр болды, бірақ 1945 жылдың 11 ақпанында Неапольге қауіпсіз жетті. Саяхатшыларын түсіріп, қазандығын жөндеп, Легхорнға бет бұрды, ол 19 ақпанда келді. Джон В. Браун 7-11 сәуір аралығында Бруклиндегі Атлантик бассейні темір зауытында жөндеуден өтті, онда бұрынғы қазандығы жөнделіп, гирокомпас орнатылды.

Тоғызыншы сапар, 1945 жылдың қыркүйек-қарашасы

Джон В. Браун өзінің тоғызыншы сапарын 1945 жылдың 15 қыркүйегінде Нью-Йорктен бастады. Келесі күні Балтиморға жетіп, 1945 жылдың 25 қыркүйегінде астық жүгімен қайта жолға шықты. 15 қазанда Францияның Марсель қаласына келді, онда астық жүгін түсіріп, 645 АҚШ әскерін мінгізді, бұл көрсетілген сыйымдылықтан 83 адамға артық еді. Содан кейін ол 1945 жылдың 14 қарашасында Нью-Йоркке оралды. Жақын арада Бруклиндегі Бетлехем Бруклин 56-шы көшедегі кеме құрылыс орнында радар орнатылды.

Оқу кемесі

Нью-Йорк қаласының Метрополитен кәсіптік орта мектебі теңізшілік мансабына қызығушылық танытқан ұлдарды оқытуға арналған кемесіз қалды, себебі мектеп кемесі, Нью-Йорк қаласының паромдық кемесі «Бруклин», Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін қалаға қайтарылды. 1946 жылдың тамызында Теңіз комиссиясы мен Нью-Йорк қаласы келісімге келді. Келісім бойынша Теңіз комиссиясы «Джон В. Браун» кемесін қарызға берді. Кеменің екі қабатты бөлігін әскер тасымалдау үшін қайта жабдықтау нәтижесінде, оның ішкі кеңістігі сабақтар өткізуге қолайлы болды. 1946 жылдың қараша айында «Джон В. Браун» соңғы сапарын аяқтағаннан кейін, 1946 жылдың 13 желтоқсанында Манхэттеннің 4-ші пирсіне сүйретіліп, «SS Джон В. Браун» орта мектебі ретінде пайдалануға кірісті, бұл АҚШ-тағы жалғыз жүзбелі теңізшілік орта мектебі болды. Кеме 1946 жылдан 1982 жылға дейін стационарлық оқу орталығы ретінде қызмет етті, мыңдаған студенттерді сауда флотында, АҚШ Әскери-теңіз күштерінде және АҚШ Жағалау күзетінде теңізде мансап бастауға дайындады. 1950 жылға қарай ол East River бойындағы East 25th көшесінің басындағы Манхэттеннің 43-ші пирсіне көшірілді. «Джон В. Браун» кемесіндегі оқу 1946 жылдың желтоқсан айында басталды, алғашқы студенттердің көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде сауда флотында немесе АҚШ Әскери-теңіз күштерінде немесе АҚШ Жағалау күзетінде қызмет ету үшін Метрополитен кәсіптік орта мектебіндегі сабақтарын тастаған адамдар еді. Студенттер стандартты академиялық пәндерді оқыды және жағалаудағы негізгі мектеп ғимаратында қайық жасау, теңіз радиосы, теңіз электригі және теңіз бизнесі сабақтарын алды; ал «Джон В. Браун» бортында олар палубадағы жұмысшылар, двигатель бөлмесінің қызметкерлері немесе стюардтар ретінде теңізшілік кәсібін үйренді, сонымен қатар кеменің қажеттілігіне қарай барлық техникалық жұмыстарды және жөндеулерді жүзеге асырды. Алғашында студенттер аптаның бір бөлігін ғимаратта, бір бөлігін кемеде өткізді; кейіннен кесте өзгертіліп, оқу күнінің жартысын ғимаратта, қалған жартысын кемеде өткізе бастады. Теңіз білім беру жөніндегі консультативтік комиссия да кемеде үнемі жиналатын және мектеп қызметкерлерімен тығыз байланыста жұмыс істейтін. Төрт аптадан кейін, 1991 жылдың 21 қыркүйегінде, кеменің аяқталуының 49 жылдығынан екі күн өткен соң, «Джон В. Браун» өзінің «матроналық сапарына» шамамен 600 мүшесі мен қонағын алып шықты. 1994 жылы «Джон В. Браун» АҚШ Жағалау күзетінен жағалауға қарай теңізде жүзуге рұқсат алды. 1994 жылдың сәуір айында ол 1946 жылдан бері алғаш рет теңізге шықты, Нью-Йорк портына бағыт алды, ал 1994 жылдың тамызында ол мұражай кемесі ретінде алғашқы шетел сапарын жасады, Канаданың Галифакс қаласына барды, содан кейін Бостон (Массачусетс) және Гринпорт (Нью-Йорк) қалаларында тоқтады, Балтиморға қайтып келді. «Джон В. Браун» 1997 жылдың 17 қарашасында тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. 2013 жылғы круиздік маусымның соңына қарай ол өзінің 97-ші «Тірі тарих круизін» аяқтады және АҚШ-тың шығыс жағалауында, Канаданың Атлантика жағалауында және Ұлы көлдердегі 29 портқа сапар шекті. Ол АҚШ-тың шығыс жағалауында американдық тудың астында жүретін ең ірі круиздік кеме болып табылады.