Кіріспе

Яһуди дініндегі ораза күні Тевет айының оныншы күні (Асара бе-Тевет), еврей календары бойынша Тевет айының оныншы күні, яһуди дініндегі ораза күні болып табылады. Бұл таң атқаннан бастап күн батқанға дейін сақталатын шағын оразалардың бірі. Ораза Бабыл патшасы Навуходоносор II-нің Иерусалимді қоршауына байланысты, ол осы күні басталды және нәтижесінде Сүлеймен ғибадатханасының (Бірінші ғибадатхананың) қирауына, Яһуда патшалығының құлауына және яһуди халқының Вавилонға жер аударылуына әкелді. Ораза күні Ханука мерекесімен тікелей байланысты емес, бірақ одан кейін бір аптадан соң келеді. Тевет айының 10-ы Ханука мерекесінің соңғы күнінен кейін 7 немесе 8 күн өткеніне, ал оған дейінгі Кислев айының сол жылы 29 немесе 30 күн болғанына байланысты.

Еске алу

Барлық кішігірім та’аниттер немесе ораза күндері сияқты, Теветтің оныншы күні таңертең (алот ха шаһар) басталып, түнгі уақытта (тзийт хакочавим) аяқталады. Шүлхан Арухта баяндалған кіші оразалардың жалпы ережелеріне сәйкес, және Тиша Б’Автан өзгеше, оразадан басқа қосымша физикалық шектеулер жоқ (мысалы, шомылуға немесе былғары аяқ киім киюге тыйым салу). Бұл кіші ораза күні болғандықтан, халаха ауырғандарды, тіпті өміріне қауіп төндірмейтін ауруларды, сондай-ақ жүкті және бала емізетін әйелдерді, ораза ұстау қиын болса, оразадан босатады. Мишна Берурада Тиша Б’Автың барлық шектеулерін кіші ораза күндері сақтаудың мақтауға лайық екендігі айтылған. Дегенмен, Теветтің оныншы күні жұма күніне келсе, шәмбатке дайындалу үшін шомылудан аулақ болудың қажеті жоқ делінеді. Көптеген қауымдарда Шахарит және Минха намаздарында Тора оқылып, Амидадағы Анейну және Авину Малкейнұ дұғалары қосылады. Шахаритте Селихот оқылады, ал Минхада, ашкенази қауымдарында Хафтара оқылады. Теветтің оныншы күні – еврей күнтізбесінде жұма күніне сәйкес келетін жалғыз кіші ораза күні. Осы жағдайда, Шаббат алдындағы Минхада Тора мен Хафтара оқылуы ерекше оқиға болып саналады. Бұл сирек кездеседі; соңғы рет 2023 жылы болды, ал келесісі 2025 жылдың қаңтарында күтілуде (2024 жылғы оразадан кейін). Егер ол жұма күніне келсе, ораза түнгі уақытқа дейін сақталуы керек, тіпті Шаббат күн батқанға дейін басталатын болса да (халахик билікке қарай 72 минутқа дейін ертерек), және бұл оразадан аш күйде Шаббатқа кіруді талап етеді, мұндай жағдайдан әдетте сақтануға тырысады. Басқа оразалардың да осындай ережесі болатынына нақты көз жеткізу мүмкін емес, себебі Тұңғыш Ұлдың оразасынан басқа ешбір ораза күні жұма күніне келмейді. Бұл ораза кішігірім болғанымен, Давид Абудархам оған басқа оразалармен ортақ емес, қосымша теориялық қатаңдық жатқызды, атап айтқанда, егер Теветтің оныншы күні Шаббатқа түсіп қалса, онда ораза Шаббат күні де сақталады. (Қазіргі еврей күнтізбесінің реті бойынша мұндай жағдай тумауы мүмкін). Теветтің оныншы күні мен Йом Кипур оразаларын олардың нақты күнінде ұстау қажеттігінің себебі – Езекиел кітабының 24:2 аятында Теветтің оныншы күні туралы, ал Леуіліктер кітабының 23:28 аятында Йом Кипур туралы айтылған «осы күні» (עצם היום הזה) деген тіркес қолданылады. Бейт Йосеф және басқа да ірі халахикалық биліктер бұл көзқарасқа қарсы, бірақ раввин Мұса Софер бұл көзқарасқа негізделген түсіндірме жазып, оны танымал етті. Теветтің оныншы күні еврей күнтізбесінде жыл сайын аталып өтіледі, бірақ Григориан күнтізбесінің соңына жақын орналасуына байланысты кейбір Григориан жылдарында ораза ұсталмайды, ал кейбір жылдары екі рет ұсталады. Мысалы, 2019 жылы Теветтің оныншы күні мүлдем болған жоқ. Оның орнына, «2019» оразасы 2020 жылдың қаңтарында, ал келесісі 2020 жылдың желтоқсан айында ұсталды.

Жалпы қаддиш күні

Израильдің Бас Раббинаты Теветтің оныншы күнін "жалпы қаддиш күні" (yom hakaddish ha'klalli) ретінде белгіледі. Бұл Холокост құрбандарының туыстарына, сондай-ақ қайтыс болған күні белгісіз болғандардың жақындарына, марқұмдарға арналған дәстүрлі рәсімдерді – ескерткіш шам жағу, Мишна оқу және қаддиш дұғасын оқу мүмкіндігін береді. Израильдің Бас Раббинат саясаты бойынша, ескерткіш дұғасы таңғы құлшылық кезінде Тора оқылғаннан кейін синагогтарда оқылады. Кейбір діншіл яһудилер үшін бұл күн Йом ХаШоадан артық, себебі Йом ХаШоа Нисан айында болады, ал дәстүр бойынша сол айда аза тұтуға рұқсат етілмейді.