Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ассириялық автор (1892–1975)
Assyrian author (1892–1975)
Джордж Мамишишо Ламса (5 тамыз 1892 – 22 қыркүйек 1975) – ассириялық автор. Ол қазіргі Түркияның ең шығыс бөлігіндегі Мар Бишу қаласында дүниеге келген. Туған тілі арамей тілі болған ол арамей тіліндегі Ескі және Жаңа Өсиет кітаптарын ағылшын тіліне аударған. Ол Ассирия Шығыс шіркеуінің Жаңа Өсиет алдымен арамей тілінде жазылып, содан кейін грек тіліне аударылған деген тұжырымын кеңінен таратуға ықпал етті, бұл академиялық консенсусқа қайшы келеді.
George Mamishisho Lamsa (August 5, 1892 – September 22, 1975) was an Assyrian author. He was born in Mar Bishu in what is now the extreme east of Turkey. A native Aramaic speaker, he translated the Aramaic Peshitta Old and New Testaments into English. He popularized the claim of the Assyrian Church of the East that the New Testament was written in Aramaic and then translated into Greek, contrary to academic consensus.
Өмір
Ламса 1910 жылдары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осман империясынан қашып, бастапқыда Оңтүстік Америкаға қоныстанды. 1920 жылдары ол АҚШ-қа көшіп келіп, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Ол Вирджиния штатының Александрия қаласындағы Епископтық теологиялық семинарияда және Пенсильвания штатының Филадельфия қаласындағы Дропси колледжінде оқыды. 1975 жылдың 22 қыркүйегінде Калифорния штатының Турлок қаласында қайтыс болды.
Lamsa fled from the Ottoman Empire during the 1910s during World War I, initially settling in South America. In the 1920s, he immigrated to the United States, where he lived for the rest of his life. He studied at the Episcopal Theological Seminary in Alexandria, Virginia and at Dropsie College in Philadelphia, Pennsylvania. On September 22, 1975, he died in Turlock, California.
Тарих және көзқарастар
Ламса Пешитта нұсқасын қолданатын сирия тіліндегі Ассирия Шығыс Шіркеуінің мүшесі еді. Қазіргі ассириялықтардың кейбіреулері классикалық сирия тілінің қазіргі түрі – Солтүстік-Шығыс неоарамик тілінде сөйлейді. Пешитта классикалық сирия тілінде жазылған, ол орта арамей тілінің бір диалектісі болып табылады, ал орта арамей тілі өз кезегінде семит тілдері тобына жатады. Бірінші ғасырда сөйленген тіл ежелгі арамей тілі болған, мысалы, яһуди арамей тілі, ал Ежелгі Келісім заманында ежелгі арамей тілі сияқты Киелі кітап арамей тілі қолданылған. Ламса бұл Шіркеудің бір бөлігі дәстүрлі түрде ұстанып келген сенімнің жақтаушысы болды: Пешиттаның арамей тіліндегі Жаңа Келісім – түпнұсқа мәтін, ал грек мәтіндері одан аударылған. Ламсаның айтуынша, "арамей тілі Палестина, Сирия, Кіші Азия және Месопотамияның б.з.б. төртінші ғасырдан б.з. тоғызыншы ғасырына дейінгі әдеби және күнделікті тілі болды". Ассирия Шіркеуінің Жаңа Келісім тіліне қатысты бұл көзқарасы қазіргі ғылыммен қабылданылмайды, бірақ Ламсаның пікірлері «The Way» сияқты кейбір шіркеулерде қолдау тапты. Ламса сондай-ақ Ескі Келісімнің көп бөлігі еврей тілінде жазылғанын, бірақ түпнұсқасы жоғалып кеткенін және қазіргі еврей нұсқасы – мазорет мәтіні Пешиттадан қайта аударылғанын мәлімдеді. Ламса өзінің Киелі кітап аудармасын «Ежелгі Шығыс қолжазбаларынан Киелі кітап» түрінде жариялады, ол көбінесе Ламса кітабы деп аталады.
Lamsa was a member of the Assyrian Church of the East, a Syriac church that uses the Peshitta as its Bible. Some of the modern Assyrian people speak a modern form of the classical Syriac language called Northeastern Neo Aramaic. The Peshitta was written in classical Syriac, a dialect of Middle Aramaic, which is in turn a Semitic language. The language spoken in the first century would have been Old Aramaic, like the Judeo Aramaic language, while Ancient Aramaic like Biblical Aramaic was used in Old Testament times. Lamsa was a strong advocate of a belief traditionally held by part of that Church; that the Aramaic New Testament of the Peshitta was the original source text, and that the Greek texts were translated from it. According to Lamsa, "Aramaic was the colloquial and literary language of Palestine, Syria, Asia Minor and Mesopotamia, from the fourth century B. C. to the ninth century A. D." This view of the Assyrian Church regarding the Language of the New Testament is rejected by mainstream scholarship, but Lamsa's views won support among some churches such as The Way. Lamsa further claimed that while most of the Old Testament was written in Hebrew, the original was lost and the present Hebrew version, the Masoretic text, was re translated from the Peshitta. Lamsa produced his own translation of the Bible in the form of The Holy Bible from Ancient Eastern Manuscripts, which is commonly called the Lamsa Bible.
Матай 19: 24-ті "темірдің" орнына "арқан" деген сөзбен аудару
Арамей тіліндегі "түйе" сөзі "арқан" сөзімен бірдей жазылады. Матай 19:24-те Ләмса бойынша, дұрыс аудармасы: "Ине көзінен арқанның өтуі бай адамның Құдай Патшалығына кіруінен гөрі оңай".
The Aramaic word for 'camel' is written identically to the word for 'rope.' Matthew 19:24, according to Lamsa, is correctly translated as, 'It is easier for a rope to go through the eye of a needle than for a rich man to enter into the Kingdom of God.'
"Ели, Ели, лама сабахтани" аудармасы
Ламсаның аудармасы мен Жаңа Келісімнің басқа нұсқалары арасындағы ерекше айырмашылық Исаның айқышқа масталғанда айтқан төртінші сөзінде көрінеді – Eli, Eli, lama sabachthani. Көптеген консервативті ғалымдар бұл сөзді арамей тіліндегі 22-забурдың бастапқы өлеңінің цитатасы деп санайды, ол ағылшын тілінде "Құдайым, Құдайым, неге Мені тастап кеттің?" деп аударылады. Бұл арамей тіліндегі "Пешитта" Ескі Келісімдегі забурға және ертерек арамей тіліндегі "Таргум" аудармаларына ұқсас. Ламса Ізгі хабардың мәтіні бұзылған деп сенді және бұл цитата емес, /Eli, Eli, lemana shabaqthani / деп оқылуы керек, оны ол "Құдайым, Құдайым, осы үшін Мені сақтап қалдың!" деп аударды. Ламсаның ағылшын тіліндегі Киелі кітабындағы қосымша түсіндірмеде Исаның бұл сөзінің мағынасы "Бұл Менің тағдырым болды" деп түсіндіріледі. Арамей грамматикасы мен сөздіктері, соның ішінде CAL және Payne Smith, Ламсаның Исаның соңғы сөздері туралы пікірімен келіспейді, себебі арамей тіліндегі שבקתני [швақтани] сөзі – етістік "швақ" [shvaq] ("тастап кету", "қалдыру", "тастап кету", немесе "рұқсат ету") етістігінің екінші жақтағы жекеше түрі. Бұл сөз тіркесінің "Неге Мені тастап кеттің?", "Неге Мені жалғыз қалдырдың?", "Неге Мені тастап кеттің?" немесе "Неге Маған рұқсат бердің?" деп аударылуына себеп болады.
A notable difference between Lamsa's translation and other versions of the New Testament occurs in the fourth of the Words of Jesus on the cross – Eli, Eli, lama sabachthani. That is regarded by more conservative scholars as a quotation in Aramaic of the opening of Psalm 22, which in English is "My God, my God, why have you forsaken me?" It is similar to how the psalm appears in the Aramaic Peshitta Old Testament and it appears in earlier Aramaic Targums. Lamsa believed that the text of the Gospels was corrupt and that it is not a quotation but should read /Eli, Eli, lemana shabaqthani, which he translates as: "My God, my God, for this I was spared!" An accompanying footnote in Lamsa's English version of the Bible explains Jesus's meaning as "This was my destiny." Aramaic grammars and dictionaries, including CAL and Payne Smith, disagree with Lamsa's assertion about Jesus' last words, as the word שבקתני [shvaqtani] in Aramaic is the perfect 2nd person singular form of the verb שבק [shvaq] which means "to leave, to leave s. t. left over, to abandon," or "to permit" with the 1st person singular pronoun affixed. That would, in turn, cause the phrase to translate as "why have you left me?" "why have you let me be?" "why have you abandoned me?" or "why have you permitted me?"