Кіріспе

Неміс этнологы (1782-1867) Александр Филипп Максимилиан цу Вид Нойвед (23 қыркүйек 1782 - 3 ақпан 1867) – неміс саяхатшысы, этнологы және табиғатты зерттеуші. Ол 1815-1817 жылдар аралығында Бразилияның оңтүстік-шығысына пионерлік экспедиция ұйымдастырды, оның нәтижесінде «Reise nach Brasilien» альбомы жарық көрді. Бұл альбом Еуропаға бразилиялық үндістердің шын суреттерін алғаш рет таныстырды. Ол бірнеше тілге аударылып, 19 ғасырдың басында Бразилияны тануға зор үлес қосты. 1832 жылы ол швейцариялық суретші Карл Бодмермен бірге АҚШ-қа тағы бір экспедиция жасады. Принц Максимилиан аймақтың этнографиялық материалдарының және флорасы мен фаунасының көптеген үлгілерін жинады, олар әлі күнге дейін музей коллекцияларында сақтаулы, әсіресе Штутгарттағы Линденмузейінде. Neuwiedia Blume (Orchidaceae) туысы оның құрметіне аталған. Сонымен қатар, принц Максимилианның құрметіне сегіз түрлі жорғалаулының ғылыми атауында қолданылған: Hydromedusa maximiliani, Micrablepharis maximiliani, Bothrops neuwiedi, Polemon neuwiedi, Pseudoboa neuwiedi, Sibynomorphus neuwiedi, Xenodon neuwiedii және Ramphotyphlops wiedii.

Өмірбаян

Вид Нойведте дүниеге келді, билік құрған графтың немересі (1784 жылдан кейін ханзада) Иоганн Фридрих Александр Вид Нойведтен. Еуропалық ағартушылықтың соңында туған Максимилиан осы дәуірдің екі маңызды тұлғасымен дос болды: биологиялық ғылымдарды зерттеген көрнекті салыстырмалы антрополог Иоганн Фридрих Блюменбах және Максимилианның ұстазы болған Александр фон Гумбольдт. Ол 1800 жылы Наполеон соғыстары кезінде Пруссия армиясына қосылып, майор шеніне дейін көтерілді. 1815 жылы (Наполеон Эльбадан қашқанға дейін) оған әскерден демалыс берілді. Вид 1815-1817 жылдары Бразилияның оңтүстік-шығысына экспедиция ұйымдастырды. 1816 жылы ол Ботокудо тайпасын тапты және олар туралы алғаш рет толыққанды мәліметтер берді. Елдегі түрлі тайпалар арасындағы соғыс салдарынан ол жоспарланған бағытынан бас тартуға мәжбүр болды және ол кездестірген қираған орындардың жанында біраз уақыт қалды. Бельмонте өзенінен солтүстікке қарай орман арқылы өтіп, көптеген қиындықтардан кейін Минас-Жерайс провинциясына жетті. Денсаулығының нашарлығы салдарынан ол экспедицияны тоқтатуға мәжбүр болды, негізсіз күдікпен төрт күнге қамауға алынды және жәндіктер мен өсімдіктер коллекциясының көп бөлігі ұрланды. Осыдан кейін ол елден кетуге шешім қабылдады және 1817 жылдың 10 мамырында Германияға қайтып келді. Отанына оралғаннан кейін «Бразилияға саяхат» (1820–21) және «Бразилияның табиғи тарихына үлесі» (1825–33) еңбектерін жазды. 1832 жылы ол АҚШ-тың Үлкен жазық аймағына, Миссури өзені бойымен саяхат жасаған швейцариялық суретші Карл Бодмермен бірге сапар шекті және оралғаннан кейін «Солтүстік Американың ішкі аймандарына саяхат» (1840) атты кітабын жазды. Саяхаттары барысында ол көптеген үнді тайпаларының мәдениетін зерттеді, әсіресе Миссури өзенінің жағасындағы елді мекендерде тұратын мандандар мен хидатсалар, сондай-ақ сиу, ассинибойн, жазықтық кри, грос-вентр және блэкфут сияқты көшпелі халықтар туралы жазды.