Кіріспе

Құдайлық өзен Пішон (Pīšōn; Koine Greek: Φισών Phisṓn) – Киелі кітаптың «Жаратылыс» кітабында Хидекель (Тигр), Перат (Евфрат) және Гихонмен бірге аталған төрт өзеннің бірі. Кітапта бұл өзен Еденнен басталып, Еден бағын суарып, кейін төрт өзенге бөлінеді делінеді. Пішон өзені «алтыны, бделліум және оникс тастары бар Хавиланың бүкіл жерін» айналып өтеді деп сипатталған.

Сәйкестендіру

Тигр мен Евфрат өзендерінен өзгеше, Пишон өзенінің нақты орналасқан жері анықталған емес. Ол Сирахтың даналығында (24:25/35) Тигр өзенімен бірге қысқаша айтылады, бірақ бұл сілтеме өзеннің орналасқан жері туралы қосымша мәлімет бермейді. Яһуди-рим тарихшысы Флавий Иосиф өзінің "Еврейлердің ескілігі" (бірінші ғасыр) еңбегінің басында Пишонды Ганг өзенімен теңестірді. Орта ғасырлық француз раввині Раши оны Нил өзенімен байланыстырды. Антуан Августин Кальмет (1672–1757) сияқты кейбір ертедегі ғалымдар, сондай-ақ Эрнст Фридрих Карл Розенмюллер (1768–1835) және Келл (1807–1888) [Еден үшін] өзеннің бастауы бұлақтар аймағы деп есептеді: «Пишон мен Гихон – тау өзендері. Біріншісі Фазис немесе Аракс, ал екіншісі Окс болған болуы мүмкін». Гарвардтың семит мұражайының бұрынғы кураторы Джеймс А. Сауэр геология мен тарих негізінде Пишонның қазіргі Кувейт өзенін меңзегенін дәлелдеді, ол көбінесе Медина маңындағы Хиджаз тауларынан басталып, солтүстік-шығысқа қарай Кувейтке қарай ағатын құрғақ арна. Бостон университетінің Фарук Эль Баз спутниктік суреттердің көмегімен құрғақ арнаны Кувейттен Уади-аль-Батин және Уади-аль-Румма жүйесі арқылы, Медина маңындағы Джибал-аль-Абьядтан басталатын жерге дейін іздеді. Дәуіт Роль Пишонды Уйшунмен теңестіріп, Хавила жерін Месопотамияның солтүстік-шығысына орналастырды. Уйшун жергілікті жерде «Алтын өзен» деп белгілі. Саханд стратовулканының жанынан бастау алатын бұл өзен ежелгі алтын кендері мен лазурит кен орындары арасынан өтіп, Каспий теңізіне құяды. Мұндай табиғи ресурстар Жаратылыс кітабындағы Хавила жерімен байланысты.