Бабыл қаласы Борсиппа – Ирактағы ежелгі қазбалар орны. Зиккурат Бәбел мұнарасымен байланысты, Небухаднессардың жазбаларында айтылған. Археология, тарих.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көне Вавилон қаласы
Ancient Babylonian city
Борсиппа (сумерлік: BAD.SI.(A).AB.BAKI; аккад: Барсип және Тиль Барсип) немесе Бирс Нимруд (Нимродпен теңестірілген) – Ирактың Бабил провинциясында орналасқан археологиялық ескерткіш. Зигурат бүгінде сақталған ең айқын зигураттардың бірі болып табылады. Набуходоносор оны 19 ғасырда табылған стелада көрсеткендей, Борсиппа мұнарасы немесе тіл мұнарасы деп атағандықтан, кейінгі араб мәдениетінде Бабель мұнарасымен байланыстырылған. Алайда, қазіргі ғылым зигуратты Бабыл құрылысшыларының жергілікті құдай Набуға құрмет көрсету үшін салғанын көрсетеді. Набу Бабылдың Мәрдукінің «ұлы» саналған, кіші қаланың мәртебесіне лайық. Борсиппа – Евфрат өзенінің шығыс жағалауындағы Вавилонның оңтүстік-батысындағы көлдің екі жағына салынған ежелгі Шумердің маңызды қаласы.
Borsippa (Sumerian: BAD. SI.(A). AB. BAKI; Akkadian: Barsip and Til Barsip) or Birs Nimrud (having been identified with Nimrod) is an archeological site in Babil Governorate, Iraq. The ziggurat is today one of the most vividly identifiable surviving ones, identified in the later Arabic culture with the Tower of Babel due to Nebuchadnezzar referring to it as the Tower of Borsippa or tongue tower, as stated in the stele recovered on site in the 19th century. However, modern scholarship concludes that the Babylonian builders of the Ziggurat in reality erected it as a religious edifice in honour of the local god Nabu, called the "son" of Babylon's Marduk, as would be appropriate for Babylon's lesser sister city. Borsippa was an important ancient city of Sumer, built on both sides of a lake about southwest of Babylon on the east bank of the Euphrates.
Тарих
Борсиппа, көбінесе Бабылмен байланысты айтылады, Үрдің үшінші династиясынан Селевкид империясына дейінгі мәтіндерде, тіпті ертедегі ислам мәтіндерінде де кездеседі. Бұл туралы Вавилон Талмудында (Шаббат 36а, Авода Зара 11б) және басқа раввиндік әдебиеттерде де айтылған. Борсиппа Бабылға тәуелді болғандықтан, ешқашан аймақтық биліктің орталығы болған емес. Б.з.д. IX ғасырдан бастап Борсиппа, оңтүстігінде Халдей тайпаларының "үйлері" орналасқан шекаралық аймақта жатқан. Яһуди тарихшысы Иосиф Флавий, Кир Ұлы мен Набонид арасындағы соғысқа қатысты Борсиппа қаласын атап көрсетеді. Борсиппадағы Набуға арналған ғибадатхана б.з.д. 484 жылы Ахеменид императоры Ксеркс І-ге қарсы көтеріліс басылған кезде қиратылған. Б.з.д. 1-мыңжылдықта қалада ірі жазушылар тобы болған.
Borsippa is mentioned, usually in connection with Babylon, in texts from the Third Dynasty of Ur through the Seleucid Empire and even in early Islamic texts. It is also mentioned in the Babylonian Talmud (Shabbat 36a, Avodah Zarah 11b) and other rabbinic literature. Borsippa was dependent upon Babylon and was never the seat of a regional power. From the ninth century BC, Borsippa was on the borderland south of which lay the tribal "houses" of Chaldea. The Jewish historian, Josephus, mentions the city in relation to the war between Cyrus the Great and Nabonidus. The temple to Nabu at Borsippa was destroyed in 484 BC during the suppression of a revolt against the Achaemenid emperor, Xerxes I. In the 1st millennium BC, the city had a large scribal class.
Археология
1854 жылы Борсиппадағы жұмыстар Генри Крезвик Роулинсонның басшылығымен жүргізілді, ал қазу жұмыстарының көп бөлігі оның бағыныстылары арқылы жасалды. Роулинсон жеке өзі Набуходоносор II-нің Набу ғибадатханасын қалпына келтіру кезіндегі іргетас призмаларын ашты. 1879-1881 жылдары Хормузд Рассам Британ мұражайы үшін бұл жерді қазба жұмыстарымен зерттеді. Ол негізінен Эзидаға, яғни Набу ғибадатханасына назар аударды. 1890 жылдары тонаушылар 2000-ге жуық клинопись тақташаларын алып кетті, олардың көп бөлігі Эзидадан табылды. 1902 жылы Роберт Колдевей Вавилон қаласындағы негізгі жұмыстарын жүргізу кезінде Борсиппада да жұмыс істеді, негізінен Набу ғибадатханасына бағытталды. Эзида ауласында Набуходоносор Син құдайына арнап салған «Единә» ғибадатханасы да қазылып алынды. 1980-2003 жылдар аралығында Инсбрук қаласындағы Леопольд Франценс университетінен келген австриялық команда, Хельга Пиесл Тренквальдер мен Вильфред Аллинглер Цоллих басшылығымен, бұл жерде он алты маусым бойы қазба жұмыстарын жүргізді. Алғашқы жұмыстар үлкен зиккурат, Эур-Имин-ан-Киге, ал кейін Набу ғибадатханасына бағытталды. Зиккураттың 60x60 метрлік ядросы қабырғасы пештелген кірпіштерден (немесе кассит және нео-вавилондық шығу тегінен) тұратыны анықталды, бұл құрылысты 78x78 метрге дейін жеткізді. Қабырға битуммен байланыстырылған күйдірілген кірпіштермен жабылған. Қамыстың, арқанның және ағаш сәулелердің қабаттарын бірге ұстау үшін пайдаланылғандығы анықталды. Зиккураттың парфяндық дәуірде ішінара ойылып алынғаны анықталды. Нео-вавилондық кезеңге жататын тақташалар табылды. Саяси жағдайларға байланысты қазіргі уақытта қазба жұмыстарын жүргізу мүмкін емес. «Борсиппа – Вавилон: салыстырмалы зерттеулер» жобасы аясында қазба жұмыстарының нәтижелерін зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Көптеген құқықтық, әкімшілік және астрономиялық мәтіндері бар клинопись тақташалары Борсиппада пайда болып, қара нарықта сатылып жатыр. Мұрағаттар 1980 жылдары жариялана бастады. «Борсиппа жазуы» деп аталатын Набуходоносор II-нің жазуында ол «жеті сфераның ғибадатханасы» Набу ғибадатханасын «асыл лазуриттен жасалған кірпіштермен» қалай қалпына келтіргені айтылады, бұл кірпіштер жарқыраған көк глазурьмен жабылған болуы керек, әрине, есімде қаларлық көрініс болған. Австриялық археологтар Набуходоносордың зиккураты б.з.б. екінші мыңжылдықта салынған кішігірім мұнараның қираған жерлерін қоршап тұрғанын анықтады. Аяқталғаннан кейін ол жеті террасадан тұратын 70 метрлік биіктікке жеткен, ал қираған күйінде де әлі күнге дейін тегіс жазықтықта 52 метр биіктікте тұр. Кейбір тақташалар табылды, бірақ археологтар әлі де ежелгі ассириялық кітапханаларда сақталған клинопись тақташаларынан тұратын ғибадатхана мұрағатын таба алады деп үміттенеді. Набуходоносордың Борсиппа зиккуратын Бабыл зиккураты сияқты салу жоспарының егжей-тегжейлі сипаттамасы бар іргетас табылған. Басқа жазуда Набуходоносор Набудың мұнарасы аспанға жететінін мәлімдеген. Антиох I-нің аккад тіліндегі цилиндрінде Бел Мардуктың қолдауымен қайта құру туралы мәліметтер жинақталған, бұл аймақтың мәдени сабақтастығының керемет мысалы.
In 1854, work at Borsippa was conducted under the direction of Henry Creswicke Rawlinson, with most of the actual digging done by his subordinates. Rawlinson personally uncovered the foundation prisms from Nebuchadnezzar II's restoration on the Nabu temple. Between 1879 and 1881 the site was excavated by Hormuzd Rassam for the British Museum. He concentrated primarily on E zida, the temple of Nabu. In the 1890s looters removed about 2000 cuneiform tablets, mostly from the Ezida. In 1902, Robert Koldewey worked at Borsippa during his main effort at Babylon also mainly on the Nabu temple. E DIM AN NA, temple of the bond of heaven, built by Nebuchadrezzar for the god Sin in the court of E zida was also excavated. Between 1980 and 2003, the Austrian team from the Leopold Franzens Universität Innsbruck led by Helga Piesl Trenkwalder and Wilfred Allinger Csollich excavated for sixteen seasons at the site. Early work concentrated on the large ziggurat E ur imin an ki and later on the Nabu temple. Examinination determined that the ziggurat had a 60 by 60 meter core of unbaked brinks with a mantle of baked bricks (or Kassite and Neo Babylonian origin) bringing the structure up to 78 by 78 meters. The mantle was covered by a layer of baked bricks bonded by bitumen. Reeds, ropes, and wooden beams were used to bond the layers together. It was found that the ziggurat had been partially hollowed out in Parthian times. Tablets of the Neo Babylonian period were found. Excavations can currently not be carried out due to political events. The elaboration of the results of excavations within the project "Comparative studies of Borsippa Babylon" are conducted. Many legal administrative and astronomical texts on cuneiform tablets have originated at Borsippa and have turned up on the black market. Archives began to be published in the 1980s. An inscription of Nebuchadnezzar II, the "Borsippa inscription," tells how he restored the temple of Nabu, "the temple of the seven spheres," with "bricks of noble lapis lazuli." that must have been covered with a rich blue glaze, surely a memorable sight. The Austrian archeologists have determined that Nebuchadnezzar's ziggurat encased the ruins of a smaller tower from the second millennium BC. When it was completed it reached a height of 70 meters, in seven terraces; even in ruin it still stands a striking 52 meters over the perfectly flat plain. Some tablets have been recovered, but archeologists still hope to uncover a temple archive of cuneiform tablets, of which there were some copies in ancient Assyrian libraries. An inscribed foundation stone has been recovered, which details Nebuchadnezzar's plan to have the Borsippa ziggurat built on the same design as that at Babylon, of which only the foundation survives. Nebuchadnezzar declared that Nabu's tower would reach the skies, another inscription states. The reconstruction under the patronage of Bel Marduk is summarized on a cylinder in Akkadian of Antiochus I, an example of the region's remarkable cultural continuity.