Кіріспе

Сван тілі (ლუშნუ ნინ lušnu nin;) – Грузияның солтүстік-батыс аймағында, негізінен Сванетия аймағында сван халқы қолданатын картвель тілі. Сөйлейтін адамдарының саны 30 000 мен 80 000 аралығында екендігі туралы әртүрлі мәліметтер бар, және ЮНЕСКО бұл тілді "қатты қорқауға түскен тіл" деп белгілейді. Бұл тіл ерекше қызығушылық тудырады, себебі ол басқа картвель тілдерінде жоғалған көптеген ерекшеліктерін сақтап қалған.

Отбасылық ерекшеліктері

Кавказ тілдер отбасының барлық тілдері сияқты, сван тілінде де көптеген дауыссыз дыбыстар бар. Онда жатқыш пен толықтыру арасында сәйкестік болады, сондай-ақ бөлінген ергативті морфосинтаксистік жүйе қалыптасқан. Етістіктер түр, дереккөз және "нұсқа" бойынша жіктеледі.

Айырмалы белгілері

Сван тілінде дауыссыз аспирациялық увулярлық жарық дауысы , , және дыбыстық өтетіндер және сақталады. Грузин тілінен гөрі дауыстылар саны көп; Сван тілінің Жоғарғы Бал диалектісінде Оңтүстік Кавказ тілдерінің ішіндегі ең көп дауыстылар бар, оның ұзын және қысқа түрлері бар, сондай-ақ , барлығы 18 дауысты (грузин тілінде керісінше, тек бес дауысты бар). Оның морфологиясы қалған үш туыс тілдерге қарағанда нашар реттелген, сонымен қатар жіктелуде едәуір айырмашылықтар бар.

Тарату

Сван тілі – 30 000-нан аз сванның туған тілі (олардың 15 000-ы Жоғарғы Сван диалектісінде, ал 12 000-ы Төменгі Сван диалектісінде сөйлейді), Грузияның Сванетия тауларында, атап айтқанда Местия және Лентехи аудандарында, Энгюри, Цхенискали және Кодори өзендері бойында тұрады. Сван тілінде сөйлейтін адамдардың бір бөлігі Абхазияның де-факто тәуелсіз республикасының Кодори аңғарында да өмір сүреді. Бұл аймақтағы жағдай олардың нақты санын анықтауды қиындатса да, шамамен 2 500 сван тұрады деп есептеледі. Тіл күнделікті және бейресми әлеуметтік қарым-қатынаста қолданылады. Оның жазба стандарты немесе ресми мәртебесі жоқ. Көптеген сөйлеушілер грузин тілін де біледі. Тіл қауіпті жағдайда саналады, себебі жастар арасында оны меңгергендердің саны шектеулі.

Тарих

Сван – төрт Оңтүстік Кавказ тілдерінің ең ерекшеленгені. Ол б.з.д. 2 мыңжылдықта немесе одан да ертерек, грузин және зан тілдері бір-бірінен бөлінуге шамамен мың жыл бұрын бөлініп шыққан деп саналады. Кеңес этнологы Евдокия Кожевникова 1920-1930 жылдары Сванетиядағы өрістегі зерттеулері барысында сван тілін жан-жақты зерттеп, құжаттаған.