Үлкен Финляндия Герцогтығы (1809-1917) – қазіргі Финляндияның алдыңғы мемлекеті. Ресей империясының құрамында автономиямен болды, тарихы, басқаруы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Финляндияның алдыңғы мемлекеті (1809–1917)
Predecessor state of modern Finland (1809–1917)
Финляндияның Ұлы Герцогтығы, ресми түрде және сондай-ақ Финляндияның Ұлы Княздығы деп аударылады, қазіргі Финляндияның алдыңғы мемлекеті болды. Ол 1809 және 1917 жылдар аралығында Ресей империясының басқаруындағы автономиялы мемлекет ретінде болды. 16 ғасырда Швеция королінің титулдық ұлы княздығы ретінде пайда болған ел, 1808–1809 жылдардағы Фин соғысында Ресейге қосылғаннан кейін автономия алды. Финляндияның Ұлы Князі – Ресейдің Романов императоры, оны Генерал-губернатор өкілдік етті. Ресей империясының мемлекеттік құрылымы және фин бастамаларының нәтижесінде Ұлы Герцогтіктің автономиясы 19 ғасырдың соңына дейін кеңейді. 1809 жылы құрылған Финляндия Сенаты ең маңызды мемлекеттік органға айналып, қазіргі Финляндия Үкіметінің, Финляндия Жоғарғы Сотының және Финляндия Жоғарғы Әкімшілік Сотының алдағысы болды. Финляндияның Ұлы Герцогтығындағы экономикалық, әлеуметтік және саяси өзгерістер Ресей империясы мен Еуропаның қалған бөлігіндегі өзгерістермен қатар жүрді. Экономика 19 ғасырдың бірінші жартысында баяу өсті. Александр II (1855–1881) билік еткен жылдары маңызды мәдени, әлеуметтік және интеллектуалдық прогресс пен индустриялық даму болды. 1898 жылы Санкт-Петербург Ресейлендіру саясатын қабылдағаннан кейін жағдай шиеленісті. Жаңа жағдайлар фин автономиясы мен мәдени өркендеуін шектеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914–1918) кезінде Ресей мен Финляндиядағы алабалықтар және 1917 жылы Ресей империясының құлауы Финляндияның тәуелсіздік декларациясына және Ұлы Герцогтіктің аяқталуына әкелді.
The Grand Duchy of Finland, officially and also translated as the Grand Principality of Finland, was the predecessor state of modern Finland. It existed between 1809 and 1917 as an autonomous state ruled by the Russian Empire. Originating in the 16th century as a titular grand duchy held by the King of Sweden, the country became autonomous after its annexation by Russia in the Finnish War of 1808–1809. The Grand Duke of Finland was the Romanov Emperor of Russia, represented by the Governor General. Due to the governmental structure of the Russian Empire and Finnish initiative, the Grand Duchy's autonomy expanded until the end of the 19th century. The Senate of Finland, founded in 1809, became the most important governmental organ and the precursor to the modern Government of Finland, the Supreme Court of Finland, and the Supreme Administrative Court of Finland. Economic, social and political changes in the Grand Duchy of Finland paralleled those in the Russian Empire and the rest of Europe. The economy grew slowly during the first half of the 19th century. The reign of Alexander II (1855–1881) saw significant cultural, social and intellectual progress, and an industrializing economy. Tensions increased after Saint Petersburg adopted Russification policies in 1898; the new circumstances saw the reduction of Finnish autonomy and cultural expression. Unrest in Russia and Finland during the First World War (1914–1918) and the subsequent collapse of the Russian Empire in 1917 resulted in the Finnish Declaration of Independence and the end of the Grand Duchy.
Тарих
1581 жылы Швеция королі Иоган III, бұрын Финляндия герцогы (1556–1561/63) болған кезде, Швеция корольдерінің қосалқы атауларының тізімін едәуір кеңейтті. Финляндияның жаңа «Ұлы герцог» атағы фин халқының автономиясын күшейтпеді, себебі Финляндия толыққанды парламенттік өкілдігі бар округтерімен бірге Швеция Корольдігінің құрамдас бөлігі болды. Келесі екі ғасыр бойында осы атақты Иоганның кейбір мұрагерлері қолданды, бірақ барлығы емес. Көбінесе бұл патшаның қосалқы атағы ғана еді, ол тек ең ресми жағдайларда ғана қолданылды. Дегенмен, 1802 жылы, Ресей қысымы күшейген кезде Финляндияны Швеция құрамында сақтап қалуға деген ниетін білдіре отырып, король Густав IV Адольф осы атақты жаңа туған ұлы, шаһзада Карл Густавқа берді, ол үш жылдан кейін қайтыс болды. Швеция мен Ресей арасындағы Фин соғысы кезінде, 1809 жылдың 29 наурызында басылып алынған Финляндияның төрт қабаттық мәжілісі Порвоуда жиналып, Ресей императоры Александр I-ге адалдық серт берді. Император өз тарапынан аймақтың заңдары мен бостандықтарының, сондай-ақ дінінің өзгеріссіз қалатынын кепілдік берді. Швецияның соғыста жеңіліске ұшырауынан және 1809 жылдың 17 қыркүйегінде Фредрикshamн шарттарына қол қойылғаннан кейін, Финляндия автократиялық Ресей империясының құрамындағы толыққанды автономды Ұлы княздыққа айналды. Бірақ, монарх пен мәжіліс арасындағы дәстүрлі билік тепе-теңдігі сақталмады, себебі император өзінің кең империясына сүйене алатын. «Финляндияның Ұлы герцогі» атағы Ресей императорының ұзақ атақтарының тізіміне қосылды. 1812 жылы Финляндияға оралған фин текті Густав Мауриц Армфельт Ресей императорының кеңесшісі болды. Армфельт Ұлы княздықты Ресей империясының құрамында салыстырмалы түрде үлкен автономияға ие болуына және Ресейдің Нистад (1721) және Або (1743) шарттары бойынша Швециядан аннексиялаған Ескі Финляндияны қайтаруға зор үлес қосты.
An extended Southwest Finland was made a titular grand duchy in 1581, when King Johan III of Sweden, who as a Prince had been the Duke of Finland (1556–1561/63), extended the list of subsidiary titles of the Kings of Sweden considerably. The new title Grand Duke of Finland did not result in any Finnish autonomy, as Finland was an integrated part of the Kingdom of Sweden with full parliamentary representation for its counties. During the next two centuries, the title was used by some of Johan's successors on the throne, but not all. Usually, it was just a subsidiary title of the King, used only on very formal occasions. However, in 1802, as an indication of his resolve to keep Finland within Sweden in the face of increased Russian pressure, King Gustav IV Adolf gave the title to his new born son, Prince Carl Gustaf, who died three years later. During the Finnish War between Sweden and Russia, the four Estates of occupied Finland were assembled at the Diet of Porvoo on 29 March 1809 to pledge allegiance to Tsar Alexander I of Russia, who in return guaranteed that the area's laws and liberties, as well as religion, would be left unchanged. Following the Swedish defeat in the war and the signing of the Treaty of Fredrikshamn on 17 September 1809, Finland became a true autonomous grand duchy within the autocratic Russian Empire; but the usual balance of power between monarch and diet resting on taxation was not in place, since the emperor could rely on the rest of his vast empire. The title "Grand Duke of Finland" was added to the long list of titles of the Russian tsar. After his return to Finland in 1812, the Finnish born Gustaf Mauritz Armfelt became counsellor to the Russian emperor. Armfelt was instrumental in securing the grand duchy as an entity with relatively greater autonomy within the Russian realm, and acquiring so called Old Finland that Russia had annexed from Sweden in the Treaty of Nystad (1721) and the Treaty of Åbo (1743).
Ұлы герцогтіктің басталуы
Ұлы герцогтіктің құрылуы Ресей императоры Александр I мен Франция императоры Наполеон I арасындағы Тильзит шартынан бастау алады. Шарт Ресей мен Франция арасындағы бейбітшілікті орнатып, екі елді Наполеонның қалған қауіптеріне – Ұлыбритания мен Швецияға – қарсы біріктірді. Ресей 1808 жылдың ақпанында Финляндияға шабуыл жасады, бұл Швецияға қарсы әскери санкциялар салу мақсатымен жасалған, бірақ жаулап алу соғысы емес, Ресей Финляндияны уақытша бақылауда ұстауды көздеді. Жалпы алғанда, финдердің көпшілігі Ресейге қарсы болды, фин партизандары мен шаруалардың көтерілісі Ресей әскеріне елеулі кедергі келтірді, осыдан Ресей финдердің қарулы қарсылығын басу үшін түрлі тактика қолдануға мәжбүр болды. Соғыстың басында генерал Фридрих Вильгельм фон Букшоведен императордың рұқсатымен Финляндия халқынан адалдық серт беруді талап етті. Осы серт бойынша Ресей Финляндияның лютеран дінін, Финляндияның сеймін және фин ақсүйектерін финдер Ресей императорлық тәжіне адал болған кезде сақтап қалады. Сондай-ақ, швед немесе фин әскерлеріне көмек көрсеткен әрбір адам көтерілісші деп жарияланды. Финдер Швецияның Дания мен Францияға қарсы соғыс үшін елді тастауына ашуланып, Ресейдің жаулап алуын наразылықпен қабылдады. Финляндия сеймі енді тек қана талап бойынша ғана шақырылатын болды және Сыртқы істер министрлігі жариялаған манифесте есімдері тізілмеді. Содан кейін Александр I финдердің қарсылығы тоқтамайтынына алаңдағандықтан, төрт фин ақсүйектерінен құралған делегацияны қабылдауды сұрады. Делегация сеймсіз ешқандай әрекет жасамайтынын мәлімдеді, Александр бұған келісіп, сеймді жақын арада шақыруға уәде берді. 1809 жылға қарай Финляндияның барлық аймағы бағындырылды және наурыз айында сейм шақырылды. Финляндия енді Ресей арқылы тәжбен байланысты, сонымен қатар өз заңдарының көп бөлігін сақтап, дербестік құқығына ие болды. Жаңадан алынған аймақтар императорлық генерал-губернатордың тікелей басқаруына бағынбады, оның орнына либерал Михаил Сперанский қатысқан жаңа әкімшілік жүйе құрылды. Жаңа Ұлы герцогтікті фин азаматтарынан құралған Үкімет кеңесі, кейіннен Финляндия Сенаты басқаратын болды. Осыған сәйкес генерал-губернатордың рөлі айтарлықтай төмендеді. Бұдан әрі, император Ресей кабинеті мен әкімшілігінің қатысуынсыз, Финляндияға қатысты мәселелерді тікелей арнайы Мемлекеттік хатшы арқылы шешетін болды. Осының нәтижесінде Ресей билігі кезінде Финляндияның кең ауқымды дербестігіне негіз салынды.
The formation of the grand duchy stems from the Treaty of Tilsit between Tsar Alexander I of Russia and Emperor Napoleon I of the French. The treaty mediated peace between Russia and France and allied the two countries against Napoleon's remaining threats: the United Kingdom and Sweden. Russia invaded Finland in February 1808, claimed as an effort to impose military sanctions against Sweden, but not a war of conquest, and that Russia decided to only temporarily control Finland. Collectively, the Finns were predominately anti Russian, and Finnish guerrillas and peasant uprisings were a large obstacles for the Russians, forcing Russia to use various tactics to quash armed Finnish rebellion. Thus, in the beginning of the war, General roda Voysk Friedrich Wilhelm von Buxhoeveden, with permission of the tsar, imposed an oath of fealty on Finland, in which Russia would honour Finland's Lutheran faith, the Diet of Finland, and the Finnish estates as long as the Finns would remain loyal to the Russian imperial crown. The oath also dubbed anyone person who gave aid to the Swedish or Finnish armies a rebel. The Finns complied, bitter over Sweden abandoning the country for their war against Denmark and France, and begrudgingly embraced Russian conquest. The Diet of Finland was now to only meet whenever requested, and was never mentioned in the manifesto published by the Ministry of Foreign Affairs. Further on, Alexander I requested a deputation of the four Finnish estates, as he expressed concern over continued Finnish resistance. The deputation refused to act without the Diet, to which Alexander agreed with, and promised the Diet would shortly be summoned. By 1809, all of Finland had been conquered and the Diet was summoned in March. Finland was then united through Russia via the crown, and Finland was able to keep the majority of its own laws, giving it autonomy. Instead of the newly acquired territory being subjected to direct rule by an imperial governor general, a novel administrative system was established in Finland, drafted in part by the liberal Mikhail Speransky. The new grand duchy would be governed by a Government Council, later the Senate of Finland, a body made up of Finnish citizens. The governor general would accordingly have a relatively diminished role. Further, the emperor would deal with matters relating to Finland directly through a dedicated Secretary of State, without the involvement of his Russian cabinet or administration. This laid the foundation for the considerable autonomy enjoyed by Finland for most of the period of Russian rule.
Алғашқы жылдар
Ұлы герцогтіктің алғашқы жылдары оқиғасыз болды. 1812 жылы Ескі Финляндия аймағы (1812-1945 жылдары Виипури провинциясы деп белгілі болған) Финляндияға сыйға тартылды. Ресей бұл аумақты Ұлы Солтүстік соғысында және Ресей-швед соғысында (1741–1743) Швециядан басып алған болатын. Царьдың бұл күтпеген әрекеті Ресей үкіметі мен аристократиясының бір бөлігінің наразылығын тудырды, олар бұрынғы шекараға оралуды немесе Санкт-Петербургтің батысындағы аймақтарды қоса аннексиялауды қалаған. Наразылыққа қарамастан, шекаралар 1940 жылға дейін өзгеріссіз сақталды. Бұл әрекетті Александрдың Финляндияға деген қамқорлығы және финдердің адалдығын алуға жасаған тытысы ретінде қарастыруға болады, ол пассивті ыңғайласу арқылы, 19 ғасырдың соңындағы белсенді русификацияға қарағанда жеңілірек болар еді. Сонымен қатар, Александр астананы Туркудан Хельсинкиге көшірді, ол Суоменлиннамен қоршалған шағын бекінілген қала еді. Финляндияның басты университеті де Туркудағы өрт салдарынан Хельсинкиге көшірілді, өрт ғимараттың көп бөлігін жойды. Финляндиялық сейм құрылатыны туралы уәделерге қарамастан, сейм 1863 жылға дейін шақырылған жоқ, және заң шығарушы орган арқылы қабылданатын көптеген жаңа заңдар швед үкімдігі кезінде сеймнің мақұлдауын қажет ететін заңдар болды. Александр одан әрі бір қадам басып, 1818 жылы құрылған финдік дворяндар үйін құруды талап етті. Бұл үй Финляндиядағы барлық дворян отбасыларын тіркеу үшін құрылды, осылайша Финляндияның жоғары қабаты келесі сеймде өкілдік етуі тиіс еді. Ал Швецияға келсек, көпшілік Финляндияның басылып алынуына көп мән бермеді, себебі Швецияның өзі 1814 жылы Норвегияны Даниядан басып алып, осы елмен жеке одақ құрды. Александрдың сеймнің бар екенін әдейі назардан тыс қалдырғаны даулы мәселе, себебі Наполеонның құлауы, Киелі Одақтың құрылуы, Ресей тәжінің жаңа діни мистикасы және Польша сеймімен болған жағымсыз тәжірибе сияқты маңызды факторлар болды. Осыған қарамастан, Александр I фин мәселелеріне араласуын тоқтатып, Ресейді басқаруға қайта оралды.
The earlier years of the grand duchy can be seen as uneventful. In 1812, the area of Old Finland (known as Viipuri Province from 1812 to 1945) was gifted to Finland. Russia had annexed this territory from Sweden in the Great Northern War and the Russo Swedish War (1741–1743). This surprising action by the tsar was met with anger from certain parts of the Russian government and aristocracy, who wished to either return to the previous border or annex the communities west of St. Petersburg. Despite the outcry, the borders remained set until 1940. The gesture can be seen as Alexander's concern for Finland and his attempts of appeasement of the Finns, in attempts to gain their loyalty which would come from passive appeasement, compared to the vigorous Russification later in the nineteenth century. Moreover, Alexander moved the capital from Turku to Helsinki, a small fortified town protected by Suomenlinna. Finland's main university also transferred to Helsinki after a fire broke out in Turku, destroying most of the building. Despite promises of a Finnish Diet, the Diet was not called to meet until 1863 and many new laws going through the legislature were laws that would have required the approval of the Diet while under Swedish rule. Alexander went a step further to demand a Finnish House of Nobles, which organised in 1818. The house was designed to register all noble families in Finland so that the highest Finnish estate would be representative of the next Finnish Diet. As for Sweden, the majority did not think too much about Finland's conquest, as Sweden itself annexed Norway from Denmark in 1814 and entered a personal union with the nation. Whether or not Alexander purposely ignored the existence of the Diet is debatable, with notable factors such as the fall of Napoleon and the creation of the Holy Alliance, newfound religious mysticism of the Russian crown, and the negative experience with the Polish Sejm. Despite this, Alexander I ceased to give in to Finnish affairs and returned to governing Russia.