Кіріспе

Джон Ле Карренің тыңшы романы – 1974 жылы британдық-ирланддық автор Джон Ле Карре жазған тыңшы роман. Онда, жасы ұлғайған, сырттай көзге байқаусыз тыңшы Джордж Смайлидің британдық құпия қызметіндегі кеңес тыңшысын анықтауға жасаған әрекеттері баяндалады. Роман күрделі әлеуметтік талдауымен және Ким Филбидің қашқан кезінен кейін өзектілігімен сыншылардың жоғары бағасын алды. Одан телесериал және фильм түсірілді, және ол тыңшылар туралы әдебиет жанрының маңызды туындысы болып табылады. "Тинкер Тайлор Солдатты Шпион" романынан кейін 1977 жылы "Ардақты мектеп оқушысы", ал 1979 жылы "Смайлидің адамы" жарық көрді. Бұл үш романды бірге "Карла трилогиясы" деп атайды, ол Смайлидің көп жылдық қарсыласы, кеңес сыртқы барлау қызметінің басшысы және трилогияның басты жауы Карланың атымен аталған. 2022 жылы роман, Елизавета II-нің таққа отырған күнінің мерейтойын тойлау мақсатымен Британдық Достастық авторларының 70 кітабынан құралған "Big Jubilee Read" тізіміне енгізілді.

Смайли аң аулауды бастайды

Смайли Сакспен кездеседі, ол Алелинге Поляковтың ішкі аты Грегор Викторов болатын кеңес полковнигі екенін айтқанын, бірақ ол оған бұл мәселені көтеруді тоқтатуға бұйрық бергенін біледі. Ол сондай-ақ, тыңшыларды даярлайтын құпия кеңес мекемесі туралы әңгімелерді айтады және Придо мен Билл Хейдонның қарым-қатынасы платондық достықтан асып түсетініне ишарат жасайды. Смайли "Сиқыр операциясын" зерттейді, онда кеңес барлау ақпараты "Мерлин" деп аталатын маңызды көз арқылы алынған, бірақ Смайли де, Басшы да оған күдікпен қарады. Аллелин Басшының билігін айналып өту үшін министрлік қолдау алды, ал оның дауыс беруден кейінгі қолдаушылары Хейдон, Эстерхазе және Бланд оны қолдады. Смайли осы "Шеңбердің" Лондондағы бір жерде құпия үйге ие екенін біледі, онда олар дипломатиялық жамылғымен Лондонға жіберілген "Мерлиннің" өкілінен ақпарат алады, ол – Смайлидің пікірінше – Поляковтың өзі. Смайли "Цирк" ақпарат ағынының кері бағытта жүріп жатқанын сезбейді деп күдіктенеді, "Джеральд" атты тыңшы маңызды британдық құпияларды ("алтын тозаң") төмен сапалы кеңес материалына ("тауық жеміне") айырбастап, "Сиқыр" операциясын тыңшы үшін жай ғана жамылғыға айналдырады.

Карла

Смайли сонымен қатар Тарр Гонконгтан есеп берген түнгі журналдың жойылғанын біледі, ал Гиллам олардың операциясының салдарынан паранояға ұшырай бастайды. Смайли Гилламға Карла есімді кеңестік барлау офицерінің операциямен қатысы болуын күдіктене отырып, оның жайлы білетін нәрселерін айтады. Карланың әкесінің де тыңшы болғаны, Испания Азамат соғысы кезінде генерал Франсиско Франко әскерінде ақ эмигрант ретінде көзге түскені, шетелдік, көбінесе неміс оперативтік қызметкерлерін тартқаны айтылады. Осыдан кейін «Цирк» Карланың ізінен қалды, бірақ ол Барбаросса операциясы кезінде қайта пайда болып, неміс шебінде партизандық операцияларды басқарды. Смайли екі соғыс арасында Карла Англияға барып, Джеральдты тартқанына сенімді екенін түсіндіреді. Смайли Карланың Кеңес Одағына да, коммунизмге де берілгендігін, тіпті сталиндік режимнің гулагқа тыққандығына қарамастан, оның жоғары лауазымын атап көрсетеді, сондай-ақ Карланың 1955 жылы КСРО-ға оралғанда жазаға тартылуы мүмкін болғанына қарамастан, Үндістанда Смайлидің дезертирлік ұсынысын қабылдамағанын айтады. Карланың дезертирлікке көнуін қамтамасыз етуге тырысқанда Смайли оған темекі ұсынып, Карланың отбасын қауіпсіз батысқа шығаруға уәде берген. Смайли бұл оның әлсіздігін, адал емес әйелі Эннге деген сезімін көрсеткенін күдіктенеді. Смайли Карлаға Энннің сыйы – жаққышты ұсынды, бірақ Карла тұрып, оны алып кетті.

Мерлин және куәлік ету

Смайли Мерлин мен сәтсіз аяқталған "Күдікті куәландыру" операциясы арасында байланыс бар деп күдіктенді. Сол түні дежурші болған Сэм Коллинз Смайлиге, Бақылау оған чех операциясының есебін тек оған жеткізуге бұйрық бергенін, бірақ ол солай істегенде Бақылау тоңғанын, ал Билл Хейдонның кенеттен келуі сол түні иерархияның ыдырауына жол бермегенін айтты. Содан кейін Смайли операцияда Джимнің көмекшісі болған чех оператившісі Макспен кездесті. Ол Смайлиге, егер Джим белгіленген уақытта кездесуге келмесе, Придоның оған Чехословакиядан кез келген жолмен кетуді тапсырғанын айтты. Смайли келесі кездесуін Джерри Вестербимен өткізді, ол Смайлиге Прагаға саяхаты туралы айтты, онда жас әскерге шақырылған жігіт орыстардың Жимге шабуыл жасамас бұрын бір күн бұрын орманда күтіп отырғанын мәлімдеді. Соңында Смайли Придоны табады. Придо оған Бақылауның "Цирк" ішінде тыңшы бар деп сенгенін, және оны бес адамға дейін таңдап алғанын – Аллелин ("Тинкер"), Хейдон ("Тейлор"), Бланд ("Солдат"), Эстерхазе ("Кедей") және тіпті өзі Смайли ("Бейірімші") дейді. Оның міндеті, чех барлауындағы тыңшыдан оның кім екенін анықтау еді. Ол Смайлиге Макспен кездесуге үлкермегенін, өйткені оны аңдып жүргенін байқағанын, ал ол басқыншымен кездесуге келгенде, оған тұзақ қойылып, оң иығына екі оқ тигенін айтты. Тұтқындық кезінде Полиаков пен Карла оны тек Бақылаудың тергеуінің ауқымы мен мәртебесі туралы сұрақтарға тоқтады. Придо, чех тыңшысының Карланың құрылысы екенін, "Күдікті куәландырудың" сәтсіздігі арқылы Бақылаудың құлауын жасау үшін ойлап тапқан қастандық екенін, мұның бәрі тыңшыны қорғау мақсатында жасалғанын ұсынды.

Күлгінді ұстап алу

Смайли Тоби Эстерхазеге қарсы шығып, Эстерхазе Мерлиннің елшісі Поляковты жасыру үшін, Поляковтың басшылығымен ресейлік тыңшы ретінде әрекет еткенін білетінін айтады. Смайли Эстерхазеді құпия үйдің орналасқан жерін ашуға мәжбүрлейді, оған ШІМ-де нағыз кеңес тыңшысы бар екенін түсіндіріп, сондай-ақ Поляковтың «тыңшыны» Эстерхазеге айналдырып, британдықтардың мүддесі үшін жұмыс істеу үшін «бұрылмағанын», ал шын мәнінде Карланың агенты болып қалғанын түсіндіреді. Тарр Парижге жіберіледі, онда ол «Қызметтің қауіпсіздігі үшін өте маңызды ақпарат» туралы шифрланған хабарламаны Аллелинге жеткізеді. Бұл Джеральд пен Поляковтың қауіпсіз үйде, Смайли мен Гиллам күтіп отырған жердегі шұғыл кездесуін тудырады. Хайдонның тыңшы екені анықталады, ал оның тексеруінен ол Карланың бірнеше он жыл бұрын оны тартып алғанын және толыққанды совет шпионы болғанын біледі. Бұл саяси себептермен, сондай-ақ Суэцтегі сәтсіздіктердің нәтижесінде әлемдік аренадағы Ұлыбританияның ықпалының күрт төмендеуінен туған наразылықтан болды. Оны Совет Одағымен оның сатқан бірнеше агенттерімен алмастыру күтілуде, бірақ Англиядан кетуге аз уақыт қалғанда ол өлтіріледі. Оның кім өлтіргені нақты айтылмаса да, Придо деп болжауға болады, өйткені жазалау әдісі кітаптың басында жарақат алған соныны өлтіру тәсіліне ұқсас, Придоның Чехословакиядағы жүргізушіні Хейдонды өлтіргендей өлтіру туралы айтқан сөздері және Смайлидің Придоның кейінірек тексерулерді бақылап отырғаны туралы сезімі бар. Смайли циркке уақытша жетекші болып тағайындалады және ол «Карла» трилогиясының екінші кітабы «Құрметті оқушы» басында да жетекші болып қалады.

Өмірбаян

Tinker Tailor Soldier Spy – бұл Ле Карренің Джордж Смайли кейіпкерін таныстыратын (алғашқы төртеуі: Call for the Dead, A Murder of Quality, The Spy Who Came in from the Cold және The Looking Glass War) және «Цирк» деп аталатын құпия қызмет туралы романы. Питер Гийлам және инспектор Мендель есімді екі кейіпкер алғаш рет Call for the Dead романында, ал Контроль – The Spy Who Came in from the Cold романында пайда болған. «Тинкер Тайлор Солдат Шпион» романымен Ле Карре тыңшылық жанрға оралды, себебі оның тыңшылық емес романы «Наив және сезімтал ғашық» сыншылар тарапынан жазғырылған болатын. «Тинкер Тайлор Солдат Шпион» 1974 жылы жарық көрген кезде, Ұлыбританияда кеңестік қос агенттердің бар екендігі жөніндегі ақпарат әлі де көпшіліктің естелігінде сақталып тұрды. Кейіннен Кембридж бестігінің мүшелері ретінде танылған Гай Берджесс, Дональд Маклин және Ким Филби КГБ шпиондары ретінде әшкереленді. Олар британдық дипломатиялық қызметте өте жоғары лауазымдарға жетті. Джон Ле Карре, шын аты Дэвид Корнуэлл, 1950 және 1960 жылдары MI5 және MI6 (SIS) үшін барлау офицері ретінде жұмыс істеді. 1963 жылы SIS-тің жоғары лауазымды офицері Ким Филбидің КСРО-ға қашуы және оның нәтижесінде британдық агенттердің құпия ақпаратының құлауы, 1964 жылы Корнуэллдің барлаушылық мансабын аяқтауына себеп болды. Ле Карре сонымен қатар ЦРУ қарсы барлау басшысы Джеймс Джесус Энглтонның тудырған күдік атмосферасына сүйенді, ол Филбидің дезертирлігінен кейін Батыс барлау қызметтерінің жоғары есептегі деңгейінде басқа да тыңшылар жұмыс істейтініне сенімді болды. Романның атауы балалар санау ойыны мен өлеңі – Tinker Tailor-ге сілтеме жасайды.

Тақырыптар

Tinker Tailor Soldier Spy екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемдік аренада британдық ықпалдың төмендеуіне арналған, ал Кеңес Одағы мен АҚШ Суық соғыс кезінде үстемдік ететін державалар ретінде пайда болды. Бұл тақырыптар Билл Хейдонның кейіпкерінде ерекше көзге түседі, ол жоғары сыныптағы қос агент Ким Филбидің прототипі бойынша жасалған. Оның әшкереленгенінен және тұтқындалғаннан кейін Хейдон АҚШ-қа деген жаугершілігін де, Ұлыбританияның "әлемдік істердегі маңыздылығы мен моральдық тұрқының" жоқтығына деген қайғысын да білдіреді. Романның орталық тақырыбы – сатқындық. Мелвин Брэгг Ле Карре "қоғамдық немесе институционалдық кінә әрқашан жеке сенімсіздікке қарағанда кешіріледі" екенін көрсетуге тырысқанын айтты. Тарихшы Дэвид А.Т. Стаффорд Хейдонның тұтқындалуын Филби ісінің мифологиялық қайта жаңғыртуы деп есептейді. Ол "әділетті жаза алмағанын" атап өтеді, ал шынайы өмірдегі тыңшы өзінің жоғары лауазымдағыларының нашарлығы мен әріптестерінің қасақана немқұрайлылығының арқасында Мәскеуде тірі және зор-сау қалды. "Филбиді сыныптық заговор қорғады, бірақ оны Смайли әшкереледі деген рас емес – Tinker Tailor фантазия, Джордж Смайли – аңыз". Фишер Смайлидің Цирк істеріне сырттан қараушы ретінде бейнеленуін атап өтті, ол "қайсар" және "көрермен" ағылшындығын көрсетеді. Фишер Смайлиді романдағы Артур патшамен – "өзінің құлаған патшалығын құтқаруға оралған" "мәңгілік алданған" тұлғамен, сондай-ақ Т.С. Элиоттың Дж. Альфред Пруфрок бейнесімен, өзіне сенімсіз және әлсіздіктерін "патологиялық түрде жасыратын" тұлғамен салыстырады. Питер Гильям – "Жалғызбас" тобының басшысы, Цирктің физикалық қимылдарды және/немесе зорлық-зомбылықты талап ететін операцияларында қолданылатын бөлімі. Бұрын Шығыс Германия операцияларын басқарған "Төртінші Спутник" тобының басшысы болған ол Контрольдің өлімінен кейін Брикстонға орналасқан "Жалғызбас" бөліміне "көшірілді". Француз бизнесменінің және ағылшын әйелінің ұлы, ол Смайлидің көп жылдық серігі. Джим Придо – Бұрынғы далалық агент және "Жалғызбас" тобының басшысы, Придо "Джим Эллис" кодын қолданып Чехословакияда операция кезінде атып өлтірілді және кеңестік тұтқындықта ұсталды. Қазір ұлдарға арналған дайындық мектебінде сабақ береді. Оксфордта студент кезінде Билл Хейдон оны жұмысқа алуға болатын студент ретінде анықтады. Контроль – Цирктің ұзақ жылдар бойы басшысы, қазір қайтыс болған. Бұрын Кембридж университетінде оқытушы болған ол өзінің бірінен кеңес тыңшысы бар екеніне сенімді болып, соңғы жылдарын оларды анықтауға арнады. Сэр Перси Аллелин – Контрольдің қызметтен алынуынан кейін Цирктің басшысы. Аллелин өзінің мансабының басында Оңтүстік Америкада, Солтүстік Африкада және Үндістанда жұмыс істеді. Ол мақтанқор және амбициялы, Контроль оны жек көреді. Аллелин кітап барысында Мерлин кодын қолданатын дереккөз ұсынған ақпараттың сапасы үшін рыцарь атағына ие болады. Билл Хейдон – Лондон станциясының командирі, ол соғыстан бері Циркпен жұмыс істеді. Көп салалы білім иесі, ол Оксфордта жұмысқа алынып, онда Придоның жақын досы болды. Энн Смайлидің алыс туысы, ол онымен қарым-қатынаста болды, және бұл факті кейіннен көпке белгілі болды. Мерлин кодын қолданатын қос агентпен жұмыс істеген төрт адамның бірі. Рой Блэнд – Лондон станциясында Билл Хейдоннан кейінгі екінші тұлға. Оксфордта Смайли оны жұмысқа алған, ол кеңестік сателлит мемлекеттерінің маманы болды және Циркте жұмыс істеуге дейін Балқан елдерінде солшыл ғалым ретінде бірнеше жыл жасырын жұмыс істеді. Тоби Эстерхаз – Актон шамшырақтарының басшысы, Цирктің бақылау және тыңдаудан жауапты бөлімі. Венгр тегінен шыққан, Эстерхаз британдық джентльмен болуға ұмтылады. Оны Смайли "Венада аштықтан өлген студент" ретінде жұмысқа алды. Оливер Лэкон – Кабинет министрлерінің тұрақты хатшысы. Цирктің азаматтық бақылаушысы. Бұрынғы Кембридж қайық спортының шебері; оның әкесі "Шотландия шіркеуінің мәртебелі адамы", ал анасы "асыл текті әйел". Мендель – Арнайы бөлімнің зейнеткер бұрынғы инспекторы, ол Смайлиге тергеу кезінде көмектеседі. Көбінесе Смайли мен оған тергеуге көмектесетін басқа мүшелердің арасында делдалдық қызмет атқарады. Конни Сакс – Цирктің бұрынғы Ресей сарапшысы, ол зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болды және қазір Оксфордта пансион ұстап тұр. Алкогольге тәуелді, бірақ жақсы есте сақтау қабілеті бар. Ол Милисент Баготтың прототипі болған. Рикки Тарр – далалық агент және Циркте кеңес тыңшысы бар екенін көрсететін ақпаратты ұсынған дезертир. Оны Смайли даярлаған. Гонконгқа қашып кеткенге дейін "Жалғызбас" тобының мүшесі болды. Майлс Серкомб – Лэкон мен Цирктің жауапты болған үкімет министрі. Смайлидің әйелінің алыс туысы, ол Смайлидің тергеуіндегі маңызды рөл атқармайды. Көп беделге ие емес.

Жаргон

"Тинкер Тайлор Солдиер Спай" британдық барлау қызметінің ішкі тіліне жақын шпиондық жаргонды қолданады. Ле Карре осы жаргонды, "кене" және "аңыз" сияқты бірнеше терминдерді қоспағанда, өзі ойлап тапқанын айтты. Кейбір жағдайларда романға енген терминдер кейіннен тыңшылық саласында қолданысқа енді. Мысалы, ұзақ мерзімді тыңшыны білдіретін "кене" және тартымды адам арқылы ақпарат алуға бағытталған әрекетті білдіретін "бал тұзағы" алғаш рет осы романнан таныстырылды және кейін ғана кеңінен қолданыла бастады.

**Терминнің анықтамасы**

* **Цирк:** Шетелдік барлауды жинақтайтын МИ-6 (Секреттік барлау қызметі) үшін романның қолданатын атауы. "Цирк" Лондондағы Кембридж циркіндегі (құрастырылған) штаб-пәтерінің орналасқан жерін білдіреді.
* **Жаудың іздеуі:** Бір тараптың офицері, мүмкін дезертир екенін көрсету үшін – ішіп, жұмысына шағымдану арқылы, қарсы тараптың барлау офицерінен жұмысқа алу ұсынысын күтеді, мақсаты – қос агент болу.
* **Бәсекелес:** МИ5, қауіпсіздік қызметі, Ұлыбританияның ішкі қарсы тыңшылық және терроризмге қарсы қызмет, "Цирк" оны "Қауіпсіздік тобы" деп те атайды.
* **Туыстар:** АҚШ-тың барлық барлау агенттіктері, әсіресе ЦРУ.
* **Ferrets:** Жасырын микрофондар, камералар және т.б. тауып, алып тастайтын техниктер.
* **Қолжазба:** Агенттің шпиондық әрекеттеріндегі ерекше стиль.
* **Бал тұзағы:** Жыныстық шантаж операциясы.
* **Қылмыскер:** Қылмыстық әрекеттерге қатысатын агент.
* **Үй басқарушылар:** Цирк ішіндегі аудиторлар және қаржылық тәртіпті сақтаушылар.
* **Тергеушілер:** Цирк тыңшыларын және дезертирлерді тексерушілер.
* **Жабдықтаушылар:** Цирк штаб-пәтерінің операциялық қызметкерлері, есіктерді бақылап, қауіпсіз аймақтарға кіретін адамдардың рұқсат етілгенін тексерушілер.
* **Шамшықтар:** Бақылау және курьерлік қызметтерді ұсынатын бөлім.
* **Аңыз:** Жалған тұлға.
* **Поштаны ұрлау:** Адам өлтіру операциясы. "Поштаны ұрлау" осындай операцияның кодтық сөзі немесе оны орындайтын бағдарлама туралы құпия ақпарат болуы мүмкін.
* **Кене:** Құпия материалға қол жеткізбей тұрып, кейіннен мақсатты үкіметтік ұйымға ену үшін жұмыс істейтін агент. Ле Карре 1991 жылғы басылымның алғы сөзінде, тыңшы офицер болып жұмыс істеген кезінде "кене" сөзінің "қазіргі КГБ жаргоны" екенін ойлағанын, бірақ енді нақты айта алмайтынын айтады; ол өзі ойлап тапқан болуы мүмкін. Фрэнсис Бэкон 1622 жылы жазған "Генрих VII патшаның тарихы" еңбегінде "кене" сөзін "шпион" мағынасында қолданған, бірақ Ле Карре кітап жазып жатқанда Бэконның еңбегінен хабарсыз болған – оқырманы кейінірек оған бұл үзіндіні көрсеткен.
* **Аналар:** Цирк жоғары лауазымды қызметкерлеріне қызмет ететін хатшылар мен сенімді баспагерлер.
* **Көршілер:** Кеңес барлау қызметтері, әсіресе КГБ және Карланың ойдан шығарылған "13-ші басқармасы".
* **Бөлшектер:** Тыңшылық құрылғыларын құрастырып, шығаратын инженерлік бөлім.
* **Жол суретшілері:** Адамдарды жұртшылық орында қадағалайтын бақылау топтарының мүшелері.
* **Персиль:** Күмәнді шетелдіктерге қатысты ең жоғары қауіпсіздік санаты, "Персильде жуылған матадай таза".
* **Жерігушілер қоры:** Жасырын операцияларды қаржыландыруға арналған құпия қор. (Отто фон Бисмаркке тиесілі)
* **Скалфунтерлер:** Адам өлтіру, шантаж, ұрлық, ұрлаумен айналысатын агенттер; Контроль жұмыстан шығарылғаннан кейін бұл бөлім тоқтатылды.
* **Тергеу:** Сұраққа алу.
* **Wranglers:** Радиосигналдарды талдаушылар және криптографтар; бұл Кембридж университетінің математика студенттері қолданған "wrangler" терминінен алынған.
* "Тинкер Тайлор Солдиер Спай" романының теледидарлық бейімделуінде университеттен алынған зерттеуші үшін "жер қазушы" термині де қолданылады, бұл термин романың тікелей жалғасы "Адал мектеп оқушысы" романынан алынған.

Мәскеу орталығы

Мәскеу орталығы – Джон ле Карре КГБ-ның Мәскеудегі бас штабына, әсіресе шетелдік тыңшылық және қарсы барлаумен айналысатын бөлімдеріне берген лақап атау. Бұл атау совет офицерлерінің өзі қолданғандықтан пайда болды, ал ле Карре осы лақапты кітаптарына сенімділік арттыру үшін қолданған болуы мүмкін. Ле Карре романдарының көп бөлігінде еске алынатын Мәскеу орталығының бір бөлігі – Карла басқаратын, құрамындағы барлық бөлімдері ойдан шығарылған Он үшінші басқарма. Карла – бірнеше рет саяси жағдайы көтеріліп, құлаған, тіпті 1950 жылдары британдықтар жария еткен (қызметтен шеттетуге ұшыратқан) жедел офицердің кодолық аты. Карла мен Джордж Смайли Карланың Делидегі түрмеде отырғанда кездеседі, Смайли тергеу барысында Карланы дезертирлікке көндіруге тырысады, бірақ Карла ешқандай ақпарат бермейді. Карла бұл ұсыныстан бас тартады және ақырында КСРО-ға қайта оралып, «Цирк» ұйымындағы тыңшы Джеральдты қолдап, «Сиқыршылық/Мерлин» операцияларын ұйымдастырады. Карланың бойында Смайлидің әйелі сыйлаған темекі тұтандырғышы бар, оны Смайли тергеу кезінде алған.

Сыни жауап

1974 жылы роман жарық көрген кезде жазылған The New York Times газетінің шолуында сыншы Ричард Локк "Тинкер Тайлор Солдиер Шпионды" "еркін жазылған" деп атады, сонымен қатар "Бұл роман британдық қоғамның барлық деңгейлерінен құпия агенттер мен бюрократтардың жарқын бейнелерімен толы, ал диалогтары олардың сөйлеу мәнерін жақсы жеткізеді" деп көрсетті. Ол романның реализмін жоғары бағалап, "барлау қызметінің ел ішінде және шетелдегі күнделікті қызметінің егжей-тегжейлі сипаттамасы" өте сенімді екенін айтты. Ол "осы романның көлемі мен күрделілігі Ле Карренің бұрынғы кітаптарынан әлдеқайда артық" екенін, ал "кейіпкерлерді сомдауы да әлдеқайда байыған" екенін атап өтті. Романды "кәсіптің ең керемет бейнелерінің бірі" деп сипаттады. Ал Ле Карре өзі бұл романды өзінің ең жақсы туындыларының бірі деп есептейді. Ол көріністерді қысқарту және оқиғаның барысын өзгерту арқылы осы жетістікке қол жеткізді.

Радио

1988 жылы BBC Radio 4 Рене Базиликоның «Тinker Tailor Soldier Spy» драмасының жеті жарты сағаттық эпизодын, Джон Фосетт Уилсонның продюсерлігімен эфирге шығарды. Ол CD және аудиокассета форматтарында BBC аудиокітабы ретінде қолжетімді. Атап айтарлықтай, Бернард Хептон Джордж Смайли рөлін сомдады. Ал тоғыз жыл бұрын ол телеарнадағы бейімделуінде Тоби Эстерхазе рөлін ойнаған еді. 2009 жылы BBC Radio 4 Джон ле Карренің сегіз Джордж Смайли романы бойынша Шоун МакКеннаның жаңа драмалық қойылымдарын, Смайли рөлінде Саймон Расселл Билмен бірге көрсетті. «Tinker Tailor Soldier Spy» 2009 жылдың 29 қарашасынан 13 желтоқсанына дейін BBC Radio 4-тің «Classic Serial» эфирінде үш сағаттық эпизодтар түрінде берілді. Продюсері Стивен Канни болды. 2016 жылдың маусым және шілде айларында BBC Radio 4 Extra арнасында қайта көрсетілді және содан бері BBC-нің жинақталған жиынтығы ретінде жарық көрді.

Фильм

Швед режиссері Томас Альфредсон 2011 жылы Бриджит О'Коннор мен Питер Строган жазған сценарий негізінде фильм түсірді. Фильм Ұлыбритания мен Ирландияда 2011 жылдың 16 қыркүйегінде, ал АҚШ-та 2011 жылдың 9 желтоқсанында көрсетілді. Рождестволық кеште Ле Карре сұр костюм киген қарт адам рөлінде эпизодтық түсілімге қатысты, ол кенеттен тұрып совет әнұранын шырқады. Фильм көптеген «Оскар» сыйлығына ұсынылды, соның ішінде Гари Олдман Джордж Смайли рөлі үшін «Ең жақсы актер» номинациясына ие болды. Фильмде Билл Хейдон рөлінде Колин Ферт, Питер Гиллам рөлінде Бенедикт Камбербэтч, Рики Тарр рөлінде Том Харди және Джим Придо рөлінде Марк Стронг ойнады.