Еуразиялық қызыл қоян (Ewrazialıq qızıl qoyan)

Кіріспе

Еуропа мен Азияда кең таралған ағаш білік түрлері – Еуразиялық білік.

Қызыл білік немесе Еуразиялық қызыл білік (Sciurus vulgaris) – Sciurus туысына жататын және бүкіл Еуропа мен Азияда кездесетін ағаш білік түрі. Қызыл білік – ағаштарда тіршілік ететін, негізінен өсімдіктермен қоректенетін кеміргіш. Ұлыбританияда, Ирландияда және Италияда соңғы жылдары олардың саны күрт азайды. Бұл кемінуге адамдардың Солтүстік Америкадан шығыс сұр білігін (Sciurus carolinensis) әкелуі себеп болды. Дегенмен, Шотландиядағы популяциясы сақтау шаралары, халықтың хабардар болуы және қарағайлы біліктерді таңдап бақылайтын еуропалық жыртқыш – қарағайлы мысықтың (pine marten) санының артуының нәтижесінде тұрақтап келеді.

Сипаттама

Қызыл бөрікшіктің басы мен денесінің ұзындығы, құйрығының ұзындығы және массасы бар. Еуразиялық қызыл бөрік американдық шығыс сұр бөріктен сәл кішірек, оның басы мен денесінің ұзындығы және салмағы аралығында. Ұзын құйрығы ағаштан ағашқа секіргенде, бұтақтармен жүгіргенде тепе-теңдікті сақтап, бағытты түзетуге көмектеседі және жануарды ұйықтағанда жылы ұстауы мүмкін. Қызыл бөрік, көптеген ағаш бөріктері сияқты, қатаң қисайған тырнақтарымен ағаштардың жуан діңдеріне, жіңішке бұтақтарына және тіпті үй қабырғаларына өрмелеуге көмектеседі. Оның күшті артқы аяқтары ағаштар арасындағы қашықтықты секіріп өтуге мүмкіндік береді. Қызыл бөрік жүзуге де жарайды. Қызыл бөріктің түсі жыл мезгіліне және орналасқан жеріне қарай өзгеріп тұрады. Қарадан қызылға дейін әртүрлі түс түрлері бар. Ұлыбританияда қызыл түс жиі кездеседі, ал Еуропа мен Азияның басқа аймақтарында әртүрлі түстер бір популяцияда, адамдардың шаш түсі сияқты, қатар өмір сүреді. Бөріктің ішкі жағы әрқашан ақ түсті. Қызыл бөрік жылына екі рет түлейді, тамыз бен қараша айлары аралығында жазғы жұқа түбін қалың, қара қысқы түбіне ауыстырады, сонымен қатар құлақтарындағы мамықтар (бұл түрдің ерекше белгісі) айқын байқалады. Ашық, қызыл түстің, құлақ мамықтарының (ересектерде) және кішірек мөлшерінің арқасында қызыл бөрік шығыс сұр бөріктен ерекшеленеді. Қызыл түс қарағай қабығының фонында жасырынуға көмектеседі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қызыл бөрік Солтүстік Еуропа мен Сібірдегі борлы, қылқан жапырақты ормандарда мекендейді, шотланд қарағайы, норвегия шыршасы және Сібір қарағайына басымдық береді. Батыс және Оңтүстік Еуропада олар кең жапырақты ормандарда кездеседі, мұнда ағаш және бұта түрлерінің қоспасы жыл бойына тамақ көзінің жақсырақ мүмкіндігін ұсынады. Ұлыбританияның көп бөлігінде және Италияда кең жапырақты орманды жерлер енді бәсекеге қабілетті тамақтану стратегиясы бар шақырылған сұр бөрікшілердің арқасында бұрынғыдай қолайлы емес.

Экология және мінез-құлық

Қызыл сүрегі қылқан жапырақты және қоңыржай жапырақты ормандарда кездеседі. Сүрегі бұтақтардың арасындағы бұтақшалардан ұя (үйірме) салады, оның диаметрі 25-30 см шамасында, күмбез пішіндес болады. Ұяның ішіне мүк, жапырақ, шөп және қабық салынады. Ағаш қуыстары мен тоқылдақтардың тесіктері де пайдаланылады. Қызыл сүрегі жалғыз өмір сүретін, ұялшақ және тамағын бөлісуге жақымсыз жануар. Дегенмен, көбейтілмейтін маусымда, әсіресе қыста, бірнеше қызыл сүрегі жылыну үшін бірге ұяда тұруы мүмкін. Әлеуметтік ұйым жыныстар арасындағы үстемдік иерархиясына негізделген; еркектер әйелдерге үстемдік ете бермейді, бірақ үстем жануарлар бағынышты жануарлардан ірі және ересектеу болады, ал үстем еркектердің аумағы бағынышты еркектерге немесе әйелдерге қарағанда кеңірек болады. Қызыл сүрегі негізінен ағаштардың тұқымдарын жейді, қылқан жапырақты шишалардың ішіндегі тұқымдарға жету үшін оларды тазалайды, сондай-ақ саңырауқұлақтар, жаңғақтар (әсіресе, безеңке, бірақ емен, каштан және елік те), жидектер, көкөністер, бақша гүлдері, ағаш шырыны және жас бүршіктерді жейді. Сирек жағдайларда, қызыл сүрегі құс жұмыртқаларын немесе балаларын жеуі мүмкін. Швецияда жүргізілген зерттеу көрсеткендей, тексерілген 600 қызыл сүрегінің асқазанынан тек 4-інде ғана құстардың немесе жұмыртқалардың қалдықтары табылған. Артық тамақ "қор" деп аталатын жасырын орындарға салынады, олар ағаштардың түбірлеріне көміледі немесе ойықтарына салынып, тамақ жетіспеген кезде желінеді. Қызыл сүрегі қорларын жақсы есте сақтаса да, кеңістіктік жады сұр сүрегіне қарағанда әлдеқайда нашар және аз сақталады. Оның белсенді уақытының 60-80% тамақ іздеуге және жеуге жұмсалады. Қызыл сүрегі таңертең және кешкісін белсенді болады. Күндіз ол ұясында демалады, ыстықтан және хищық құстардың көру қабілетінен қашып, олар осы сағаттарда қауіпті болады. Қыста бұл күндізгі демалыс көбінесе қысқа болады немесе мүлдем болмайды, бірақ суық ауа райы жануардың бірнеше күн бойы ұясында қалуына себеп болуы мүмкін. Қызыл сүрегілер арасында аумақтық даулар болмайды, ал жеке тұлғалардың тамақтану аймақтары кеңінен жабысады.

The red squirrel is found in both coniferous forest and temperate broadleaf woodlands. The squirrel makes a drey (nest) out of twigs in a branch fork, forming a domed structure about 25 to 30 cm in diameter. This is lined with moss, leaves, grass and bark. Tree hollows and woodpecker holes are also used. The red squirrel is a solitary animal and is shy and reluctant to share food with others. However, outside the breeding season and particularly in winter, several red squirrels may share a drey to keep warm. Social organization is based on dominance hierarchies within and between sexes; although males are not necessarily dominant to females, the dominant animals tend to be larger and older than subordinate animals, and dominant males tend to have larger home ranges than subordinate males or females. The red squirrel eats mostly the seeds of trees, neatly stripping conifer cones to get at the seeds within, fungi, nuts (especially hazelnuts but also beech, chestnuts and acorns), berries, vegetables, garden flowers, tree sap and young shoots. More rarely, red squirrels may also eat bird eggs or nestlings. A Swedish study shows that out of 600 stomach contents of red squirrels examined, only 4 contained remnants of birds or eggs. Excess food is put into caches called "middens", either buried or in nooks or holes in trees, and eaten when food is scarce. Although the red squirrel remembers where it created caches at a better than chance level, its spatial memory is substantially less accurate and durable than that of grey squirrels. Between 60% and 80% of its active period may be spent foraging and feeding. The active period for the red squirrel is in the morning and in the late afternoon and evening. It often rests in its nest in the middle of the day, avoiding the heat and the high visibility to birds of prey that are dangers during these hours. During the winter, this mid day rest is often much briefer, or absent entirely, although harsh weather may cause the animal to stay in its nest for days at a time. No territories are claimed between the red squirrels, and the feeding areas of individuals overlap considerably.

Көбею

Жұптасу ақпан және наурыз айларында қыстың соңында, сондай-ақ маусым мен шілде айларында жазда жүзеге асуы мүмкін. Бір аналық жылына екі рет туып, екі ұрпаққа дейін өнімді болуы мүмкін. Әр ұрпақта орташа есеппен үш бала, яғни кішкентайлар туады. Жүктілік мерзімі шамамен 38-39 күнге созылады. Анасы ғана балаларға күтім жасайды, олар көмексіз, соқыр және естімей туады. Олардың салмағы 10-15 грамм аралығында болады. 21 күн өткен соң денелері түкпен жабылады, 3-4 аптадан кейін көздері мен құлақтары ашылады, ал 42 күнге келгенде барлық тістері шығады. Жас қызыл қоян туылғаннан кейін 40 күн өткен соң қатты тамақ жеуге бастайды және сол кезден бастап азық іздеу үшін өздігінен ұядан шыға алады; бірақ олар 8-10 аптаға дейін анасынан сүт ішеді, содан кейін сүтінен айырылады. Жұптасу кезінде аталықтар аналықтардың шығаратын иісі арқылы жыныстық циклының басталғанын анықтайды, және күтімсіздік болмаса да, аталық аналықты жұптасу алдында бір сағатқа дейін қуалайды. Көбінесе бірнеше аталық бір аналықты қуалайды, және әдетте топтағы ең үлкені – басым аталық аналықпен жұптасады. Аталықтар мен аналықтар көптеген серіктестермен бірнеше рет жұптасады. Аналықтың жұптасу үшін белгілі бір ең төменгі салмаққа жетуі керек, сондай-ақ семіз аналықтар көбірек бала туады. Егер тамақ аз болса, көбейіп өнім беру кешіктірілуі мүмкін. Әдетте аналық алғашқы ұрпағын өмірінің екінші жылында туады.

Өмір сүру ұзақтығы

Алғашқы қыста аман қалған қызыл бөрікшілердің өмір сүру ұзақтығы 3 жылды құрайды. Жекелеген индивидтер 7 жасқа дейін, ал тұтқында 10 жасқа дейін өмір сүруі мүмкін. Ағаштардың күзгі-қысқы тұқымдарының жеткілікті болуы өмір сүруге оң әсер етеді; орташа есеппен, жас бөрікшілердің 75-85% алғашқы қыста өледі, ал одан кейінгі қыстардағы өлім-жітім шамамен 50% құрайды.

Жаулар мен қауіптер

Ағаш үстінде тіршілік ететін жыртқыштарға қарапайым сүтқоректілер жатады, мысалы, қарағайлы мысық, жабайы мысықтар және ұяшықтылар, соңғысы ұядағы қозыларды жейді. Сонымен қатар, сұңқарлар мен бүркіттер сияқты құстар да қызыл бөренелерді жеуі мүмкін. Қызыл түлкі, мысықтар мен иттер қызыл бөренелерді жерде кездестіргенде жемтік етеді. Адамдар қызыл бөренелердің саны мен өлім-жітіміне олардың мекендеу орындарын жою немесе өзгерту, жол апаттарына себеп болу және Солтүстік Американың шығыс сұр бөренелерін таратқан арқылы әсер етеді. Шығыс сұр бөрене мен қызыл бөрене тікелей қарсыласпайды және олардың арасындағы зорлық-зомбылық қақтығысы қызыл бөренелердің санының азаюына себеп болмайды. Дегенмен, шығыс сұр бөрене бірнеше себепке байланысты қызыл бөренелердің санын азайтуға қабілетті: Шығыс сұр бөрене бөрік парапоксивирусы ауруын таратады, ол олардың денсаулығына әсер етпейді, бірақ көбінесе қызыл бөренелердің өліміне әкеледі. 2008 жылы Формбиде (Англия) осы аурудың салдарынан қызыл бөренелердің саны 80%-ға төмендегені анықталды, бірақ қазіргі уақытта популяция қалпына келіп жатыр. Шығыс сұр бөренелер емен жемісін жақсы қорыта алады, ал қызыл бөренелер емен жемісіндегі белоктар мен майларды оңай сіңіре алмайды. Қызыл бөренелер стресске ұшырағанда көбейе бермейді. Ұлыбританияда жоғарыда аталған жағдайларға байланысты, қазіргі уақытта қызыл бөренелердің саны 160 000-ға немесе одан да азға төмендеді (олардың 120 000-ы Шотландияда). Ұлыбритания мен Ирландиядан тыс жерлерде шығыс сұр бөренелердің бәсекелестік әсері Италияның Пьемонт аймағында байқалды, онда 1948 жылы екі жұп тұтқыннан қашып кеткен. 1970 жылдан бері аймақта қызыл бөренелердің санының айтарлықтай төмендеуі байқалды және шығыс сұр бөрене Еуропаның қалған бөлігіне таралуы мүмкін деген қауіп бар.

Қорғау

Қызыл бөрік Еуропаның көп бөлігінде қорғалады, себебі ол Берн конвенциясының III қосымшасына енгізілген; IUCN Қызыл тізімінде ең аз қызығушылық тудыратын түр ретінде тіркелген. Дегенмен, кейбір аймақтарда олардың саны көп және олардың терісі үшін аң аулау жүргізіледі. Әлемдік деңгейде қандай да бір қауіп төндірмейтін болса да, қызыл бөріктің саны Ұлыбританияда күрт азайды; әсіресе 1870 жылдары Солтүстік Америкадан сұр бөріктер әкелінгеннен кейін. 2013 жылы 140 000-нан кем индивидуум қалған деп есептеледі; аралда қызыл бөріктерді сақтау қолдауға ие, ал арал тұрғындарына кез келген инвазивті сұр бөріктерді хабарлау ұсынылады. Ұлыбританиядағы популяцияның азаюы көбінесе Солтүстік Америкадан келген шығыс сұр бөрігінің енгізілуімен байланысты, бірақ оның табиғи ормандардың жоғалуы және фрагментациясы да маңызды рөл атқарды. Керісінше, қызыл бөрік оның табиғи ареалынан тыс аймақтарға енгізілген жағдайда қауіп тудыруы мүмкін. Жаңа Зеландияның 1996 жылғы Қауіпті заттар және жаңа организмдер туралы заңына сәйкес, ол "рұхсат етілмейтін жаңа организм" ретінде қарастырылады, бұл оны елге импорттауға тыйым салады.

Жобалар

1998 жылдың қаңтарында Солтүстік Уэльстің Энглси аралында Солтүстік Американың бөгде сұр қояндығын жою жұмысы басталды. Бұл шара қызыл қояндықтың қалған аз санды популяциясының табиғи түрде қалпына келуіне мүмкіндік берді. Одан кейін қызыл қояндықты Ньюбороу орманның қарағайлы алқаптарына сәтті қайта қоныстандыру жүзеге асты. Соңғы жылдары кең жапырақты орманға қосымша қоныстандырулар жасалды және бүгінде аралда Уэльстегі ең ірі қызыл қояндық популяциясы бар. Пул таңдайындағы Браунси аралында да сұр емес, қызыл қояндықтар (шамамен 200 бас) қоныстанған. Шотландияның оңтүстігінде және Англияның солтүстігіндегі құрлықтағы бастамалар да қызыл қояндықты сақтау стратегиясының негізгі бөлігі болып табылатын сұр қояндықты бақылауға негізделген. 1996 жылы "Солтүстік-Шығыс Шотландияның биоәртүрлілік серіктестігі" атты жергілікті бағдарлама құрылды, ол ұлттық биоәртүрлілік іс-қимыл жоспарының бір бөлігі болды. Бұл бағдарламаны Грампиан қояндық қоғамы басқарады, оның мақсаты – қызыл қояндықты қорғау; бағдарламаның орталығы Банхори және Калтс аймақтарында орналасқан. 2008 жылы Шотландияның жабайы табиғат қоры 2009 жылдың көктемінде басталған "Шотландияның қызыл қояндығын сақтау" атты төрт жылдық жобаны жариялады. Басқа да маңызды жобаларға Гринфилд орманндағы қызыл қояндық жобалары, соның ішінде Маллерстанг, Гарсдейл және Виддейл буферлік аймақтары; Нортумберленд Килдер орман жобасы; және Формбидегі Ұлттық сенім қорының қорығы кіреді. Бұл жобалар бастапқыда Англияның солтүстігіндегі қызыл қояндықты қорғауға бағытталған "Біздің қояндығымызды сақтайық" науқанының бір бөлігі болды, бірақ қазір бес жылдық үкіметтік серіктестік сақтау жобасының бөлігі болып табылады – "Солтүстік Англияның қызыл қояндықтары", ол қызыл қояндықтар үшін маңызды аймақтарда сұр қояндықты бақылауды жүзеге асыруға бағытталған. Уайт аралында жергілікті еріктілер қызыл қояндық популяциясы туралы деректерді тіркеуге және оны жаулап алушы сұр қояндықтардың болуын бақылауға шақырылады; қызыл қояндық әлі де аралда басымдыққа ие болғандықтан, еріктілерден олар тапқан сұр қояндықтарды жою сұралады. Қазіргі популяцияларды қорғау үшін, сұр қояндық популяцияларының одан әрі таралуы мен кеңеюіне жол бермеу мақсатында заңнамалық актілер қабылдануда. 1981 жылғы "Жабайы табиғат және ауылдық жерлер туралы" заңға сәйкес, ұсталған сұр қояндықты босату қылмыс болып есептеледі, яғни ұсталған барлық қояндықтарды жою қажет. WCA-ның 5 және 6-қосымшаларында қамтылған қосымша ережелер қызыл қояндықты тұтқындықта ұстауға шектеулер қоюды және қызыл қояндықты жоюға тыйым салуды қамтиды. 2007 жылы Ұлыбританияда жүргізілген зерттеулерде қарағайлы мысық (pine marten) жаулап алушы шығыс сұр қояндығының популяциясын азайтуға көмектесетіні көрсетілді. Қарағайлы мысықтың кеңейіп келе жатқан ареалы шығыс сұр қояндығының ареалымен кездескенде, олардың саны төмендейді. Бұл теория бойынша, сұр қояндық қызыл қояндыққа қарағанда жерде көбірек уақыт өткізетіндіктен, олар осы жыртқышпен кездесу ықтималдығы жоғары. 2012 жылдың қазан айында төрт ата және бір ана қызыл қояндық Британдық жабайы табиғат орталығынан тұрақты негізде алынып, Сцилли аралдарындағы Трескоға тікұшақпен жеткізіліп, Абби бақтарының жанындағы Абби Вудқа жіберілді. Тек екеуі ғана тірі қалды, ал 2013 жылдың қазан айында тағы 20 қояндық тасымалданып, босатылды. Қызыл қояндық Сцилли аралдарының түпкілікті тұрғыны болмаса да, бұл жұмысты қолдағандар Тресконы құрып бара жатқан сүтқоректілер үшін "қауіпсіз бейіт" ретінде пайдалануға ниетті, өйткені аралдарда түлкілер сияқты жыртқыштар және қояндық індетін тарататын сұр қояндық жоқ.

In January 1998, eradication of the non native North American grey squirrel began on the North Wales island of Anglesey. This facilitated the natural recovery of the small remnant red squirrel population. It was followed by the successful reintroduction of the red squirrel into the pine stands of Newborough Forest. Subsequent reintroductions into broadleaved woodland followed and today the island has the single largest red squirrel population in Wales. Brownsea Island in Poole Harbour is also populated exclusively by red rather than grey squirrels (approximately 200 individuals). Mainland initiatives in southern Scotland and the north of England also rely upon grey squirrel control as the cornerstone of red squirrel conservation strategy. A local programme known as the "North East Scotland Biodiversity Partnership", an element of the national Biodiversity Action Plan was established in 1996. This programme is administered by the Grampian Squirrel Society, with an aim of protecting the red squirrel; the programme centres on the Banchory and Cults areas. In 2008, the Scottish Wildlife Trust announced a four year project which commenced in the spring of 2009 called "Saving Scotland's Red Squirrels". Other notable projects include red squirrel projects in the Greenfield Forest, including the buffer zones of Mallerstang, Garsdale and Widdale; the Northumberland Kielder Forest Project; and within the National Trust reserve in Formby. These projects were originally part of the Save Our Squirrels campaign that aimed to protect red squirrels in the north of England, but now form part of a five year Government led partnership conservation project called "Red Squirrels Northern England" to undertake grey squirrel control in areas important for red squirrels. On the Isle of Wight, local volunteers are encouraged to record data on the existing red squirrel population, and to monitor it for the presence of invasive greys; as the red squirrel is still dominant on the island, these volunteers are also requested to cull any greys they find. In order to protect existing populations, increasing amounts of legislation have been issued to prevent the further release and expansion of grey squirrel populations. Under the Wildlife and Countryside Act 1981, it is an offense to release captured grey squirrels, indicating that any captured individuals must be culled. Additional rules covered under the WCA's Schedules 5 and 6 include limitations on the keeping of red squirrels in captivity, and also prohibits the culling of red squirrels. Research undertaken in 2007 in the UK credits the pine marten with reducing the population of the invasive eastern grey squirrel. Where the range of the expanding pine marten population meets that of the eastern grey squirrel, the population of these squirrels retreats. It is theorised that, because the grey squirrel spends more time on the ground than the red, they are far more likely to come in contact with this predator. During October 2012, four male and one female red squirrel, on permanent loan from the British Wildlife Centre, were transported to Tresco in the Isles of Scilly by helicopter, and released into Abbey Wood, near the Abbey Gardens. Only two survived and a further 20 were transported and released in October 2013. Although the red squirrel is not indigenous to the Isles of Scilly, those who supported this work intend to use Tresco as a "safe haven" for the endangered mammal, as the islands are free of predators such as foxes, and of the squirrel pox carrying grey squirrel.

Тарихи, мәдени және қаржылық маңызы

Squirrel Nutkin – ағылшын жазушысы Беатрикс Поттердің балалар кітаптарындағы қызыл сүрегі ретінде бейнеленген кейіпкер. "Ekorr'n satt i granen" ("Сүрегі шыршада отырды") – Швецияда кеңінен танымал және бағаланатын балалар әні. Әннің мәтіні мен сөздерін 1892 жылы Элис Тегнер жазған. Джеффри Хаусхолдтың "Көлеңкедегі бақылаушы" романының басты кейіпкері Чарльз Денним – қызыл сүрегін зерттейтін және олар туралы жазатын зоолог. Скандинавия мифологиясында Рататоскр – әлем ағашы Йггдрасильде жоғары-төмен хабар жеткізіп, әңгіме тарататын қызыл сүрегі. Ол әсіресе Йггдрасильдің басындағы аты жоқ бүркіт пен оның тамырындағы Níðhöggr арасындағы хабарларды жеткізген. Қызыл сүрегілер бұрын терісі үшін көп ауланған. Финляндияда ежелгі заманда, монеталар пайда болғанға дейін, сүрегі терісі ақша ретінде қолданылған. "Сүрегі терісі" деген сөз әлі күнге дейін онда ақшаны білдіреді деп түсініледі. Орта ғасырларда қызыл сүрегі терісі саудасының Еуропадағы жалбыр аурудың таралуына себеп болуы мүмкін деген пікір бар. Ұлыбританияда жалбыр аурудың кең таралуы алғашқыда Шығыс Англияда байқалды, онда көптеген сүрегі терілері саудаланып, штаммы қазіргі Браунси аралындағы қызыл сүрегілердегідей. Қызыл сүрегі – Данияның ұлттық жануары. Қызыл сүрегі ағылшын геральдикасында жиі кездесетін элемент, олар әдетте тік отырып, көбінесе жаңғақ қаққан күйде бейнеленеді.

Таксономия

Қызыл сүрегінің 40-тан астам түршесі сипатталған, бірақ олардың кейбіреулерінің таксономиялық статусы белгісіз. 1971 жылы жарияланған зерттеу 16 түршені мойындайды және одан кейінгі таксономиялық жұмыстарға негіз болды. Кейбір түршелердің жарамдылығы бір аймақтағы қызыл сүрегінің кең ауқымды вариациясына байланысты күмәнді болғанымен, қазіргі уақытта қызыл сүрегінің 23 танылған түршесі бар. S. v. alpinus. Демарест, 1822 ж. (синонимдері: S. v. baeticus, hoffmanni, infuscatus, italicus, numantius және segurae)
S. v. altaicus. Серебренников, 1928 ж. S. v. anadyrensis. Огнев, 1929 ж. S. v. arcticus. Труэссар, 1906 ж. (синоним: S. v. jacutensis)
S. v. balcanicus. Генрих, 1936 ж. (синонимдері: S. v. istrandjae және rhodopensis)
S. v. chiliensis. Соверби, 1921 ж. S. v. cinerea. Герман, 1804 ж. S. v. dulkeiti. Огнев, 1929 ж. S. v. exalbidus. Паллас, 1778 ж. (синонимдері: S. v. argenteus және kalbinensis)
S. v. fedjushini. Огнев, 1935 ж. S. v. formosovi. Огнев, 1935 ж. S. v. fuscoater. Алтум, 1876 ж. (синонимдері: S. v. brunnea, gotthardi, graeca, nigrescens, russus және rutilans)
S. v. fusconigricans. Двигубский, 1804 ж.
S. v. leucourus. Керр, 1792 ж. S. v. lilaeus. Миллер, 1907 ж. (синонимдері: S. v. ameliae және croaticus)
S. v. mantchuricus. Томас, 1909 ж. (синонимдері: S. v. coreae және coreanus)
S. v. martensi. Мацшие, 1901 ж. (синоним: S. v. jenissejensis)
S. v. ognevi. Мигулин, 1928 ж. (синонимдері: S. v. bashkiricus, golzmajeri және uralensis)
S. v. orientis. Томас, 1906 ж. Хоккайдоның қызыл сүрегі. S. v. rupestris. Томас, 1907 ж.
S. v. ukrainicus. Мигулин, 1928 ж. (синоним: S. v. kessleri)
S. v. varius. Гмелин, 1789 ж. S. v. vulgaris. Линей, 1758 ж. (синонимдері: S. v. albonotatus, albus, carpathicus, europaeus, niger, rufus және typicus)