Қайтыс болғандарға арналған дұғалар

Кіріспе

Өлгендер үшін дұғалар

Ақырғы сотқа, өлгендердің қайта тірілуіне немесе аралық күйге (мысалы, Адес немесе тазару орнына) сенетін діндер көбінесе өлгендер үшін Құдайға дұға жасайды. Басқа амалдарға Рицуда пана табу, Таза жер буддистерінің нианфо айтуы немесе Таза жер қайта тууы дхараниын оқуы, ал тибет буддистерінің Ом мани падме хум мантрсын қайта-қайта оқуы жатады. Намо Ратнасихин Татагата сияқты дұғалар жануарлар үшін арналады.

Дәстүр

Өлгендер үшін дұға жасау ертедегі христиандықта, әйгілі шіркеу әкелері мен жалпы христиан қауымы арасында жақсы құжатталған. Католик шіркеуінде өлгендер үшін дұға ету арқылы алатын көмек, тазарту процесі – тәңіртанумен байланысты. Шығыс православиесінде мәсіхшілер «сеніммен кеткен, бірақ тобалауға лайық жемістерін жетілдіре алмаған жандар» үшін дұға етеді. Бұл дәстүр Шығыс православиесі, Ассирия шіркеуі және басқа да дәстүрлерде сақталса да, көптеген протестанттық топтар осы амалды қабылдамайды. Фригиядағы Иерополь қаласындағы христиан Аберцийдің қабірінде (II ғасырдың соңы) «Бұл жазуды көретін әрбір досым үшін дұға етсін» деген жазу бар, яғни Аберций, ол әрқашан бірінші жақта сөйлейді. Дегенмен, шейіт болған христиандар үшін дұға ету орынсыз саналды, себебі олар бірден жұмаққа өткеніне сенді, сондықтан мұндай дұғаларға мұқтаж емес. Теориялық тұрғыдан алғанда, тозақта (мәңгілік құрдымға кеткендердің мекені ретінде түсініледі) жатқандар үшін дұға етудің қажеті жоқ. Бірақ, ешкімнің тозақта екеніне нақтылық жоқ болғандықтан, барлық өлгендер үшін дұға айтылады, бірақ жұмақта деп сенетіндерге емес, олар үшін емес, оларға дұға етіледі. Өлгендер үшін дұғаларда көбінесе олар тәңіртануда екені айтылады. Тазару процесінен өткеніне және адалдардың дұғаларының арқасында жұмаққа лайықты екеніне сенімді болғандықтан, оларды «қасиетті жандар» деп атайды. Крещениеден өтпегендерге, католик емес адамдарға және айқын күнәкарларға қоғамдық мисса өткізуге шектеулер қойылған, бірақ олар үшін жеке мисса мен дұғалар оқылуы мүмкін. Католик шіркеуінің қазіргі Канондық заңында, егер адам өлер алдында тоба көрсетпесе, белгілі жолдан тайғандарға, еретиктерге және шииттерге ешқандай жерлеу миссасы өткізілмейді; христиандыққа қарсы ниетпен денесін өртеуді таңдағандарға; және басқа да айқын күнәкарларға, оларға шіркеу жерлеу рәсімі өткізуге болмайды, себебі бұл адалдарға үлкен ұят келтіруі мүмкін. Алайда, «жергілікті рухани көшбасшы қолдаса, католик емес шіркеудің немесе қауымның мүшесі болған, крещениеден өткен адамдарға шіркеу жерлеу рәсіміне рұқсат етілуі мүмкін, егер олар мұны қаламағандығы дәлелденбесе». Бірінші дүниежүзілік соғыстың қасіреті кезінде, 1915 жылдың 10 тамызында Папа Бенедикт XV барлық дін қызметкерлеріне Барлық жандар күні үш рет мисса оқуға рұқсат берді. Қосымша екі мисса дін қызметкеріне ешқандай пайда әкелмеді: біреуі барлық адалдар үшін, екіншісі – сол кезде соғыс құрбандары үшін деп есептелген Папаның ниеті үшін арналды. Бұл рұқсат күшінде. Әрбір Евхаристиялық дұғада, соның ішінде Мисса тәртібінің Римдік Канонында, өлгендер үшін дұға бар. Communio Sanctorum келісімінде Германиядағы лютерандық және католик шіркеулері өлгендер үшін дұға етудің «бізді Мәсіхпен байланыстыратын, олар үшін дұға ететін және оларды Құдайдың мейіріміне тапсыратын ортақ қарым-қатынасқа сәйкес келетініне» келісті.

Prayer for the dead is well documented within early Christianity, both among prominent Church Fathers and the Christian community in general. In the Catholic Church the assistance that the dead receive by prayer on their behalf is linked with the process of purification known as purgatory. In Eastern Orthodoxy, Christians pray for "such souls as have departed with faith, but without having had time to bring forth fruits worthy of repentance". While prayer for the dead continues in both these traditions and in those of Oriental Orthodoxy and of the Assyrian Church of the East, many Protestant groups reject the practice. The tomb of the Christian Abercius of Hieropolis in Phrygia (latter part of the 2nd century) bears the inscription: "Let every friend who observes this pray for me", i. e. Abercius, who throughout speaks in the first person. However, in the case of martyred Christians, it was felt that it was inappropriate to pray "for" the martyrs, since they were believed to be in no need of such prayers, having instantly passed to the beatific vision of Heaven. Theoretically, too, prayer for those in hell (understood as the abode of the eternally lost) would be useless. However, since there is no certainty that any particular person is in hell, prayers are offered for all the dead, except for those believed to be in heaven who are prayed to, not for. In prayers for the dead, there is usually reference to them being in purgatory. In view of the certainty that by the process of purification and with the help of the prayers of the faithful they were destined for heaven, they are referred to as the "holy souls". Limits were placed on public offering of Mass for the unbaptised, non Catholics, and notorious sinners, but prayers and even Mass in private could be said for them. The present Code of Canon Law of the Catholic Church states that, unless the person concerned gave some signs of repentance before death, no form of funeral Mass may be offered for notorious apostates, heretics and schismatics; for those who for anti Christian motives chose that their bodies be cremated; and for other manifest sinners to whom a Church funeral could not be granted without public scandal to the faithful. On the other hand, "provided their own minister is not available, baptised persons belonging to a non catholic Church or ecclesial community may, in accordance with the prudent judgement of the local Ordinary, be allowed Church funeral rites, unless it is established that they did not wish this." During the slaughter of the First World War, Pope Benedict XV on 10 August 1915 allowed all priests everywhere to say three Masses on All Souls' Day. The two extra Masses were in no way to benefit the priest himself: one was to be offered for all the faithful departed, the other for the Pope's intentions, which at that time were presumed to be for all the victims of that war. The permission remains. Each Eucharistic Prayer, including the Roman Canon of the Order of Mass, has a prayer for the departed. In Communio Sanctorum, the Lutheran and Catholic Churches in Germany agreed that prayer for the dead "corresponds to the communion in which we are bound together in Christ with those who have already died to pray for them and to commend them to the mercy of God."

Теология

Шығыс және Шығыс православиелік шіркеулер «ашу-тазалау» терминін қабылдамайды. Өлгендер үшін дұға ету оларға көмектеседі деген сеніммен ұсынылады, бірақ адалдардың дұғалары қалай көмектеседі екені толық түсіндірілмейді. Шығыс православиелік шіркеу тек өлгендер үшін дұға ету дәстүрі бар екенін үйретеді. Ұлы Василий (379 ж.) өзінің Елуінші күн мерекесіндегі үшінші тізе бүгіп дұғасында былай деп жазды: «Уа, Мәсіх Құдайымыз, осы толық және құтқаратын мерекеде, бізді құлдықта ұстап тұрған және оларды кедергіге ұшыратқан зұлымдықтан босатудың үлкен үмітін уәде етіп, адаста тұтқындалғандар үшін кешірімді дұғаларды қабыл алуға разы болдың, Өзіңнің жұбатуыңды жіберіп, олардың жандарын әділдердің мекеніне орналастыр, және оларға мейірімділікпен тыныштық пен кешірім бер. Өйткені, уа, Раббым, өлілер сені мақтамайды, ал тозақтағылар саған мойындауға батылы жетпейді. Бірақ біз, тірілер, сені мақтаймыз, дұға етейміз және олардың жандары үшін кешірім тілеп, құрбандықтар шаламыз». Қасиетті Григорий Диалог († 604) өзінің танымал «Диалогтар» еңбегінде (593 ж. жазылған) былай дейді: «Құдайға шалиналған құрбандық (Евхаристия) біздің құтқарушы құрбанымыз, олардың күнәлары (егер кешірілуі мүмкін болса) келешек өмірде кешірілсе, тіпті өлімнен кейін де жандарға үлкен пайда әкеледі». Алайда, Григорийдің айтуынша, шіркеудің өлгендер үшін дұға етуі, жердегі өмірде ізгілікпен өмір сүрмеуге сылтау болмауы керек. «Табиғатында, өмірде біз үшін басқалар өлгеннен кейін не істейді деп үміттенсек, соны істеуіміз қауіпсіз». Әке Серафим Роуз († 1982) былай деді: «Шіркеудің дұғасы құтқарылуды қаламаған, немесе өмірінде оған ешқандай күрес (podvig) жасамаған ешкімді құтқара алмайды».

Лютеран шіркеуі

Лютеран реформаторлары ертедегі шіркеудің өлгендер үшін дұға етуді жүзеге асырғанын мойындады және оны принцип бойынша қабылдады. Сондықтан 1580 жылғы «Конкорд кітабында» лютеран шіркеуі былай деп үйретті: «Біз ежелгілердің өлгендер үшін дұға ету туралы айтқандарын білеміз, біз бұған тыйым салмаймыз; бірақ біз Иеміздің кешкі асы өлгендердің атынан жасалуын мақұлдамаймыз». Лютеран дінбасы Ричард Футрелл былай деп жазды: «Лютеран шіркеуінің тарихи тәжірибесінде олардың шіркеу дұғаларында өлгендер үшін дұғалар болған. Мысалы, егер біз Лютердің өмір сүрген кезеңіндегі лютерандық қызметке назар салсақ, шіркеу дұғаларында тек жалбарынулар, арнайы дұғалар және Иеміздің дұғасы ғана емес, сонымен қатар қайтыс болғандар үшін дұғалар да болатын, бұл дұғалар әлі күнге дейін лютерандық құлшылығында кең таралған». Мартин Лютер қайтыс болғандарға қатысты былай деп мәлімдеді: «Мен осы немесе осыған ұқсас ниетпен дұға етуді күнә деп санамаймын: Құдайым, егер осы жан мейірімділікке қол жеткізе алатын жағдайда болса, оған мейірімділік көрсет». Алайда, ол бұл амалдың Киелі кітапқа қайшы келетінін (мысалы, өлгендер үшін қайталап оқылатын реквиемдер) түсінді. Сол жылы, 1542 жылы, ол «Құмбастық әндерге» жазған алғы сөзінде былай деді: «Осыған сәйкес, біз шіркеулерімізден паптық жиренішті амалдарды, мысалы, ояулықтарды, өлгендер үшін оқылатын мейрамдарды, процессияларды, тазарту орнын және өлгендер үшін жасалған барлық басқа да бос әрекеттерді алып тастадық және толығымен жойдық». АҚШ-тағы ең ірі лютерандық конфессия – Америкадағы евангелистік лютеран шіркеуі «әр жексенбіде халық дұғаларында адалдарды еске алады, соның ішінде жақында қайтыс болғандарды және шіркеудің қасиеттілер күнтізбесінде есімдері тіркелгендерді». Евангелистік лютеран шіркеуінің жерлеу рәсімдерінде «өлгендер үшін дұға етіледі», олар «ұсыныстарды» пайдаланады: «Біздің әйелімізді/ерімізді барлық қасиеттілеріңіздің қатарында сақтаңыз. Ал соңынан оны көтеріп, Иеміз Мәсіхтің даңқты қайта тірілуі арқылы барлық сенушілермен бірге мәңгілік қуаныш пен бейбітшілікті бөлісуге мүмкіндік беріңіз». Бұл сұрақ пен жауап Лютердің түпнұсқа мәтінінде кездеспейді, бірақ ол 20 ғасыр лютерандарының пікірін көрсетеді, олар осы түсіндірмені катехизиске қосты. Сол сияқты, консервативті лютерандық WELS деноминациясы былай үйретеді: Лютерандар қайтыс болғандардың жандары үшін дұға етпейді. Адам өлгенде жаны бірден жұмаққа немесе тозаққа барады. Өлгеннен кейін екінші мүмкіндік болмайды. Киелі кітапта: «Адам бір рет өлуге тағдырланған, содан кейін сотталуға» (Еврейлерге 9:27, сондай-ақ Лұқа 16:19-31) делінген. Өлген адам үшін дұға етудің ешқандай пайдасы жоқ.

The Lutheran Reformers recognized that the early Church had practiced prayer for the dead, and accepted it in principle. Thus in the 1580 Book of Concord, the Lutheran Church taught:

" we know that the ancients speak of prayer for the dead, which we do not prohibit; but we disapprove of the application ex opere operato of the Lord's Supper on behalf of the dead." The Lutheran cleric Richard Futrell wrote that "The historic practice within the Lutheran Church had prayers for the dead in their Prayer of the Church. For example, if we were to look at a typical Lutheran service during Luther’s lifetime, we would find in the Prayer of the Church not only intercessions, special prayers, and the Lord’s Prayer, which are still typical today in Lutheran worship, but also prayers for the dead." For those who have died, Martin Luther declared that 'I regard it as no sin to pray with free devotion in this or some similar fashion: Dear God, if this soul is in a condition accessible to mercy, be thou gracious to it. (Luther’s Works, Volume 37) However, with regard to what he perceived as nonscriptural extensions of the practice (such as repeated Requiem Masses for the dead), in the same year 1542 he stated in his Preface to the Burial Hymns: "Accordingly, we have removed from our churches and completely abolished the popish abominations, such as vigils, Masses for the dead, processions, purgatory, and all other hocus pocus on behalf of the dead". The largest Lutheran denomination in the United States, the Evangelical Lutheran Church in America, "remembers the faithful departed in the Prayers of the People every Sunday, including those who have recently died and those commemorated on the church calendar of saints". In Funeral rites of the Evangelical Lutheran Church, "deceased are prayed for" using "commendations: 'keep our sister/brother in the company of all your saints. And at the last raise her/him up to share with all the faithful the endless joy and peace won through the glorious resurrection of Christ our Lord. '"This question and answer do not appear in Luther's original text, but reflect the views of the twentieth century Lutherans who added this explanation to the catechism. Similarly, the conservative Lutheran denomination WELS teaches:Lutherans do not pray for the souls of the departed. When a person dies his soul goes to either heaven or hell. There is no second chance after death. The Bible tells us, "Man is destined to die once and after that to face judgment" (Hebrew 9:27, see also Luke 16:19 31). It would do no good to pray for someone who has died.

Англикандық

Англия шіркеуінің 1549 жылғы Жалпы дұғалар кітабында өлгендер үшін дұға сақталған, мысалы (Қасиетті тағам қызметінде): «Сенім белгісімен бізден осы дүниеден өткен және енді тыныштық ұйқысында демалып жатқан барлық қызметшілеріңді мейіріміңе тапсырамыз: оларға мейіріміңді және мәңгілік тыныштықты нәсіп ет», – делінген. Нонжурилер өлгендер үшін дұға оқыды, бұл практика Англия шіркеуінде он тоғызыншы ғасырдың ортасында кеңірек тарады және 1900 жылы Оңтүстік Африкадағы әскерлерге, содан кейін басқа да қызмет түрлерінде рұқсат етілді. Көптеген діни басқармалар мен англо-католик дәстүріндегі приходтар өлгендер үшін дұға етуді жалғастыруда, соның ішінде аты аталған марқұмдардың тыныштығы үшін жексенбілік құлшылық өткізу және Барлық жандар күнін сақтау. 1979 жылғы Епископальдық шіркеудің (АҚШ) Жалпы дұғалар кітабында өлгендер үшін дұғалар бар. Жексенбілік Евхаристиялық құлшылықтағы дұғалар адал қайтыс болғандардың тыныштығы үшін тілектерді қамтиды. Бұған қоса, жерлеу рәсіміндегі көптеген дұғалар марқұмға арналған, соның ішінде бастапқы дұға: «Уа, Құдай, мейіріміңді санау мүмкін емес: Қызметшің Н. үшін дұғаларымызды қабыл ет және оған Сенің қасиеттілеріңнің қауымдастығында жарық пен қуаныш еліне кіруді нәсіп ет; Иса Мәсіх арқылы, Сенің Ұлың, біздің Иеміз, Ол Сенің және Киелі Рухпен бірге мәңгілікке өмір сүреді және билейді. Әмин». 1979 жылғы Жалпы дұғалар кітабындағы катехизис былай дейді: «Біз (өлгендер) үшін дұға етеміз, өйткені оларды әлі де жақсы көреміз және Құдайдың алдында оған қызмет етуді таңдағандардың оның сүйіспеншілігінде өсіп, оны мәңгілікке көретініне сенімдіміз». Бұл мәлімдеме әдетте шіркеудің мүшелері болғандар үшін дұға жасалатынын көрсетсе де («оған қызмет етуді таңдағандар»), сенімі белгісіз немесе білінбегендер үшін де дұға етуге болады. Дұғалар кітабының жерлеу рәсіміндегі рұқсат етілген нұсқалар марқұмды Алланың мейіріміне сеніп, марқұмның діни өмірі туралы белгілі мәліметтерді сақтай отырып, дұға етуге мүмкіндік береді. Мысалы, тілектерден кейін қорытынды дұғаның екі нұсқасы бар: біріншісі былай басталады: «Иеміз Иса Мәсіх, біз сізге Н. бауырымызды (әпкемізді) тапсырамыз, ол Киелі Крещениеде сумен және Рухпен қайта туды»; ал екіншісі, Құдай алдындағы сенімі мен мәртебесі белгісіз болған адам үшін қолайлы: «Барлық Әке, біз сізге Н. үшін және біз жақсы көретін, бірақ енді көрмейтін барлық адамдар үшін дұға етеміз. Оларға мәңгілік тыныштық нәсіп ет. Мәңгілік жарық оларға жарқырасын. Оның жаны және барлық қайтыс болғандардың жаны, Алланың мейірімімен, тыныштықта болсын. Әмин».

The Church of England's 1549 Book of Common Prayer still had prayer for the dead, as (in the Communion Service): "We commend into thy mercy all other thy servants, which are departed hence from us with the sign of faith and now do rest in the sleep of peace: grant unto them, we beseech thee, thy mercy and everlasting peace." Nonjurors included prayers for the dead, a practice that spread within the Church of England in the mid nineteenth century, and was authorized in 1900 for forces serving in South Africa and since then in other forms of service. Many jurisdictions and parishes of the Anglo Catholic tradition continue to practice prayer for the dead, including offering the Sunday liturgy for the peace of named departed Christians and keeping All Souls' Day. The 1979 Book of Common Prayer of the Episcopal Church (United States) includes prayers for the dead. The prayers during the Sunday Eucharistic Liturgy include intercessions for the repose of the faithful departed. Furthermore, most of the prayers in the burial rite are for the deceased, including the opening collect: O God, whose mercies cannot be numbered: Accept our prayers on behalf of thy servant N., and grant him an entrance into the land of light and joy, in the fellowship of thy saints; through Jesus Christ thy Son our Lord, who liveth and reigneth with thee and the Holy Spirit, one God, now and forever. Amen. According to the Catechism in the 1979 Book of Common Prayer, "We pray for (the dead), because we still hold them in our love, and because we trust that in God's presence those who have chosen to serve him will grow in his love, until they see him as he is." Although this statement indicates that prayer is typically made for those who are known to have been members of the Church ("those who have chosen to serve him"), prayer is also offered for those whose faith was uncertain or unknown – authorized options in the Prayer Book burial rite allow for prayers that thus entrust the deceased to the mercy of God while retaining integrity about what was known of the deceased's religious life. For example, following the intercessions, there are two options for a concluding prayer: the first begins, "Lord Jesus Christ, we commend to you our brother (sister) N., who was reborn by water and the Spirit in Holy Baptism . . "; the second, however, would be appropriate for one whose faith and standing before God is not known:Father of all, we pray to you for N., and for all those whom we love but see no longer. Grant to them eternal rest. Let light perpetual shine upon them. May his soul and the souls of all the departed, through the mercy of God, rest in peace. Amen.

Методистік шіркеу

Джон Уэсли, медофид шіркеуінің негізін қалаушы, былай деген: "Мен өлген адалдарды еске алу және олар үшін дұға етуді парыз деп санаймын". Ол "өлгендер үшін дұға етудің жөн екенін үйретті, өзі де осылай істеді және басқаларға арналған дұға үлгілерін жасады". Осы үлгілердегі екі дұғаның бірі: "Құдайым, бізді, Сенің иман және қорқынышыңда өлгендермен бірге, қуанышты тірілуге қатысуға мүмкіндік бер", ал екіншісі: "Шексіз мейіріміңмен, бізді, Сенде өлгендермен бірге, Сенің алдында қуанышқа бөлеуді нәсіп ет". Методист жазушысы Шейн Рейнор бұл амалды түсіндіре келе, "қауымдастықтағы басқалар үшін, тіпті уақыт пен кеңістік шегінен тысқары да дұға ету орынды" дейді, сонымен қатар барлық өткен, қазіргі және болашақ христиандардан құралған қасиеттілер қауымдастығы доктринасына сілтеме жасайды. Ұлыбританияның медофид шіркеуі Англия мен Уэльстегі католик шіркеуімен бірлесіп жасаған мәлімдемесінде: "Медофистер өлгендер үшін дұға етіп, оларды Құдайдың үздіксіз мейіріміне тапсырады", - делінген.

Моравия шіркеуі

Моравия шіркеуі Пасхалық литургиясында "Мәсіх имандылығымен өткендер" үшін дұға етеді және "олардың қасиетті өлімі үшін шүкіршілік етеді".

Реформация шіркеулері

Реформациялық шіркеулер көбінесе өлгендер үшін дұға етуге қарсы, себебі оны бекер деп есептейді. Дегенмен, АҚШ-тың Пресвитериан шіркеуінде "иманда қайтыс болғандарды еске алу рәсімі" бар, бұл өлгендерге тілек тілеу емес, жер бетіндегі шіркеутің, көктегі шіркеумен бірге қасиеттілердің үлкен қауымының бір бөлігі екенін еске түсіру. Ал кейбір дұғалар өлгендерге алғыс айтумен, тірілер үшін тілек тілеуді біріктіреді.

Ирвинг шіркеулері

Жаңа апостол шіркеуі, Ирвинг шіркеулерінің ең ірісі, қайтыс болғандар үшін дұға етеді. Адал жандар үшін жыл ішінде үш рет қасиетті қызметтер өткізіледі; сондай-ақ, "Жаңа апостол христиандары құтқарылмаған күйде дүниеден өткен жандардың Мәсіхте құтқарылуы үшін де дұға етеді".

Басқа шіркеулер

Баптист және конфессиялық емес христиан шіркеулерінің мүшелері қайтыс болғандарға дұға жасамайды.

Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі

Иса Мәсіхтің Әулиелер шіркеуінің өлгендер үшін орындалатын бірнеше қасиетті рәсімдері мен амалдары бар. Олардың ішінде өлгендер үшін шомылдыру және өлгендерді отбасымен байланыстыру рәсімдері бар. Бұл амалдар Жаңа Өсиеттің көптеген жазбаларына негізделген, соның ішінде 1 Коринфтерге 15:29-32 және Матай 16:19 аяттары бар.

Индуизм

Индуизмде қайтыс болғандарға арналған дұғалармен бірге жерлеу сөздері де болады. Осы жерлеу сөздерінің көпшілігі әдетте санскрит тіліндегі "Махабхаратадан" оқылады. Туыстар қайтыс болған соң мүмкіндігінше жылдам мәйіттің төңірегінде дұға жасайды. Адамдар мәйітке тиісуден қашып, оны лас деп санайды.

Ислам діні

Ислам дінінде мұсылмандар қаза тапқан адамның кешірілуі үшін жиналады және ортақ дұға етеді. Осы дұға Салат әл-Жаназа (Жаназа дұғасы) деп аталады. Құрбан айт намазы сияқты, Жаназа намазы да қосымша (төрт) Такбирді, яғни «Аллаху Акбар» сөзінің арабша атауын қамтиды, бірақ онда Рүкүъ (иілген күйде бас иіп сәжде ету) және Суджуд (сәжде ету) болмайды. Қаза тапқан кісі және барлық адамзат үшін дұға оқылады. Ерекше жағдайларда, дұға кейінге шегеріліп, Ухуд шайқасында болғандай, кейінірек оқылуы мүмкін. Діни қағида бойынша, әрбір ересек мұсылман еркек кісінің кез келген мұсылманның қазасына байланысты жаназа намазын орындауы міндетті, бірақ бұл қағида практикалық жағдайларды ескереді, яғни, жаназа намазын аз адам орындаса, ол барлық мұсылман үшін осы міндетті жеңілдетеді. Сонымен қатар, «Алланың сәлемі болсын оған» (кейде жазуда PBUH деп қысқартылады) – Мұхаммед пайғамбар сияқты қаза тапқан адамдар үшін үнемі қайталанатын дұға.

Мандайлық

Мандайлықтарда масикта – көп күндік кезеңде өткізілетін, қайтыс болғандарға арналған ұзақ әдет-ғұрып. Масикта барысында Қоласта мен басқа мандаилік мәтіндерден көптеген дұғалар оқылады, және олардың бірнеше түрі бар.

Даоизм

Даостар Цинхуахао (青華誥) немесе Цзиукуцзин (救苦經) дұғаларын оқиды.

Зороастризм

Зороастрийлер жерлеу рәсімдерінде қайтыс болғандар үшін дұға оқып, Құдайдан олардың кешірімін тілейді.

Басқа діндер

Көптеген рухани дәстүрлер өздерінің литургиясының бір бөлігі ретінде өлгендерге арналған дұғаларды оқыса, бұл дұғалар қайтыс болғандардың рухын қарсы алуға немесе олардың есімдерін еске алуға бағытталған болуы мүмкін. Африканың дәстүрлі және диаспоралық дәстүрлерінде ата-бабаларды құрметтеу амалдары жиі кездеседі. Ориша негізделген дәстүрлерде можуба – Олодумаре, оришалар, діни шежіре, ата-бабалардың қандық шежіресі және әлемнің басқа да жаратылыстарын мадақтауға арналған мадақтау әні.