Кіріспе
Мемлекеттік басқаруда қолданылатын әдіс
Policy analysis or public policy analysis is a technique used in the public administration sub field of political science to enable civil servants, nonprofit organizations, and others to examine and evaluate the available options to implement the goals of laws and elected officials. People who regularly use policy analysis skills and techniques on the job, particularly those who use it as a major part of their job duties are generally known by the title policy analyst. The process is also used in the administration of large organizations with complex policies. It has been defined as the process of "determining which of various policies will achieve a given set of goals in light of the relations between the policies and the goals." Policy analysis can be divided into two major fields:
Analysis of existing policy, which is analytical and descriptive – it attempts to explain policies and their development
Analysis for new policy, which is prescriptive – it is involved with formulating policies and proposals (for example: to improve social welfare)
One definition states that:
text=Policy Analysis is the process of identifying potential policy options that could address your problem and then comparing those options to choose the most effective, efficient, and feasible one. The areas of interest and the purpose of analysis determine what types of analysis are conducted. A combination of two kinds of policy analyses together with program evaluation is defined as policy studies. Policy analysis is frequently deployed in the public sector, but is equally applicable elsewhere, such as nonprofit organizations and non governmental organizations. Policy analysis has its roots in systems analysis, an approach used by United States Secretary of Defense Robert McNamara in the 1960s.
Саясатты талдау немесе мемлекеттік саясатты талдау – саяси ғылымның мемлекеттік басқару тармағында қолданылатын әдіс. Ол мемлекеттік қызметкерлерге, коммерциялық емес ұйымдарға және басқаларға заңдар мен сайланған лауазымды тұлғалардың мақсаттарын іске асыру үшін қолжетімді баламаларды зерделеуге және бағалауға мүмкіндік береді. Саясатты талдау дағдылары мен әдістерін жұмыста үнемі қолданатын, әсіресе оны өз қызметтік міндеттерінің басты бөлігі ретінде пайдаланатын адамдар, әдетте, саясат талдаушысы деп аталады. Бұл процесс күрделі саясаты бар ірі ұйымдарды басқаруда да қолданылады. Ол "саясат пен мақсаттар арасындағы байланысты ескере отырып, берілген мақсаттарға қандай саясат жететінін анықтау" деп анықталады. Саясатты талдауды екі негізгі салаға бөлуге болады:
Policy analysis or public policy analysis is a technique used in the public administration sub field of political science to enable civil servants, nonprofit organizations, and others to examine and evaluate the available options to implement the goals of laws and elected officials. People who regularly use policy analysis skills and techniques on the job, particularly those who use it as a major part of their job duties are generally known by the title policy analyst. The process is also used in the administration of large organizations with complex policies. It has been defined as the process of "determining which of various policies will achieve a given set of goals in light of the relations between the policies and the goals." Policy analysis can be divided into two major fields:
Analysis of existing policy, which is analytical and descriptive – it attempts to explain policies and their development
Analysis for new policy, which is prescriptive – it is involved with formulating policies and proposals (for example: to improve social welfare)
One definition states that:
text=Policy Analysis is the process of identifying potential policy options that could address your problem and then comparing those options to choose the most effective, efficient, and feasible one. The areas of interest and the purpose of analysis determine what types of analysis are conducted. A combination of two kinds of policy analyses together with program evaluation is defined as policy studies. Policy analysis is frequently deployed in the public sector, but is equally applicable elsewhere, such as nonprofit organizations and non governmental organizations. Policy analysis has its roots in systems analysis, an approach used by United States Secretary of Defense Robert McNamara in the 1960s.
Қолданыстағы саясатты талдау, ол талдамалық және сипаттамалық болып табылады – ол саясатты және оның дамуын түсіндіруге бағытталған.
Жаңа саясатты талдау, ол нормативтік сипатта – ол саясатты және ұсыныстарды әзірлеумен айналысады (мысалы, әлеуметтік әл-ауқатты жақсарту).
Талдаудың қандай түрлерін жүргізуді қызығушылық салалары мен талдаудың мақсаты анықтайды. Саясатты талдаудың екі түрінің және бағдарламаны бағалаудың бірлескен қолданылуы саясатты зерттеу деп аталады. Саясатты талдау көбінесе мемлекеттік секторда қолданылады, бірақ коммерциялық емес ұйымдар мен үкіметтік емес ұйымдар сияқты басқа да салаларда да қолданылуы мүмкін. Саясатты талдаудың бастаулары 1960 жылдары АҚШ Қорғаныс министрі Роберт Макнамара қолданған жүйелік талдауға дейін жетеді.
Policy analysis or public policy analysis is a technique used in the public administration sub field of political science to enable civil servants, nonprofit organizations, and others to examine and evaluate the available options to implement the goals of laws and elected officials. People who regularly use policy analysis skills and techniques on the job, particularly those who use it as a major part of their job duties are generally known by the title policy analyst. The process is also used in the administration of large organizations with complex policies. It has been defined as the process of "determining which of various policies will achieve a given set of goals in light of the relations between the policies and the goals." Policy analysis can be divided into two major fields:
Analysis of existing policy, which is analytical and descriptive – it attempts to explain policies and their development
Analysis for new policy, which is prescriptive – it is involved with formulating policies and proposals (for example: to improve social welfare)
One definition states that:
text=Policy Analysis is the process of identifying potential policy options that could address your problem and then comparing those options to choose the most effective, efficient, and feasible one. The areas of interest and the purpose of analysis determine what types of analysis are conducted. A combination of two kinds of policy analyses together with program evaluation is defined as policy studies. Policy analysis is frequently deployed in the public sector, but is equally applicable elsewhere, such as nonprofit organizations and non governmental organizations. Policy analysis has its roots in systems analysis, an approach used by United States Secretary of Defense Robert McNamara in the 1960s.
Қадамдар
Саясатты талдаудың әртүрлі тәсілдері бар. Саясатты талдау (және саясатты зерттеу) әлеуметтік ғылымдар мен білім беру саясатын зерттеудегі орталық тәсіл болып табылады. Ол саясатты талдаудың екі түрлі дәстүрімен және зерттеу аяларымен байланысты. Саясатты талдау тәсілі нақты саясатты әзірлеу үшін жүргізілетін зерттеулерді білдіреді, көбінесе бюрократия ішіндегі (мысалы, мемлекеттік қызметкерлер) саясатты әзірлеушілердің тапсырысымен жүзеге асырылады. Саясатты зерттеу көбінесе академиялық зерттеушілер, профессорлар және сараптамалық орталықтардың зерттеушілері жүргізетін академиялық еңбек болып табылады. Олар көбінесе белгілі бір саясаттың қандай себептермен белгілі бір уақытта әзірленгенін түсінуге және оның іске асырылған кезде күтілген немесе күтілмеген әсерлерін бағалауға тырысады. Төрт тәсілді бөліп қарастыруға болады: талдауға бағытталған, саясат процесі және метасаясат тәсілдері. Саясат процесі тәсілі саяси процестерге және қатысушы мүдделі тараптарға баса назар аударады; оның ауқымы кеңірек, мезо деңгейде қарастырылады және ол мәселелерді саяси тұрғысынан қарастырады (яғни сайланған лауазымды тұлғалардың мүдделері мен мақсаттары). Оның мақсаты қолданылатын процестерді, құралдарды және саяси құралдарды (мысалы, реттеу, заңнама, субсидия) анықтау болып табылады. Сонымен қатар, ол саясатты қалыптастыру процесінде мүдделі тараптардың рөлі мен ықпалын түсіндіруге тырысады. Мүдделі тараптар азаматтар, қоғамдық ұйымдар, үкіметтік емес ұйымдар, бизнес және тіпті оппозициялық саяси партияларды қамтиды. Белгілі бір топтардың салыстырмалы күші мен ықпалын өзгерту арқылы (мысалы, қоғамдық қатысу мен кеңесуді арттыру арқылы) проблемаларға шешім табуға болады, бұл шешімдерге кеңірек топтар қолдау білдіруі мүмкін. Мұны істеудің бір жолы – саясат циклі деп аталатын эвристикалық модельді пайдалану. Ең қарапайым түрінде саясат циклі, көбінесе цикл немесе шеңбер түрінде бейнеленеді, мәселені анықтаудан басталады, содан кейін осы мәселеге жауап беру үшін қолданылатын әртүрлі саяси құралдар қарастырылады, одан кейін саясаттың іске асырылу кезеңі басталады (мысалы, жаңа ереже немесе субсидия енгізіледі), содан кейін саясат іске асырылып, белгілі бір мерзімге созылғаннан кейін бағалау жүргізіледі. Бағалау кезінде саясаттың тиімділігі, шығын тиімділігі, ақшаның тиімді пайдаланылуы, нәтижелері немесе өнімдері сияқты түрлі көзқарастар қолданылуы мүмкін.
Мета-саясат
Метасаясаттық көзқарас – жүйелік және контекстік көзқарас; яғни, оның ауқымы макродеңгейлі, ал мәселені түсіндіру жиі құрылымдық сипатта болады. Ол саясат процесінің контекстік факторларын түсіндіруге бағытталған, яғни оған саяси, экономикалық және әлеуметтік-мәдени факторлардың қандай әсері бар екенін анықтауға көмектеседі. Мәселелер құрылымдық факторлардың салдарынан туындаса (мысалы, белгілі бір экономикалық жүйе немесе саяси институт), шешімдердің өзі құрылымды өзгертуді қажет етуі мүмкін.
Негізгі ережелер
Саясаттар жалпы әл-ауқатты арттыруға бағытталған құрылымдар ретінде қарастырылады. Оларды заң шығарушы органдар мен лоббистер әдетте талдайды. Кез келген саясатты талдау бағалау нәтижесін беруге арналған. Жүйелік саясатты талдау – әлеуметтік мәселені терең зерттеу мақсатында жүргізіледі. Саясатты талдаудың келесі қадамдары: саясат арқылы бағаланатын мәселені анықтау; саясаттың мақсаттары мен оның арналған топтарын бағалау; саясаттың салдарына зерттеу жүргізу; саясаттың салдары: ресурстардың бөлінуі, қызметтерге қол жеткізу құқықтары мен мәртебелерінің өзгеруі, нақты пайдалар. Балама саясаттар: мәселені жақсырақ шешуге немесе тиімділігін арттыруға болатын қолданыстағы және мүмкін саясат үлгілерін қарастыру.
Defining the problem assessed by the policy. Assessing policy objectives and its target populations. Studying effects of the policy. Policy implications: distribution of resources, changes in services rights and statuses, tangible benefits. Alternative policies: surveying existing and possible policy models that could have addressed the problem better or parts of it which could make it effective.
Дәлелге негізделген модельдер
Мемлекеттік саясатты дамыту мен іске асыруды талдау үшін көптеген модельдер бар. Сарапшылар осы модельдерді саясаттың маңызды жақтарын анықтау, сондай-ақ саясатты және оның салдарымен аңдау және болжау үшін пайдаланады. Әрбір модель саясаттың түрлеріне сүйенеді.
Түрлері
Үкімет (мысалы, федералды, облыстық, қалалық)
Мемлекеттік мекемелерде (мысалы, ауруханалар, балалар бағдаршалары, мектептер) қабылданған саясаттар
Жұмыс орны (мысалы, қызметкерлер мен қызметкерлердің басшылары арақатынастарын реттейтін саясаттар)
Policies adopted within public institutions (e. g. hospitals, child care centers, schools)
Workplace (e. g. policies that govern employees and employee manager relations)
Үкіметтер
Мемлекеттік саясатты әртүрлі саяси институттар анықтайды, олар саяси шараларға заңдылық береді. Жалпы алғанда, үкімет барлық азаматтарға саясатты қолданады және саясатты қолдану немесе іске асыру кезінде күш қолдану құқығын монополиялайды (құқық қорғау органдары, сот жүйелері, түрмелер және қарулы күштерді мемлекеттік бақылау арқылы). Заң шығару, атқару және сот билігінің тармақтары – саясатқа заңдылық беретін институттардың мысалдары. Көптеген елдерде үкімет қаржыландыратын, бірақ сайланған лауазымды тұлғалар мен саяси көшбасшылардан тәуелсіз, тәуелсіз, жартылай тәуелсіз немесе арақашықтықта жұмыс істейтін органдар да бар. Мұндай ұйымдарға мемлекеттік комиссиялар, трибуналдар, реттеуші мекемелер және сайлау комиссиялары жатуы мүмкін.
Мемлекеттік мекемелер үшін
Мемлекеттік мекемелер үшін ең көп қолданылатын модельдердің бірі – Герберт А. Саймонның, "рационалдық модельдердің әкесі" деп аталған ғалымның әзірлеген моделі; оны жеке корпорациялар да пайдаланады. Дегенмен, көптеген адамдар модельдің кейбір ерекшеліктерінің практикалық еместігіне және нақты емес тұжырымдамаларға сүйенгендігіне байланысты сынға алады. Мысалы, оны мемлекеттік секторда қолдану қиын, себебі әлеуметтік проблемалар өте күрделі, нақты анықталмаған және бір-бірімен байланысты болуы мүмкін. Проблема модельде көзделген ойлау процесінде жатыр, ол сызықтық болып келеді және ерекше жағдайларда немесе оқиғалар тізбегі жоқ әлеуметтік проблемаларда қиындықтар тудыруы мүмкін.
Үдемелі саясат
Инкременталды саясат моделі инкременталды шешім қабылдаудың ерекшеліктеріне сүйенеді, мысалы: қанағаттану, ұйымдық инерция, шектелген рационалдық және шектеулі таным, және тағы да басқалары. Мұндай саясат көбінесе "тәжірибе жолымен іздеу" деп аталады және консервативті бейімділікті көрсетеді: жаңа саясаттар ескі саясаттардан айтарлықтай ерекшеленбейді. Саясат жасаушылардың уақыты мен басқа да ресурстары жаңа саясатты жасауға жеткіліксіз болғандықтан, бұрынғы саясаттар белгілі бір дәрежеде заңды деп есептеледі. Егер қолданыстағы саясаттар инновацияны қажет етпейтін шығындарға байланысты болса, инкрементализм рационализмге қарағанда оңайырақ болады, сондай-ақ саясаттар саяси жағынан ыңғайлы, себебі олар құндылықтарды радикалды түрде қайта бөлуді талап етпейді. Мұндай модельдер мемлекеттік саясаттың қабылдануын жақсартуға күш жібермейді. Мұндай саяси тәсілге қатысты сынтар: келіссөздер жүргізудегі қиындықтар (яғни, шектеулі ресурстармен сәтті нәтижеге қол жеткізе алмау), пайдалы сандық мәліметтерді елеусіз қалдыру, саяси тұлғалар арасындағы нақты қарым-қатынастарды бүркемелеу, мәселелерге зияткерлік емес көзқарас (яғни, ойқырлықтың жоқ болуы) және консервативтікке бейімділік (яғни, радикалды шешімдерге қарсылық).
Жұмыс орындары үшін
Қазіргі уақытта гендерлік теңдік және жұмыс орындары мәселелеріне қатысты көптеген саясаттар бар. Сарапшылар гендерлік қатынастарға байланысты жұмыспен қамту мәселелерін, атап айтқанда, ата-ана демалысын, аналарға арналған бағдарламаларды, жыныстық қанауды, жұмыс пен жеке өмір арасындағы тепелділікті және гендерлік теңдікті қамтамасыз етуді талдайды. Бір ортақ тақырыпқа бағытталған түрлі зерттеу әдістемелерін салыстыру арқылы толымды түсінікке қол жеткізіледі. Бұл әдетте әл-ауқат мемлекетінің дамуында, жұмыспен қамтудың өзгеруіне, жұмыс орындары саясатына және жұмыс тәжірибесіне гендерлік тұрғысынан бағалау жүргізілетін жекелеген зерттеулерді біріктіреді.
Бағалау
Саясаттың табыстылығын нысаналы топтың мінез-құлқындағы өзгерістер мен түрлі актерлер мен институттардың белсенді қолдауы арқылы өлшеуге болады. Мемлекеттік саясат – белгілі бір жағдайларда нақты адамдар немесе топтар үшін нақты әрекет ету бағытын көрсететін ресми хабарлама. Саясатты іске асыру және бақылау үшін, бағдарлама мен нысаналы топқа негізделген дұрыс әлеуметтік теориясы бар уәкілетті орган немесе жетекші болуы керек. Бағалаулар бағдарламаның мақсаттарының/баламаларының қандай нәтижелер беретінін бағалауға көмектеседі. Дегенмен, себеп-салдарлық байланыс туралы айғаулар тек рандомизацияланған бақылау сынақтары арқылы жасалуы мүмкін, онда саясаттағы өзгеріс бір топқа қолданылады, ал бақылау тобына қолданылмайды және адамдар осы топтарға кездейсоқ түрде тағайындалады. Қатысушылардың өкілдігін қамтамасыз ету үшін үкімет оң санкцияларды қолдануға болады, мысалы: жағымды жарияланым, бағаларды қолдау, салық жеңілдіктері, гранттар, тікелей қызметтер немесе пайдалар; мәлімдемелер; сыйлықтар; ерікті стандарттар; делдалдық; білім беру; демонстрациялық бағдарламалар; оқыту, келісімшарттар; субсидиялар; несиелер; жалпы шығыстар; бейресми рәсімдер, келіссөздер; франшизалар; жалғыз жеткізушіге берілетін сыйлықтар және т.б.
Жедел бағалау және бағалау әдістері
Кейде саясатты жылдам бағалау қажет болады, бұл үшін жедел бағалау және бағалау әдістері (REAM) қолданылады. REAM-ның ерекшеліктеріне саясат циклінің басында нақты және мақсатты міндеттерді қою, қатысушылық және салааралық командалық жұмыс, деректерді бір уақытта жинау және талдау, сондай-ақ нәтижелерді кезең-кезеңмен ұсыну кіреді. Бұл үшін алдын ала күш салу қажет: қаржы берушілермен консультация жүргізу және іске асыру кезеңдерінде бәсекелес талаптарға тап болатын дерек көздерінің қолдауын алу. Сондай-ақ, бұл әдістер бағалау мен іске асыру арасындағы шекараны жояды, себебі алдын ала нәтижелер процестерді бейімдеу және жақсарту үшін пайдаланылады. Жедел әдістер қысқа саясат циклы болған кезде қолданылуы мүмкін. Мысалы, олар халықаралық даму саласында табиғи апаттарға жауап ретінде көмек саясатының нәтижесін бағау үшін жиі қолданылады. Климаттық төтенше жағдай аясында энергия және климат саясатын бағалау үшін жедел бағалау әдістерінің қажеттілігі туралы ұсыныстар бар.
Саясат жасаушылар үшін құндылық
Саясатты талдау саясатты қалыптастырушылардың шешімдеріне жаңа идеяларды ұсыну арқылы әсер етеді, бұл идеялар тиісті әдебиеттегі тұжырымдар мен аяларды саясатты талдаушылардың жұмысы арқылы қорытындыланады. Саясатты қалыптастырушылар саяси мәселенің себебіне байланысты саясатты талдауды жоғары бағалайды. Мәселенің нақты себептерінің болуы, себепсіз туындаған мәселелерге қарағанда саяси шешімдерді қабылдауға күштірек әсер етеді.