Кіріспе

1399–1442 жылдар аралығында Бретань герцогы, кейде «Жохан V» деп аталған әкесі, Иоанн V (немесе кейде VI), (24 желтоқсан 1389 – 29 тамыз 1442) – Ақылды Жохан ретінде танымал, 1399 жылдан өліміне дейін Бретань герцогы және Монфорт графы болды. Оның билеу кезеңі Англия мен Франция арасындағы жүз жылдық соғыстың қақпасымен сәйкес келді. Осы соғыстағы және Франциядағы басқа да ішкі тартыстардағы Иоаннның жеңілістері оның герцогтігін нығайтып, тәуелсіздігін сақтауға көмектесті. Оның тағы бір атауы, Иоанн VI, дәстүрлі түрде ескі ағылшын деректерінде кездеседі, ол Бретань мұрагерлік соғысы (1341–65) кезінде Бретань герцогы лауазымына кім лайық екенін анықтау үшін ағылшын тарапынан жасалған есептеулерден туындаған. Ол бұл соғыстан қалған мәселелерге тап болса да, герцог ретіндегі билігі көбінесе күдік тудырмады. Ішкі және сыртқы қауіп-қатерлердің болмауы Иоанн V-ке герцогтік билікті нығайтуға, әскерді реформалауға, салық салудың тұрақты жүйесін құруға және Батыс Еуропаның көптеген елдерімен дипломатиялық және сауда байланыстарын орнатуға мүмкіндік берді. Иоанн V өнер мен шіркеуді де қолдады және бірнеше кафедралық соборлардың құрылысын қаржылады. Ол Ванн қаласында «Лицей Лесаж» мектебін құрғандығымен танымал.

Өмір

Иоанн V 1389 жылғы 24 желтоқсанда Гермен сарайында Бретань герцогы Иоанн IV және Наварралық Жаннаның үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол 1399 жылы, кәмелетке толмаған кезінде Бретань герцогы болды. Оның анасы оның билігінің бастапқы кезеңінде регенттік қызметін атқарды. Әкесі Иоанн IV-тен айырмашылығы, Иоанн V герцогтікті бейбіт жағдайда мұраға алды, өйткені Бретондық мұрагерлік соғысы аяқталды және Иоанн IV-нің Бретаньдағы әскери жеңістері болды. Дегенмен, оның әкесінің герцогтік үшін таласқан Пентхейверлер оған қарсы құлақтанды. Сонымен қатар, Иоанн Англияның Генрих V патшасы Францияға басып кірген тұрақсыз кезеңде герцогтіктің тыныштығын сақтауға тиіс болды.

Ерте мансап

Ол он жасында герцог атанды және Бургундия герцогы Филипп Батылдың баптауымен билеуін бастады, ол сол кезде жақын орналасқан Джерси мен Гернсиді шабуылдап, қиратқан еді. Ол Франция королі Карл VI-мен бейбітшілік орнатып, оның қызы Жаннаға үйленді. Сонымен қатар, ол әкесінің бұрынғы жауы болған, күшті магнат Оливье де Клисонмен келісімге келді. 1404 жылы ол Брест маңында француз әскерін жеңді. Клисонның қайтысымен олардың арасындағы қақтығыс қаупі болдырды. Генрих V Францияға жорық жасағанда, Иоанн бастапқыда француз жағында болды. Бірақ ол Ажинкур шайқасына қатыспады. Дегенмен, оның інісі Артур де Ричмонт қатысып, ағылшындар тарапынан тұтқынға алынып, түрмеге қамалды. Шайқастан кейінгі жағдайдың шатасуы Иоаннға француздардың басып алған Сент-Мало қаласын қайтадан иеленуге мүмкіндік берді. Одан кейін ол ағылшын және француз тараптары арасындағы саясатын өзгертіп отыруды қабылдады. Ол Трой шартына қол қойды, ол Генрих V-ті Францияның мұрагері етті, бірақ інісі Артур де Ричмонтқа француздар үшін күресуге рұқсат берді.

Пенфивер графтарының ұрлауы

Пентиевр графы Бретань мұрагерлік соғысында (1341–1364) жеңіліске ұшырады, онда олар Джонның әкесі Джон Монфорттан Бретань герцогтығының құқығын талап еткен еді. Соғыс 1364 жылы Джонның әкесінің әскери жеңісімен аяқталды, сол кезде Пентиевр талапкері Карл де Блуа қайтыс болды. Оның әйелі, Пентиевр графы Жоанна, қақтығысты аяқтаған Геранда шартына қол қоюға мәжбүр болды. Шартта Пентиеврлер Монфорттардың герцогтыққа құқығын мойындады, бірақ егер олар еркек мұрагер тудыра алмаса, герцогтық Пентиеврлерге қайта беріледі делінген. Әскери жеңіліске және дипломатиялық шартқа қарамастан, Пентиевр графы Бретаньге деген тікелей герцогтық талаптарынан бас тартпады және оларды ілгеріте берді. 1420 жылы олар Иоанн V-ті Шатонсода өткен мерекеге шақырды. Иоанн келді және тұтқындалды. Оливье, Пентиевр графы, және оның анасы Маргарет де Клиссон оның өлімі туралы қауесет таратып, оны күн сайын басқа түрмеге ауыстырды. Иоаннның әйелі, Жанна Франция, Бретань бароннарын жауап беруге шақырды. Олар Пентиевр отбасының барлық қамалдарына бірінен соң бірін қоршау салды. Жанна Пентиеврдің жесір графинясын тұтқындап, герцогты босатуға мәжбүрлеу арқылы дағдарысты аяқтады. Босатылғаннан кейін Шатонсо цитаделі толығымен қиратылды және Шамптосо деп аталды. Осы сәтсіз тұтқындалудың нәтижесінде Оливье герцогтың бұйрығымен графтығын жоғалтып, елден қуылды. Сонымен қатар, Монфорттар Геранда шартының бұзылғанын және Пентиевр отбасының таққа ешқандай құқығы жоқ екенін, тіпті Монфорт әулетінің жойылуынан кейін де жариялады. Бұл Анне де Бретаньның ғасыр соңында герцогтыққа мұрагерлік етуін қамтамасыз етті.

Жүз жылдық соғыстағы саясат

Бауге шайқасында ағылшындар жеңілгеннен кейін, Джон V 1421 жылғы 14 мамырда Сабледе дофин Карлмен келісімге қол қойып, одақтастарынан бас тартты. Оның шарттарының бірі – Джонның ағылшындарға берген міндеттемелерінен бас тартуы, ал Карл Пентиевр көтерілісін қолдауға кеңес берген кеңесшілерін қызметтен босатуы еді. Карлға бритондықтардың алғашқы әскери қолдауы маңызды болды: 1421 жылғы жазда дофиннің Луара аймалындағы жорығында герцогтік оның әскерінің үштен бірінен астам бөлігін, шамамен шотландтармен тең мөлшерде берді. Алайда, екі тарап та уәделерін толық орындамағандықтан келісім тез уытылып қалды. Сонымен қатар, Джонның інісі Артурдың ағылшын тұтқынынан босатылуы және одан кейінгі ағылшын әскери табыстары (әсіресе Мео қамалында) Джонды Англия және Бургундиямен Амиен келісімін (1423) қайтадан қол қоюға итермеледі. Амиен келісімі де ұзаққа созылмады. Бриттания мен Бургундия біреуі ағылшындарды тастап кетсе, бір-бірімен жақсы қарым-қатынас сақтауға құпия келісім жасады. Артур де Ришмон дофинге көшті және Францияның констеблі болды. Бриттания герцогы да солай етуге көндірілді; 1425 жылғы 7 қазанда Саумур келісіміне қол қою арқылы Джон V тағы да Карлмен одақтасты, ал Англия 1426 жылғы 15 қаңтарда соғыс жариялады. Сэр Томас Ремпстон басқаратын ағылшын әскері Бриттания аумағына шабуыл жасады. Сент-Джеймс шайқасында ағылшын әскерін жеңе алмағаннан кейін және ағылшындардың толыққанды шабуылдау қаупі төнгенде, Джон V 1427 жылғы 8 қыркүйекте тағы бір келісімге қол қойып, олармен татуласты. Ол Троя келісімін қолдауын растады және Англияның Генрих VI-ін Франция патшасы ретінде мойындады. Англо-француздық екі патшалыққа адалдығын білдіру үшін ол кіші ұлы Жильді Генрихтің сарайында тәрбиелену үшін Англияға жіберді. Жиль мен Генрих уақыт өте келе жақын дос болып кетті. Ришмон соғыстың соңына дейін дофиннің ісіне берік болды, бірақ 1427 жылы Джон V-нің ағылшындарға өткені оның француз сарайынан қуылтуына себеп болды. Джонның Англияға деген адалдығы 1430-шы жылдардың басында, әсіресе ағылшын және бритондық теңізшілердің арасындағы қақтығыстардан кейін тұрақсыз болды, бірақ ұзақ келіссөздер мен король Генрих VI мен герцогтың кіші ұлы Жиль арасындағы достық қарым-қатынас сақталды. 1435 жылы Англо-Бургундия одағы аяқталғаннан кейін де ол ресми түрде ағылшын мүддесін қолдады, бірақ іс жүзінде француздықтармен достық қарым-қатынас орнатуға тырысып, екі тарап арасында бейбітшілікке көмектесуге дайын болды. Алайда, Джон 1440 жылы Карл VII-ге қарсы Прагуэрия көтерілісіне қатысып, 1440 жылғы 11 шілдеде ағылшындармен бейтараптық келісіміне қол қойды, онда Англияның жауларына баспана бермеуге уәде берді. Англия мен Бриттания арасындағы қарым-қатынас нашар дипломатия және 1443 және 1449 жылдары бритондық аумақтарына жасалған ағылшын шабуылдары салдарынан бұзылды. Осыдан кейін болған саяси маневрлер Джон V-нің ағылшыншыл кіші ұлы Жильдің 1450 жылғы 24 сәуірде өлтірілуіне әкелді. 1444 жылы француздар мен ағылшындар арасындағы Тур келісімінде Бриттания ағылшындардың одақтасы ретінде тізімдемеген. Ол кезде Джон V қайтыс болған еді, ал оның ұлы және мұрагері Франциск I кейіннен 1446 жылғы 16 наурызда Карл VII-ге құрмет көрсетті, осылайша бритондықтардың ағылшындарға қолдау көрсетуіне ресми тоқ нүкте қойды.

Кейінгі өмірі

Аленсон герцогы Иоанн II ағылшындарға тұтқындалған кезде, босану үшін алым төлеу мақсатында Фужерес феодалдық жерін Иоанн V-ке сатты. Аленсон босатылғаннан кейін, оның өзінің иеліктерін қайтарып алу әрекеттері қақтығысқа ұласты. Джон 1432 жылғы Пуансе қоршауы кезінде Аленсонның бекінісін қоршады. Онымен бірге болған ағасы Артур де Ришмон оны бейбітшілікке келуге көндірді. Ол епископ Жан де Малестройтпен бірлесіп, Нант қаласында жаңа кафедралық собордың құрылысын бастады, ал алғашқы тас 1434 жылдың сәуір айында қаланды. Ол 1442 жылдың 29 тамызында Нант епископының меншігіндегі Ла Туш сарайында қайтыс болды. Герцогтың көп түсті ағаштан жасалған мүсіні Фауэдегі Сен-Фиакр капелласында сақталған. Оның Трегиер соборындағы мазары қиратылды. Оның орнына 20-шы ғасырда жаңа мазар орнатылды.

Мұрагерлік

1442 жылы Иоанн V қайтыс болды және оның үлкен ұлы Франциск Бретань герцогы болды.