Кіріспе

Қуыс цилиндрлік контейнер
контейнер

Шұңқыр немесе бөшке – ортасы дөңгелек, ұзындығы енінен артық болатын, қуыс цилиндрлік контейнер. Олар дәстүрлі түрде ағаш таяқтардан жасалып, ағаш немесе металл шегелермен бекітіледі. "Ват" сөзі көбінесе сұйықтықтарды, әсіресе алкогольді сусындарды сақтауға арналған үлкен контейнерлерге қолданылады; кішкентай бөшке немесе шұңқыр – бөтелке деп аталады. Бөшкелердің қолданылуы кең: су, май, спирт сияқты сұйықтықтарды сақтаудан бастап, шарап, коньяк, арманьяк, шери, порт, виски, сыра, арак және саке сияқты пісірілген сусындарды сақтауға дейін. Бұрын ағаш бөшкелерге ұнтақ, ет, балық, бояу, бал, шегелер және май да салынатын. Қазіргі заманғы шарап жасау үшін француздық еменің (Quercus robur) қара түрі, ақ емен (Quercus petraea), американдық ақ емен (Quercus alba), экзотикалық мизунара емені (Quercus crispula) және соңғы кезде Орегон емені (Quercus garryana) қолданылады. Дәстүрлі ағаш бөшкелерді жасаумен айналысатын шеберге купер (bөшке жасаушы) дейді. Бүгінде бөшкелер мен шұңқырларды алюминийден, тот баспайтын болаттан және HDPE сияқты түрлі пластиктен де жасауға болады. Ертедегі шұңқырлар ағаш шегелермен бекітілсе, 19-шы ғасырда олар бірте-бірте мықтырақ, берік және аз орын алатын металл шегелермен ауыстырылды. Бөшкелер сонымен қатар белгілі бір тауардың көлемін немесе салмағын білдіретін стандартты өлшем ретінде де қолданылған. Мысалы, Ұлыбритания мен Ирландияда сыраның бір бөшкесі белгілі бір мөлшерді білдіреді және фиркин, хогсхед және килдеркин сияқты басқа өлшем бірліктерінен ерекшеленеді. Мұнайдың бір бөшкесі (анықталған көлемі) әлі де мұнайдың көлемін өлшеу үшін қолданылады, бірақ мұнай енді бөшкелерде тасымалданбайды. Бөшке сонымен қатар кез келген өлшемдегі ағаш шұңқырды білдіретін жалпы термин ретінде де қолданылады.

Тарих

2600 жылға дейін салынған Еси Ра қабіріндегі египеттік қабырға суреті, ағаштан жасалған, ағаш шеңберлермен байланысқан және бидай өлшеуге арналған ағаш ваннаны көрсетеді. Б.з.д. 1900 жылға жуық салынған тағы бір египеттік қабір суреті жүзім жинау кезінде қолданылатын шебер жасаған, шұңқырдан жасалған ванналарды көрсетеді. Ежелгі Вавилонда пальма ағашынан жасалған шарап ыдыстары да қолданылғаны туралы мәлімет бар. Еуропада б.з.д. 200 жылға дейінгі кезеңге жататын, көлдегі елді мекендердің лайлы топырағында сақталған қаптар мен бөшкелер табылған. Гластонбериге жақын орналасқан көлдегі елді мекеннен темір ғасырының соңына жататын бір толық ванна және бірнеше ағаш тіреу табылған. Рим тарихшысы Плиний Ескісі Еуропадағы шеберлік өнері Альпілік ауылдардағы галлдармен бастау алғанын, олар сусындыларын ағаш бөшкелерге салып, шеңберлермен бекітетінін айтады. Плиний үш түрлі шеберді атап көрсеткен: қарапайым шебер, шарап шебері және ірі бөшкелер жасаушы шебер. Ірі бөшкелерге көбірек және ірі тіреулер керек болады, сондықтан оларды құрастыру қиынға соғады. Рим шеберлері көбінесе тәуелсіз кәсіпкерлер болып жұмыс істеген, өз білімдерін ұлдарына жеткізген. Грек географы Страбонның мәлімдемесіне сәйкес, ағаштан жасалған пифостар (құмыралар) шараптың ағып кетуін тоқтату және оны сақтау үшін шайырмен қапталған. Бөшкелер кейде әскери мақсаттар үшін де қолданылған. Юлий Цезарь қамалданған қалаларды өртеу үшін жануар майына малынған, отқа толы бөшкелерді лақтырған. Римдіктер өзендерді кесіп өту үшін бос бөшкелерден жасалған понтондық көпірлерді де пайдаланған. Бос бөшкелер, кем дегенде римдік дәуірінен бастап, терең емес құдықтардың қабырғаларын қаптау үшін қолданылған. Мұндай бөшкелер 1897 жылы Ұлыбританиядағы римдік Сильчестерде археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған. Олар Пиренейлік күміс шыршысынан жасалған, ал тіреулері жуан және бастары бекітілетін ойыстармен жабдықталған. Әр тіреудің бетіне қайта құрастыруға көмектесу үшін римдік сандар ойылып жазылған.

Ішімдіктерді пісіру

"Бөшке" шарапты, виски, бренди немесе ром сияқты спирттік сусындарды, сыраны, табаско соусын немесе (кішірек көлемде) дәстүрлі бальзамдық сірке суын қадақтау үшін қолданылады. Шарап немесе спирттік сусын бөшкеде қадақталғанда, бөшке ауа өткізіп, аз мөлшерде оттегі енгізеді (бұл микрооксигенациямен салыстырылады, онда оттегі қасақана қосылады). Су немесе спирт булану арқылы жоғалғанда оттегі бөшкеге енеді, бұл "періштелердің үлесі" деп аталады. 100% салыстырмалы ылғалдылықта су аз буланады, сондықтан жоғалған бөлігінің көп бөлігі спирт болады, бұл өте жоғары градустағы шарапқа ие болған жағдайда пайдалы. Көптеген сусындар маңызды тотығудың алдын алу үшін басқа бөшкелерден толтырылады, бірақ vin jaune және херес сияқты сусындар толтырылмайды. Ағаш бөшкелерде қадақталған сусындар бөшкедегі ванилин және ағаш таниндері сияқты қосылыстарды сіңіреді. Бұл қосылыстардың болуы көптеген факторларға байланысты, соның ішінде шығу тегі, бөшке таяқтарының кесілу және кептірілу әдісі, сондай-ақ өндіріс кезінде қолданылатын "күйдіру" дәрежесі. Қадақтау үшін қолданылатын бөшкелер әдетте француз немесе американдық еменнен жасалады, бірақ каштан және секвоя да қолданылады. Кейбір азиялық сусындарда (мысалы, жапондық сакеде) жапондық аршасы қолданылады, ол ерекше, ысталқы иісті дәмімен ерекшеленеді. Перу және Чилиде піско деп аталатын жүзім дистилляты еменнен жасалған бөшкелерде немесе тоқылған ыдыстарда қадақталады.

Шараптар

Кейбір шараптар сталь немесе шарап сапалы HDPE (жоғары тығыздықты полиэтилен) резервуарлары сияқты бейтарап ыдыстарда емес, "бочкада" ашытылады. Шарапты сондай-ақ үлкен ағаш резервуарларда ашытуға болады, мұндай резервуарлар ауаға ашық болса, оларды "ашық үстіңгі бөліктері" деп атайды. Шарап немесе спирттік сусынды сақтауға арналған басқа да ағаш ыдыстар кішкентай бариктерден бастап эллипстік немесе дөңгелек бас жағы бар үлкен бочкаларға дейін болады. Француздық және американдық емен түрлерінің дәмі аздап өзгеше, француз емені нәзік, ал американдық емені күшті хош иіс береді. Еменнің қажетті дәрежедегі әсерін сақтау үшін шарап зауыты жыл сайын бөшкелерінің белгілі бір пайызын жаңалайды, бірақ бұл көрсеткіш 5-тен 100%-ға дейін өзгеруі мүмкін. Кейбір шарап жасаушылар "200% жаңа еменді" пайдаланады, онда шарап пісу процесінде екі рет жаңа емен бочкаларына салынады. Көп көлемдегі шараптарды бочкада ескіртудің орнына, емен кесектеріне немесе коммерциялық емен хош иістендіргіштеріне батырып, көбінесе арзан бағаға хоштандыруға болады.

Шері

Шерри Солтүстік Америкалық еменнен жасалған бөшкелерде сақталады, ол француз немесе испан еменінен сәл кеуекті. Бөшкелер немесе құмыралар бес алтыдан бес бөлігіне дейін толтырылады, ал үстінде гүл қалыптасуына орын беру үшін жоғары жағында "екі жұмрақтың көлемі" бос қалдырылады. Шерри әртүрлі жастағы бөшкелер арасында ауыстырылып та тұрады, бұл процеске солера деп аталады.

Виски

Бірнеше елдегі заңдар вискиді ағаш бөшкелерде сақтауды талап етеді. АҚШ заңнамасы бойынша, "нағыз виски" (жүгері вискиінен басқа) кем дегенде екі жыл бойы жаңа, күйдірілген емен ыдыстарда сақталуы тиіс. Басқа виски түрлері пайдаланылған бөшкелерде сақталса, оны "нағыз" деп атауға болмайды. Канада заңдарына сәйкес, канадалық виски "кем дегенде үш жыл бойы кіші ағашта сақталуы керек", ал "кіші ағаш" дегеніміз – сыйымдылығы белгілі бір шектен аспайтын ағаш бөшке. АҚШ заңы вискидің бірнеше танымал түрі үшін жаңа бөшкелерді пайдалануды талап етеді, бұл басқа елдерде қажет деп есептелмейді. Сондықтан, басқа елдерде жасалған виски көбінесе бұрын американдық вискиі (әдетте бурбон вискиі) сақталған пайдаланылған бөшкелерде пісіріледі. Типик бурбон бөшегінің көлемі шамамен 200 литрді құрайды, ол де-факто бүкіл әлемде виски бөшкесінің стандартты көлемі болып табылады. Кейбір дистилляторлар вискиді әртүрлі бөшкелерге құйып, оны "жетілдіру" үшін немесе соңғы өнімге қосымша сапа беру үшін пайдаланады. Мұндай бөшкелерде бұрын басқа спирттік ішімдіктер (мысалы, ром) немесе шарап сақталған болуы мүмкін. Басқа дистилляторлар, әсіресе шотланд вискиін өндіретіндер, бес пайдаланылған бурбон бөшегін бөліп, оларды шотланд вискиін сақтау үшін әртүрлі бөшке ұштары бар төрт бөшкеге қайта жинап, "hogsheads" деп аталатын бөшке түрін жасайды.

Бренди

Жасыру жақсы бренди үшін өте маңызды, ол әдетте емен бочкаларда сақталады. Сол бочкаларға қолданылатын ағаш, спиртке нақты дәм мен иіс беру қабілеті үшін таңдалады. Коньяк тек Тронсай орманынан және көбінесе Лимузин ормандарынан алынған еменнен жасалған бочкаларда ғана сақталады.

Текила

Текиланың кейбір түрлері дәмді жұмсарту үшін емен бөшкелерде сақталады. "Reposado" текиласы екі айдан бір жылға дейін, "Añejo" текиласы үш жылға дейін, ал "Extra Añejo" текиласы кем дегенде үш жыл бойы ескірітіледі. Басқа спирттік сусындардағыдай, ұзақ сақтау дәмнің айқындығын арттырады.

Сүт

Сыра кейде бұрын шарап немесе спирттік ішімдіктерді пісіруге қолданылған бочкаларда пісіріледі. Бұл ең көп қараңғы сыраларда, мысалы, стаутта кездеседі, олар кейде вискиге арналған емен бочкаларда пісіріледі. Виски құюшысы Jameson, әсіресе Franciscan Well сыра зауытының Шандон Стауты үшін қолданылған бочкаларды сатып алып, "Jameson Caskmates" деп аталатын виски шығарады. Ботқа сырасы қызмет етуден бұрын бочкада (әдетте болаттан) қысқа уақытқа тоздырылады. Көптеген қышқыл сыралар үшін ұзақ бочкада қарыту қажет.

Балсамикалық сірке қышқылы

Дәстүрлі бальзамдық сірке суы бірнеше ағаш бөшкеде сақталады.

Табаско соусы

Табаско соусын дайындау үшін қолданылатын бұрыш қоспасы, 1868 жылдан бері үш жыл бойы бұрын қолданылған емен виски шараптарында сақталады.

Суарусыз сусындар

Vernors имбирлі газдалған сусыны "бочкада пісірілген" дәмі бар деп сатылады, және сусынды өндіру үшін қолданылатын сироп алғаш рет 19 ғасырда жасалғанда емен бочкаларда сақталған. Қазіргі кезде сироп емен бочкаларда сақталады ма, әлде жоқ па, белгісіз.

Суды сақтау

Су бөшкелері көбінесе тұрғын үйлерден жаңбыр суын жинау үшін қолданылады (оны суару немесе басқа да мақсаттар үшін пайдалану үшін). Бұл әдіс, жаңбыр суын жинау деп аталады, және оған (үлкен жаңбыр суы бөшкесі немесе су жинағышынан басқа) жеткілікті (су өткізбейтін) шатыр жабыны мен лайықты жаңбыр құбыры қажет.

Мұнайды сақтау

Кемеде кит майын сақтау үшін түрлі өлшемдегі ағаш бөшкелер қолданылған. Оның қоюлығынан спермацет китінің майын ағаштан жасалған ыдыстарда сақтау әсіресе қиын болды. Мұнай шеберлері – өнеркәсіптік бөшке жасаудың ең білікті шеберлері болған. Зәйтүн майы, тұқым майы және басқа да органикалық майлар сақтау немесе тасымалдау үшін ағаш бөшкелерге салынатын. Ағаш бөшкелерде минералды май да сақталған. Шикі мұнай немесе басқа мұнай өнімдерінің стандартты өлшемі – баррель (қысқартылған түрі bbl). Бұл өлшем Пенсильванияның алғашқы мұнай алаптарында пайда болды және британдық және американдық саудагерлерге ескі ағылшын шарап өлшемі – тиерс негізінде бірдей бірлікке сілтеме жасауға мүмкіндік берді. Алдында виски баррелінің басқа өлшемі жиі қолданылатын, ол дәлелді спирттерге арналған бөшке болды және бес АҚШ бушелімен тең көлемде болды. Бірақ 1866 жылға қарай мұнай баррелі 42 АҚШ галлонына стандартталды. Мұнай танкерлері пайда болғаннан бері мұнай баррельдерде тасымалданбайды, бірақ 42 АҚШ галлоны әлі де баға белгілеу, салық және реттеу кодекстерінде өлшем бірлігі ретінде қолданылады. Әрбір баррельден шамамен бензин алынады, ал қалғаны фракциялық дистилляция арқылы авиациялық отын және дизель отыны сияқты басқа өнімдерге айналады.

Шамның пішіні, құрылысы және бөлшектері

Баррельдің пішіні дөңгелектелген, ортасы дөңгелектеп, "ілгегі" деп аталады. Бұл жақсы салынған ағаш баррельді бүйірінен итеруді жеңілдетеді және цилиндрге қарағанда, аз үйкеліспен бағытты өзгертуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, бұл контейнерді көбірек қисайтып, материалдағы кернеуді тепе-тең таратуға көмектеседі. Баррельдің жиектері күшейтілген, оларды бұрыштап (бүйірінен итеруден басқа) итеру арқылы қауіпсіз жылжытуға мүмкіндік береді. Сыра немесе шарапқа арналған бөшкелердің ашылу жерінде "шыбықтар" мен "кілт тастары" болады. Сыраны құю алдында, "шыбыққа" тығын қағылады, ал "кілт тасына" – кран. Баррельді құрастыратын ағаш бөліктері "қалқан" деп аталады, жоғарғы және төменгі бөліктері "бас" немесе "қалпақ" деп аталады, ал қалқандарды бірге ұстайтын сақиналар "шеңбер" деп аталады. Олар әдетте мырышталған темірден жасалады, бірақ тарихта "withies" деп аталатын иілгіш ағаштан да жасалған. Ағаш шеңберлері баррельдің жоғарғы және төменгі үштен бір бөлігінде тығыз орналасқан "толық шеңберлі" болуы мүмкін, ал темір шеңберлі баррельдер әр шетінде бірнеше шеңберді ғана қажет етеді. Шарап баррельдері әдетте екі түрлі шеңбер конфигурациясында келеді. Американдық баррельде жоғарыдан ортаға дейін алты шеңбер болады: "бас" немесе "қоңырау" шеңбері, "төрттен бір" шеңбері және "ілгегі" шеңбері (екі рет), ал француз баррелінде сегіз шеңбер болады, соның ішінде "төрттен бір" және "ілгегі" шеңберінің арасында орналасқан "француз" шеңбері бар ("шарап баррелінің бөліктері" суретін қараңыз). Баррельдің ортасындағы тесік "банг тесігі" деп аталады, ал оны жабу үшін қолданылатын тығын "банг" деп аталады. Соңғысы әдетте ақ силиконнан жасалады.

Өлшемі

Баррель – құрғақ баррель, сұйық баррель (Ұлыбританиялық сыра баррелі, АҚШ сыра баррелі), мұнай баррелі және тағы да басқа көлем бірліктерінің бірі. Кейбір баррель бірліктерінің көлемі басқаларынан екі есе үлкен, ал көлемдері шамамен .

Ағылшын шарап бөшкелері

1824 жылға дейін АҚШ-та бұрынғы анықтамалар қолданыла берді, 231 куб дюймдік шарап галоны сұйықтар үшін стандартты галон (ал қатты заттар үшін 268,8 куб дюймдік жүгері галоны) есептелді. Ұлыбританияда шарап галоны императорлық галонмен алмастырылды. Кейіннен тиерс бензин бөшкесіне айналды. Тон бастапқыда 256 галлоннан тұрды, соның салдарынан төрттен бірі (кварти) 8 бушель немесе 64 (шарап) галлонынан құралды.

Сырахана бочкалары

Кез келген көлемдегі сыра ыдыстарын "баррель" деп атау қалыпты жағдай болғанымен, Ұлыбританияда бұл термин тек 36 императорлық галлон сыйымдылықтағы ыдысқа ғана қатысты. "Кег" және "каск" терминдері кез келген көлемдегі ыдыстарды білдіреді, ерекшелігі – кегтер сыртқы газ баллондарымен қызмет көрсетуге арналған сыралар үшін қолданылады. Каск сыралары ферментация процесінің бір бөлігін өз ыдыстарында өткізеді. Касктердің әртүрлі көлемі болады, сондықтан "фиркин" немесе "кил" (kilderkin) терминдері каск орнына жиі қолданылады. Қазіргі АҚШ сыра баррелі дәстүрлі шарап баррелінен жарты галлонға кіші. (26 U.S.C. §5051)

Құрғақ өнімдер

Барелдер сондай-ақ ұн немесе өнім сияқты құрғақ тауарлар (құрғақ азық-түлік) үшін өлшем бірлігі ретінде қолданылады. Дәстүрлі түрде, бір барел ұннан (бидай немесе қара бидай) тұрады, ал шошқа сияқты басқа заттардың мөлшері жергілікті жағдайларға байланысты әртүрлі болған. Қазіргі уақытта, жусанды емес барлық құрғақ өнімдерге арналған барелдердің көлемі 7056 куб дюймға, шамамен 115,627 литрге тең болады.

Американың солтүстік-шығысында шегелер, бұрандалар және сантехникалық бөлшектер көбінесе кішкентай, дөңгеленбеген барелдерде тасымалданды. Бұл барелдердің биіктігі 18 дюйм, диаметрі шамамен 10–12 дюйм болатын. Ағашы паллет ағашының сапасында болған. Оларды сыммен, металл шеңберлермен немесе екеуімен де бекітіп ұстаған. Осы практика 1980-жылдарға дейін кең таралған сияқты. Ескі темір-құрал дүкендерінде әлі де осындай барелдер кездесуі мүмкін.