Кіріспе

1926 жылдан 1939 жылға дейін Польша президенті болған Игнатий Мощицкий (; 1 желтоқсан 1867 – 2 қазан 1946) – поляк химигі және саясаткері, 1926 жылдан 1939 жылға дейін елдің президенті қызметін атқарған. Ол Польша тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен президент. Мощицкий Польшаға Германия шабуыл жасап, Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Польша президенті болды.

Ерте өмір және мансап

Мощицкий 1867 жылдың 1 желтоқсанында Польшаның Конгресс бөлігіндегі Сиханув қаласының жанындағы Миерзаново деген шағын ауылда дүниеге келді. Варшавадағы мектепті бітіргеннен кейін Рига политехникумында химияны оқыды, онда ол Польшаның жер астындағы солшыл ұйымы "Пролетариатқа" қосылды. Бітірген соң Варшаваға оралды, бірақ патшалық құпия полициясы оны Сібірде өмір бойына түрмеге отырғызумен қорқытты және 1892 жылы Лондонға эмиграцияға мәжбүр болды. 1896 жылы Швейцариядағы Фрибург университетінде ассистенттік қызмет ұсынылды. Ол сол жерде азот қышқылын өндірудің арзан әдісін патенттеді. 1912 жылы Мощицкий Австрия-Мажарстанның Галиция және Лодомерия Корольдігіндегі Львовқа (Львов) көшті, онда Львов политехникалық институтында физикалық химия және техникалық электрохимия кафедрасын қабылдады. 1925 жылы Львов политехникалық институтының ректоры болып сайланды, бірақ көп ұзамай Варшава политехникалық институтындағы зерттеулерін жалғастыру үшін Варшаваға көшті. 1926 жылы Польша химия қоғамының құрметті мүшесі атанды.

Төрағалық

1926 жылы 1 маусымда Жозеф Пилсудскийдің 1926 жылғы мамырдағы төңкерісінен кейін, бұрын Польша социалистік партиясында Пилсудскийдің әріптесі болған Мощицкий, Пилсудскийдің ұсынысымен Ұлттық жиналыс тарапынан Польша президенті болып сайланды. Пилсудский өзі бұл лауазымды қабылдамай, Мощицкийді ұсынған болатын. Президент ретінде Мощицкий Пилсудскийге адал болды және маршалдың басшылығының ешқандай аспектісіне ашық қарсылық көрсетпеді. 1935 жылы Пилсудский қайтыс болғаннан кейін, оның ізбасарлары үш негізгі топқа бөлінді: Пилсудскийдің мұрагері ретінде Мощицкийді қолдағандар, генерал Эдвард Ридз-Смиглыны және премьер-министр Валери Славекті қолдағандар. Славекті саяси аренадан шығару мақсатымен Мощицкий Ридз-Смиглымен билікті бөлісу туралы келісім жасады, нәтижесінде Славек жыл соңына қарай маңызды саяси тұлға ретінде ықпалын жоғалтты. Осы келісімге сәйкес, Ридз-Смиглы соғыс басталғанға дейін Польшаның де-факто басшысы болды, ал Мощицкий президенттік лауазымын сақтап, ықпалдылығын жоғалтпады. Мощицкий Польша үкіметінде әскери шенеуніктердің көп болуына байланысты «полковниктер үкіметі» деп аталған режимдегі маңызды, орташа көзқарасты саясаткер болды. Мощицкий Ридз-Смиглының ұлтшылдық ағымдағы кейбір шамадан тыс әрекеттеріне қарсы болды, бірақ олардың арадағы келісім шайқалмады. Мощицкий 1939 жылдың қыркүйегіне дейін президент қызметін атқарды, содан кейін Германияның Польшаға басып кіргенінен кейін Румынияда тұтқынға алынып, Францияның талабымен отставкаға кетті. Ол лауазымды генерал Болеслав Вениава Длугошовскийге тапсырды, бірақ ол генерал Владислав Сикорский мен француз үкіметінің Владислав Рацкевичтің пайдасына оны қызметтен шеттетуіне дейін бір күн ғана президент болды.

Кейінгі өмірі

Мощицкий президент лауазымынан кеткеннен кейін Швейцарияға кетуді жоспарлап отырды. 1908 жылдан 1920 жылға дейін ол Швейцария азаматы болды; сонымен қатар Фрибургтің құрметті азаматы атанды. Румыния билігі оның кетуіне алдын ала келісім берді, бірақ Германия оған қарсы шықты. АҚШ президенті Франклин Рузвельт Мощицкийді Швейцарияға жіберуге ниеттенді. АҚШ үкіметінің араласуы Румыния билігін келісуге мәжбүр етті. Генерал Сикорский Бухаресттегі Польша елшілігіне Мощицкийге барлық көмек көрсетуді бұйырды. Президент 1939 жылдың желтоқсанына дейін Румынияда қалды. Мощицкий Милан арқылы Швейцарияға келді, онда Виениява Длугошовскимен кездесті. Алғашқыда ол Фрибургте тұрып, ғылыми жұмысын жалғастыруға рұқсат алды. Осы кезеңде ол естеліктерін жазып, Нью-Йорк қаласындағы "Independence" журналында жариялады. Мощицкий Франциядағы Польша армиясының сарбаздарына, соғыс тұтқындары лагерьлеріндегі, концлагерьлердегі және еңбек лагерьлеріндегі Варшава тұрғындарына қаржылай көмек көрсетті. Бес ай бойы Фрибург университетінде оқытумен айналысты. Кейін ол ақы төленетін жұмысқа орналасуға мәжбүр болды. 1940 жылы Женеваға көшіп, Гидро-Нитро Химиялық зертханасында жұмыс істеді. 1943 жылдан кейін Мощицкийдің денсаулығы күрт нашарлады. Ол 1946 жылдың 2 қазанында Женеваның жанындағы Версои қаласында қайтыс болды.

Мұра

1984 жылы оның ұрпақтары Мощицкий мен оның әйелінің қалдықтарын Швейцариядан Польшаға көшіруді сұрады. Тиісті польша билігі Варшавада ешқандай мемлекеттік рәсімдерсіз, толығымен жекеленген жерлеу рәсімі өткізілуіне келісті. Алайда, эмигранттар тарапынан «Солидарность» қозғалысына қатысты наразылықтардан кейін Швейцарияның Женева кантонының билігі саяси себептермен келісімін кері алып алды. 1993 жылы Мощицкийдің қалдықтары қолданыстағы президент Лех Валенсаның тапсыруымен Польшаға жеткізіліп, Варшавадағы Святой Иоанн архикафедраль соборының криптасына салынды. Мощицкийдің символдық бейіті Варшавадағы Повонзки зиратындағы Еңбек Ерінің аллеясында орналасқан, оның екінші әйелі оның қасына жерленген.