Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық альпинист және зерттеуші (1873–1933)
Italian mountaineer and explorer (1873–1933)
Принц Луиджи Амедео, Абруцци герцогы (29 қаңтар 1873 – 18 наурыз 1933) – итальяндық альпинист және зерттеуші, Испания королі Амадео I-нің ұлы ретінде Испанияның инфанты, Савой корольдік үйінің мүшесі және Италия королі Виктор Эммануэль III-нің туысы. Ол Арктикадағы зерттеулерімен және тау экспедицияларымен, әсіресе Сент-Элиас тауы мен К2-ге жасаған сапарларымен танымал. Сонымен қатар, ол Бірінші дүниежүзілік соғыста итальяндық адмирал қызметін атқарды. Өмірінің соңғы жылдарында Италиялық Сомалиде Вилладжио Дука дельи Абруцциді құрды.
Prince Luigi Amedeo, Duke of the Abruzzi, (29 January 1873 – 18 March 1933) was an Italian mountaineer and explorer, briefly Infante of Spain as son of Amadeo I of Spain, member of the royal House of Savoy and cousin of the Italian King Victor Emmanuel III. He is known for his Arctic explorations and for his mountaineering expeditions, particularly to Mount Saint Elias and K2. He also served as an Italian admiral during World War I. He created Villaggio Duca degli Abruzzi in Italian Somalia during his last years of life.
Алғашқы жылдар
Ол Мадридте, Испанияда, Аоста герцогы Савойяның принсі Амадео мен оның бірінші әйелі Донна Мария Виттория дал Поццо делла Цистернаның үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Принц Луиджи Амедео Италия королі Витторио Эммануэле II-нің немересі болды. Ол әкесінің Испанияның королі Амадео ретінде қысқа ғана билік еткен кезінде туған. Оның бауырлары – принц Эммануэле Филиберто, принц Витторио Эммануэле және принц Умберто. Ол дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай, 1870 жылдан бері Испанияда билік жүргізіп келген әкесі 1873 жылы тақтан бас тартып, Италияға оралды. Принц Луиджи Амедео 12 ғасырдан бері Еуропада танымал Савой әулетінің мүшесі еді. Оның інісі 1878 жылы Италияның королі Умберто I болды, ал туысы 1900 жылы король Викторио Эмануэле III атанды. Абруцци герцогы (итальянша: Duca degli Abruzzi) атағы 1890 жылы король Умберто I тарапынан Испания королі Амадейдің ұлы Луиджи Амедеоға берілді. Оның герцогтық атағы Италияның орталық аймағы – Абруццоға сілтеме жасады. 1893 жылдан 1896 жылға дейін Луиджи Амедео әлемді аралап, сол кезде Италияның иелігінде болған Эритрея және Ванкувер қалаларын зерттеді. 1893 жылдың қыркүйегінде ол итальяндық Сомалилендке наразылықты басу үшін барды және бір ай бойы Могадишо портын күзетті, бұл оған өмірінің соңғы жылдарын арнап, сонда қайтыс болған жермен алғашқы байланысын сыйлады. Ол 1892 жылы Монблан және Монте-Роза (Италия Альпі) тауларында альпинисттік жаттығуларды бастады: 1897 жылы ол Сент-Элиас тауына (Канада/АҚШ, 5489 м) алғаш көтерілді. Сол жерде экспедиция Алясканың "Үнсіз қаласы" деп аталатын, жергілікті тұрғындар мен іздеушілер мұздық үстінен көретіндей сезімтал көрініс іздеді. Экспедиция мүшесі К. В. Торнтон былай деп жазды: "Оны қалаға теңеу үшін қиял керек болмады, бірақ ол соншалықты анық еді, оның шын мәнінде қала емес екеніне сену үшін наным керек болды".
He was born in Madrid, Spain as the third oldest son of Prince Amadeo of Savoy, Duke of Aosta and his first wife Donna Maria Vittoria dal Pozzo della Cisterna. Prince Luigi Amedeo was a grandson of King Vittorio Emanuele II of Italy. He was born during his father's brief reign as King Amadeo of Spain. His siblings are Prince Emanuele Filiberto, Prince Vittorio Emanuele, and Prince Umberto. Shortly after his birth, his father, who had reigned in Spain since 1870, abdicated and returned to Italy in 1873. Prince Luigi Amedeo was a member of the House of Savoy, well known in Europe since the 12th century. His uncle became King Umberto I of Italy in 1878, and his cousin became King Vittorio Emanuele III in 1900. The title Duke of the Abruzzi (Italian: Duca degli Abruzzi) was created by King Umberto I in 1890 for Luigi Amedeo, who was a son of the abdicating King of Spain Amadeus and initially was given the title of Infante of Spain. His ducal title referred to the central Italian region of Abruzzo. From 1893 to 1896, Luigi Amedeo traveled around the world, including Eritrea, then an Italian possession, and Vancouver. In September 1893, he traveled to Italian Somaliland to quell the unrest and stayed for a month to guard the port of Mogadishu, giving him his first contact with a land to which he would later devote the last years of his life and in which he would choose to die. He had begun to train as a mountaineer in 1892 on Mont Blanc and Monte Rosa (Italian Alps): in 1897 he made the first ascent of Mount Saint Elias (Canada/U. S., 5,489 m). There the expedition searched for a mirage, known as the Silent City of Alaska, that natives and prospectors claimed to see over a glacier. C. W. Thornton, a member of the expedition, wrote: "It required no effort of the imagination to liken it to a city, but was so distinct that it required, instead, faith to believe that it was not in reality a city."
Кейінгі жылдар
1906 жылы Генри Мортон Стэнлидің соңғы тілегімен шабыттанған герцог Угандадағы Рувензори жотасына (5125 м) экспедиция ұйымдастырды. Ол жотадағы он алты шыңға, оның ішінде алты басты шыңға көтерілді. Олардың бірі – Луиджи ди Савойя тауы оның атымен аталады. Ең биік шыңға 1906 жылдың 18 маусымында қол жеткізілді. 1909 жылы оның келесі маңызды экспедициясы Қарақорымдағы К2 тауына шығуға бағытталды. Принц Луиджи Амедео басқарған топ таудың қырқасы бойынша 6250 метр биіктікке жетті. Бүгінгі таңда тауға стандартты маршрут (бұрын К2 шығыс қырқасы деп белгілі болған) Абруцци тігісі арқылы жүзеге асырылады. Шоголисаға жасаған талпынысында ол және серіктері тағы да шыңға шығуға қол жеткізбеді, бірақ нашар ауа райына байланысты шыңнан 150 метр төмен қайтарғанға дейін шамамен 7500 метр (24600 фут) биіктікте әлемдік рекорд орнатты.
In 1906, inspired by Henry Morton Stanley's last wishes, the Duke led an expedition to the Ruwenzori Range (5,125 m), in Uganda. He scaled sixteen summits in the range, including the six principal peaks. One of them, Mount Luigi di Savoia, bears his name. The highest peak was reached on 18 June 1906. His next great expedition, in 1909, aimed to climb K2 in Karakoram. A team led by Prince Luigi Amedeo reached a height of 6,250 m on the ridge. The standard route up the mountain (formerly known as K2's East Ridge) climbs today on the Abruzzi Spur. In an attempt on Chogolisa he and his companions again failed to reach the summit, but set a world altitude record, a height of approximately 7,500 m (24,600 ft) before turning around just 150 m below the summit due to bad weather.
Италия әскери - теңіз флотында
Италия Корольдік теңіз флотының (Regia Marina) вице-адмиралы, 1911 жылдан 1912 жылға дейін торпедалық кемелер инспекторы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Тарантода орналасқан Италия флотының (1914–1917 жж.) Бас қолбасшысы болды, оның бас кемесі итальяндық Conte di Cavour болды. Герцогтың басшылығымен Regia Marina Сербия Корольдігі армиясын құтқаруға жауапты болды. 1917 жылғы ақпанда британдық және француздық одақтастардың қысымымен оның орнына Паоло Таон ди Ревель келді. 1918 жылғы ақпанда ол адмирал дәрежесіне көтерілді, бірақ одан кейін маңызды рөл атқармады. Нью-Йорктегі "Explorers Club" 1912 жылы герцогты мүшеліктің ең жоғары санатына – Құрметті мүше – сайлады. Герцог 1928 жылғы итальяндық-эфиопиялық шарт бойынша итальяндық диктатор Бенито Муссолиниге көмектесті. Ол Әдіс-Абебаға сыйлықтармен барды. Бір сыйлық – Fiat 3000 танкі – 1928 жылғы сәтсіз төңкерістің жолында тұрды. 1932 жылы герцог жаңадан біріктірілген итальяндық пароходтар компаниясының президенті қызметін қысқа мерзімге атқарды.
A vice admiral in the Italian Royal Navy (Regia Marina), he was Inspector of Torpedo Craft from 1911 to 1912. During World War I, he was the Commander in Chief of the Italian Fleet (1914–1917) based in Taranto, his flagship being the Italian battleship Conte di Cavour. Under the duke, the Regia Marina was responsible for saving the Army of the Kingdom of Serbia. In February 1917, he was replaced by Paolo Thaon di Revel, under pressure from the British and French allies. In February 1918, he was promoted to admiral, but played no further role of importance. The Explorers Club in New York elected the duke to its highest category of membership — Honorary Member — in 1912. The duke assisted Italian dictator Benito Mussolini with the Italo Ethiopian Treaty of 1928. He traveled to Addis Ababa with gifts. One gift, a Fiat 3000 tank, ended up playing a role in crushing the abortive coup d'état of 1928. In 1932, the duke was briefly the president of the newly merged Italian Line of steamships.
Италиялық Сомали
1918 жылы герцог Италиялық Сомалиге оралды. 1920 жылы ол Могадишодан солтүстікке қарай шамамен тоқсан километр жерде "Абруцци герцогының ауылы" (Villaggio Duca degli Abruzzi немесе Villabruzzi) құрды. Бұл ауыл жаңа өңдеу техникаларын сынап көрген шаруашылық елді мекені болды. 1926 жылға қарай колонияда 16 ауыл болды, онда 3000 сомали және 200 итальяндық (итальяндық сомали) тұрғыны өмір сүрді. Абруцци қаладағы бірнеше даму жобаларын қаржыландырды, оның ішінде жолдар, тоғандар, мектептер, ауруханалар, шіркеу және мешіт салынды. Ол 1933 жылдың 18 наурызында ауылда қайтыс болды. 1930 жылдардың соңында ауыл аймағы Шығыс Африкадағы ең дамыған әлеуметтік-экономикалық аймақтардың біріне айналды. "Villaggio Duca degli Abruzzi" маңындағы аймақ Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Сомалидегі ең дамыған ауыл шаруашылығы аймағы болды және маңызды азық-түлік өнеркәсіптеріне ие болды. 1947 жылы Италиялық Сомали ресми түрде таратылғаннан кейін, қала кейіннен Джоухар деп аталды.
In 1918, the Duke returned to Italian Somaliland. In 1920, he founded the "Village of the Duke of Abruzzi" (Villaggio Duca degli Abruzzi or Villabruzzi) some ninety kilometres north of Mogadishu. It was an agricultural settlement experimenting with new cultivation techniques. By 1926, the colony comprised 16 villages, with 3,000 Somali and 200 Italian (Italian Somalis) inhabitants. Abruzzi raised funds for a number of development projects in the town, including roads, dams, schools, hospitals, a church and a mosque. He died in the village on 18 March 1933. In the late 1930s, the village area was one of the most socio economically developed in eastern Africa. The area around the "Villaggio Duca degli Abruzzi" was the most agriculturally developed of Somalia before World War II and had some important food industries. After Italian Somaliland was officially dissolved in 1947, the town was later renamed to Jowhar.
Жеке өмір
ХХ ғасырдың басында Абруцци бай американдық сенатор Стивен Бентон Элкинстің қызы Кэтрин Холли "Китти" Элкинспен қарым-қатынаста болды, бірақ Абруццидің туысы, Италия королі Виктор Эммануэль III оған қарапайым адаммен үйленуге рұқсат бермеді. Луиджиге жақын болған ағасы, Емануэле Филиберто, оны осы қарым-қатынастан бас тартуға көндірді. Кейіннен ағасы Солтүстік Италиядағы ірі жүзім шаруашылықтарының бірінің иесі Квинто Бриццидің қызы Антуанетта "Амбер" Брицциді жақсы көріп, мақұлдады. Дегенмен, Абруцци ешқашан ресми түрде үйленбеді; алайда, өмірінің соңғы жылдарында Абруцци Фадума Алимен, жас сомали әйелімен терең романтикалық қарым-қатынаста болды, ол тіпті оның өлім төсегінде де оның қасында болды.
In the early years of the twentieth century, the Abruzzi was in a relationship with Katherine Hallie "Kitty" Elkins, daughter of the wealthy American senator Stephen Benton Elkins, but the Abruzzi's cousin King Victor Emmanuel III of Italy refused to grant him permission to marry a commoner. His brother, Emanuele Filiberto, to whom Luigi was very close, persuaded him to give up the relationship. His brother later approved of young Antoinette "Amber" Brizzi, the daughter of Quinto Brizzi, one of the largest vineyard owners in Northern Italy. Despite this, Abruzzi was never officially married; however, in the later years of his life, Abruzzi had a relationship and deep romantic partnership with Faduma Ali, a young Somali woman who stayed by his side even while he was on his deathbed.
Құрметіне аталған жануар
Африканың бір түрі кесіртке – Leptosiaphos aloysiisabaudiae – принц Луиджи Амедеоның құрметіне деп аталады.
A species of African lizard, Leptosiaphos aloysiisabaudiae, is named in honor of Prince Luigi Amedeo.