Войцех Корфанти: Польшалық саясаткер және қоғам қайраткері
Wojciech Korfanty
Войцех Корфанти (1873-1939) – польский политик, борец за права поляков в Верхней Силезии. Организатор восстаний, депутат Рейхстага и Сейма Польши. История и биография.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшалық белсенді және саясаткер (1873–1939)
Polish activist and politician (1873–1939)
Войцех Корфанти (; туған аты Адалберт Корфанти; 20 сәуір 1873 – 17 тамыз 1939) – поляк белсендісі, журналисі және саясаткер, Германия парламентінің – Рейхстаг пен Пруссия Ландтагының мүшесі болды, кейін Польша Сеймінде қызмет етті. Ұзақ уақытқа дейін ол жартылай әскери жетекші болды, Жоғарғы Силезиядағы поляк Силезиялық көтерілістерін ұйымдастырумен белгілі болды, олар Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германия мен Польша арасында даулы аймақ болды. Корфанти соғысқа дейін поляктарды дискриминациядан және Жоғарғы Силезиядағы германизация саясатынан қорғау үшін күресті және Польша тәуелсіздік алғаннан кейін Силезияны Польшаға қосуға ұмтылды.
Wojciech Korfanty (; born Adalbert Korfanty; 20 April 1873 – 17 August 1939) was a Polish activist, journalist and politician, who served as a member of the German parliaments, the Reichstag and the Prussian Landtag, and later, in the Polish Sejm. Briefly, he also was a paramilitary leader, known for organizing the Polish Silesian Uprisings in Upper Silesia, which after World War I was contested by Germany and Poland. Korfanty fought to protect Poles from discrimination and the policies of Germanisation in Upper Silesia before the war and sought to join Silesia to Poland after Poland regained its independence.
Ерте өмір
Ол Пруссия Силезиясының, сол кездегі Германия империясының, Сиемиановице (сол кездегі Лаурахутте) бөлігі Садзовкада көмір шаруасының ұлы болып дүниеге келді. 1895 жылдан 1901 жылға дейін ол философия, құқық және экономиканы алдымен Шарлоттенбургтегі (Берлин) Техникалық университетінде (1895), содан кейін Бреслау университетінде оқыды, онда марксист Вернер Сомбарт оның ұстаздарының бірі болды. Корфанти мен Сомбарт көп жылдар бойы дос болып қалды. 1901 жылы Корфанти поляк тіліндегі «Górnoslązak» («Жоғарғы Силезия») газетінің бас редакторы болды, онда ол аймақтың поляк тілді халқының ұлттық санасын оятуға шақырды. 1903 жылы Корфанти Германия Рейхстагына, ал 1904 жылы Пруссия Ландтагына сайланды, онда ол тәуелсіз «Польшалық үйірмесін» (Polskie koło) өкілдік етті. Бұл дәстүрден елеулі алшақтық болды, себебі Германиядағы поляк азшылығы осы уақытқа дейін көбінесе Германиядағы протестанттық үстемдік құрған Рейхта өзін кемсіз сезінген ірі католик қауымын ұсынған консервативті Орталық партияны қолдаған. Алайда, Орталық партия поляк азшылықтарының құқықтарын қорғаудан бас тартқанда (поляктардың католик ретіндегі құқықтарынан асып), поляктар одан алшақтап, басқа жерден қорғаныс іздеді. «Преч з Центрум» («Орталық партиядан арылыңдар», 1901) атты мақаласында Корфанти Германиядағы поляк тілді католик азшылығын ұлттық бейтараптықтан арылып, ұлттық католицизмнен поляк ұлтының мүддесіне саяси адалдығын ауыстыруға шақырды. Дегенмен, Корфанти өзінің христиандық-демократиялық нанымдарын сақтап, кейіннен оларға Польшаның ішкі саясатында қайта оралды.
He was born the son of a coal miner in Sadzawka, part of Siemianowice (at the time Laurahütte), in Prussian Silesia, then German Empire. From 1895 until 1901, he studied philosophy, law, and economics, first at the Technical University in Charlottenburg (Berlin) (1895) and then at the University of Breslau, where the Marxist Werner Sombart was among his teachers. Korfanty and Sombart remained friends for many years. In 1901, Korfanty became editor in chief of the Polish language paper Górnoslązak (The Upper Silesian), in which he appealed to the national consciousness of the region's Polish speaking population. In 1903, Korfanty was elected to the German Reichstag and in 1904 also to the Prussian Landtag, where he represented the independent "Polish circle" (Polskie koło). That was a significant departure from tradition, as the Polish minority in Germany had so far predominantly supported the conservative Centre Party, which represented the large Catholic community in Germany, which felt inferior in the Protestant dominated Reich. However, when it refused to advocate Polish minority rights (beyond the Poles' rights as Catholics), the Poles distanced themselves from it, seeking protection elsewhere. In a paper entitled Precz z Centrum ("Away with the Centre Party", 1901), Korfanty urged the Catholic Polish speaking minority in Germany to overcome their national indifference and shift their political allegiance from supra national Catholicism to the cause of the Polish nation. However, Korfanty retained his Christian Democratic convictions and later returned to them in domestic Polish politics.
Польшалық қалпына келтіру
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1916 жылы неміс және австро-венгр империялары Польша Корольдігін жариялады, ол 1918 жылы тәуелсіз Польша мемлекетімен алмастырылды. 1918 жылғы 25 қазанда Рейхстагта сөйлеген сөзінде Корфанти Батыс Пруссия провинцияларын (ішінде Ермеланд (Вармия) және Данциг (Гданьск) қалаларын), Позен провинциясын, сондай-ақ Шығыс Пруссия (Мазурия) және Силезия (Жоғарғы Силезия) провинцияларының бөліктерін Польша мемлекетіне қосуды талап етті. Соғыстан кейін, Ұлы Польша көтерілісі кезінде Корфанти Познаньдегі Жоғарғы Халық Кеңесінің (Naczelna Rada Ludowa) мүшесі және Польшаның уақытша парламенті – Конституциялық Сеймнің мүшесі болды. Ол сондай-ақ Жоғарғы Силезиядағы поляк плебисцит комитетінің төрағасы болды. Ол 1920 жылы болған екінші Силезия көтерілісінің көшбасшыларының бірі болды, ол Жоғарғы Силезиядағы неміс үкіметіне қарсы поляктардың көтерілісі еді. Ұлттар Лигасы неміс билігін олардың қызметтік орналасқан жерлерін тастауға мәжбүр етті. Ұлттар Лигасы Польшаға халықтың шамамен жартысын және құнды кен өндіру аймақтарын бөлді, олар ақырында Польшаға қосылды. Немістер Корфантиді Жоғарғы Силезияның неміс азаматтарына қарсы терроризмді ұйымдастырды деп айыптады. Неміс үгіт-насихат газеттері оны Силезия саясаткері Теофил Купканы өлтіруге бұйрық бергені үшін "қарғыс айтты".
During World War I, in 1916, a Kingdom of Poland was proclaimed by the German and the Austro Hungarian Empires, which was then replaced by an independent Polish state in 1918. In a Reichstag speech on 25 October 1918, Korfanty demanded that the provinces of West Prussia (including Ermeland (Warmia)) and the city of Danzig (Gdańsk), the Province of Posen, and parts of the provinces of East Prussia (Masuria) and Silesia (Upper Silesia) to be included in the Polish state. After the war, during the Great Poland Uprising, Korfanty became a member of the Naczelna Rada Ludowa (Supreme People's Council) in Poznań and a member of the Polish provisional parliament, the Constituanta Sejm. He was also the head of the Polish plebiscite committee in Upper Silesia. He was one of the leaders of the Second Silesian Uprising in 1920 which were Polish insurrections against German rule in Upper Silesia. The German authorities were forced to leave their positions by the League of Nations. Poland was allotted by the League of Nations roughly half of the population and valuable mining districts, which were eventually attached to Poland. Korfanty was accused by Germans of organizing terrorism against German civilians of Upper Silesia. German propaganda newspapers also "smeared" him with ordering the murder of Silesian politician Theofil Kupka.
Польша саясаты
Корфанти 1922–1930 жылдары ұлттық Сеймнің және 1922–1935 жылдар аралығында Силезия Сеймінің мүшесі болды, онда ол христиан-демократиялық көзқарасты ұстанды. Ол Силезия воеводтығының автономиясына қарсы болды, оны Польшаға қайта интеграциялануына кедергі деп есептеді. Бірақ ол Жоғарғы Силезиядағы неміс азшылығының құқықтарын қорғады, себебі ол азшылықтардың гүлденуі аймақтың тұтас қоғамын байытады деп сенді. 1923 жылдың қазан-желтоқсан айларында Винсенти Витостың үкіметінде ол қысқа мерзімге вице-премьер міндетін атқарды. 1924 жылдан бастап ол «Ржечпосполита» («Республика», қазіргі осы аттас газетпен шатастырмау керек) және «Полония» газеттерінің бас редакторы болып журналистік қызметін жаңадан бастады. Ол Юзеф Пилсудскийдің мамыр төңкерісіне және одан кейінгі Санация режимінің орнауына қарсы шықты. 1930 жылы Корфанти биліктегі үкіметке қарсы оппозицияда болған солшыл және орталықшыл партиялардың одағы – Центролевтің басқа да көшбасшыларымен бірге Брест-Литовск бекінісінде тұтқындалып, түрмеге қамалды.
Korfanty was a member of the national Sejm from 1922 to 1930 and in the Silesian Sejm (1922–1935), where he represented a Christian Democratic viewpoint. He opposed the autonomy of the Silesian Voivodship, which he saw as an obstacle against its reintegration into Poland. However, he defended the rights of the German minority in Upper Silesia because he believed that the prosperity of minorities enriched the whole society of a region. He briefly acted as vice premier in the government of Wincenty Witos (October–December 1923). From 1924, he resumed his journalist activities as editor in chief of the papers Rzeczpospolita ("The Republic", not to be confused with the modern newspaper of the same name) and Polonia. He opposed the May Coup of Józef Piłsudski and the subsequent establishment of Sanacja. In 1930, Korfanty was arrested and imprisoned in the Brest Litovsk fortress, together with other leaders of the Centrolew, an alliance of left wing and centrist parties in opposition to the ruling government.
Жер аудару
1935 жылы ол Польшадан кетуге мәжбүр болып, Чехословакияға эмиграциялады. Ол эмигранттар Игнатий Падеревский мен Владислав Сикорский құрған оңшыл Моргес фронты тобына қатысты. Германия Чехословакияны басып алғаннан кейін Корфанти Францияға көшті. 1934 жылғы Польша-Германия арасындағы шабуылға қатыспау шарты нацистік Германия тарапынан бұзылғаннан кейін, ол 1939 жылдың сәуір айында Польшаға қайтып келді, Польшаның тәуелсіздігіне жаңадан төнген қауіп ел ішіндегі саяси айырмашылықты жеңуге көмектеседі деп үміттенді. Ол келгеннен кейін дереу тұтқындалды. Тамыз айында нашар денсаулығына байланысты түрмеде ұстауға жарамсыз деп танылып босатылды және көп ұзамай, Польшаға неміс әскерлерінің шабуылымен Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін екі апта бұрын қайтыс болды. Өлімінің нақты себебі әлі анықталмаған, бірақ түрмедегі жағдай денсаулығының нашарлауына себеп болуы мүмкін деген болжам бар.
In 1935, he was forced to leave Poland and emigrated to Czechoslovakia, from where he participated in the centre right Morges Front group, founded by émigrés Ignacy Paderewski and Władysław Sikorski. After the German invasion of Czechoslovakia, Korfanty moved on to France. He returned to Poland in the April 1939, after Nazi Germany had cancelled the Polish German non aggression pact of 1934, hoping that the renewed threat to Polish independence would help overcome the domestic political cleavage. He was arrested immediately upon arrival. In August, he was released as unfit for prison because of his bad health and died shortly afterwards, two weeks before World War II began with the German invasion of Poland. Although the cause of death remains unclear, it has been claimed that the treatment he received in prison may have caused his health to deteriorate.
Мұра
1945 жылдан кейін, польшалық коммунистер Польша тәуелсіздігінің қорғаушылары және кепілдері ретінде мойынға алуға тырысқанда, Корфанти Жоғарғы Силезиядағы польша халқын кемсітуден қорғауға арналған күресі және Силезиядағы польша халқын Польшаға қосуға жасаған тырыстары үшін ұлттық батыр ретінде толыққанды ақталуға ие болды. Бүгінде оның атымен көптеген көшелерге, орындарға және мекемелерге атау берілген. 1945 жылы Ополе Силезиясы Польша құрамына кірген кезде, неміс Жоғарғы Силезиясындағы Обершлезиядағы Фридланд қаласы оның құрметіне Корфантов деп өзгертілді.
After 1945, when the Polish communists sought legitimisation as the champions and guarantors of Polish independence, Korfanty was finally rehabilitated as a national hero for his fight to protect the Polish population in Upper Silesia from discrimination and for his efforts to join the Polish population in Silesia to Poland. Today, many streets, places and institutions are named after him. When Opole Silesia became part of Poland in 1945, the town of Friedland in Oberschlesien, in German Upper Silesia, was renamed Korfantów in his honour.