Кіріспе

Оңтүстік Кореядағы үңгір және буддалық орам Сеокурам үңгірі (hangul=석굴암) – бұл орам және Оңтүстік Кореяның Кёнджу қаласында орналасқан Болгукса ғибадатхана кешенінің бір бөлігі. Сеокурам және Булгукса екеуі де Тохамсан тауында орналасқан, бірақ олардың арасы шамамен 1,5 шақырымдай қашықтықта. 1962 жылы ол Оңтүстік Кореяның 24-ші ұлттық қазынасы деп жарияланды. 1995 жылы Сеокурам Булгукса ғибадатханасымен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне қосылды. Бұл әлемдегі ең көрнекті будда мүсіндерінің мысалы. Сеокурам үңгірін Ким Дэсонг салған және бастапқыда Сеокбулса (хангул=석불사) деп аталған. Құрылысы Біріккен Силла патшалығының мәдени өркендеу кезеңінде, 742 немесе 751 жылы басталды. Үңгір 774 жылы, Ким қайтыс болғаннан кейін Силла сарайымен аяқталды. Қазіргі таңда Сеокурам үңгірі Оңтүстік Кореядағы ең танымал мәдени орындардың бірі. Күн шығысын, әсіресе отырған Будданың орнынан теңіз үстінде көруге мүмкіндік бар, бұл өте танымал.

Сәулет

Будда бейнесін, киелі мүсіндерді және ступаларды тасқа қашап, жартас қабырғаларына және табиғи үңгірлерге түсіру дәстүрі Үндістанда өз құдайларының мүсіндерін жасау үшін жартасқа сурет салудан бастау алды. Бұл тәжірибе Қытайға, содан кейін Кореяға тарады. Үңгірдің негізгі жоспарына аркалы кіреберіс, одан кейін тіктөртбұрышты алқап, басрельефтермен қапталған тар дәліз және соңында негізгі ротонда кіреді. Гранит қасиетханасының орталық бөлігі – басты бөлмеде отырған Будда мүсіні. Будданың кім екені әлі де даулы мәселе. Будда лотос тағында, аяқтарын кесіп отыр. Ротондада Будданың айналасында он бес бодхисаттва, архат және ежелгі үнді құдайлары бейнеленген, ал ротонда қабырғаларындағы нишаларда он мүсінмен бірге келеді. Үңгірде буддалық принциптер мен үйретімдерді бейнелейтін қырық түрлі тұлға бар. Бұл үңгір мүсіндерді ауа райынан қорғау үшін салынған. Сеокурам үңгірінің төбесінде жарты ай, ал жоғарғы бөлігінде лотос гүлі бейнеленген. Силла сәулетшілері симметрияны пайдаланған және алтын тіктөртбұрыш концепциясын қолданған. Үңгірдің құрылысында табиғи желдеткіш жүйесі де пайдаланылған. Ротонданың күмбезінің диаметрі 6,84 метрден 6,58 метрге дейін жетеді. Сеокурам үңгірі – Нирванаға рухани сапардың символы. Паломниктер Болгуксадан немесе Силланың қасиетті тауы – Тохамсанның етегінен саяхатын бастау керек еді.

Үңгірдегі мүсін

Үңгірдегі басты Будда – буддалық өнердің аса құнды туындысы. Оның биіктігі 3,5 метр, ал 1,34 метрлік лотос тұғырына орнатылған. Будданың бейнесі шынайы, және ол Сеокгамони (Шакьямуни) Будданы көрсетеді; Будданың қолдарының орны – ағарту символы. Будданың бас жағында даналықтың белгісі – уснисасы бар. Будданың киімі, мысалы, кесілген аяқтарының маңындағы желпуіш тәрізді бүктемелер, үндік үлгілердің корейлік интерпретациясына мысал болып табылады. Басқа Буддалардың басының артына бекітілген нимбтен айырмашылығы, Сеокурамдағы Будда ротонданың артқы қабырғасына лотос гүлдерімен өрнектелген гранит дөңгелек орнату арқылы нимб иллюзиясын жасайды. Тұғыр үш бөліктен тұрады: жоғарғы және төменгі бөліктері лотос жапырақтарымен өрнектелген, ал орталық тірегі сегіз бағанадан құралған. Басты Буддамен бірге, ротонда қабырғасында үш бодхисаттва, он шәкірт және екі индуист құдайы бейнеленген. Бодхисаттвалардың, қасиеттілердің және адалдардың он мүсіні барельефтердің үстіндегі ойыстарда орналасқан. Он шәкірт Сеокгамонидің шәкірттері болған және Авалокитшевараның екі жағында бес-бес болып тізілген. Олардың сыртқы келбеті грек әсерін көрсетеді. Екі бодхисаттва – Манджушри мен Самантабхадра. Екі индуист құдайы – Брахма мен Индра. Төрт Аспан патшасы дәлізді қорғайды. Дәліз кіреберісіндегі және алдыңғы бөлмедегі қабырғаларда сақшы тұлғалары – Ваджрапанилердің суреттері де бар. Алдыңғы бөлмені сегіз Қамқоршы құдайлар әшекейлейді. Тағы бір ерекше тұлға – он бір бетті Авалокитшевара, Мейірімділік Бодхисаттвасы. Ол ротонданың артқы қабырғасында орналасқан және биіктігі 2,18 метр. Бұл сурет – барельефтердің арасында алға қараған жалғыз сурет, ал қалғандары бүйірге қараған. Авалокитшевара тәж киген, киім-кешекпен және әшекейлермен безендірілген, қолында лотос гүлі бар құты ұстап тұр.

Қайта құру

Ұзақ жылдар бойы тасталып, көптеген жөндеу жұмыстары жүргізілгендіктен, ғалымдар арасында көптеген мәліметтер даулы болып табылады, мысалы, бастапқы үңгірдің нақты орналасуы, Болгуксадағы ғимараттар немесе ғибадатхананың алдындағы, қазір жоқ су арнасының пішіні. Жөндеу және жақсарту жұмыстары 1703 және 1758 жылдары Чосон дәуірінде жүргізілді. Алайда, конфуцийлік бағытталған билеушілер буддизмді басып тастады, ал 20 ғасырдың басында алыс тау үңгірі қатты зақымдалды. Чосон генерал-губернаторы үш рет қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді, бірақ ылғал және басқа да проблемалар туындады. Жапония 1913 жылдан 1915 жылға дейін жөндеу жұмыстарының бірінші кезеңін жүргізді. Бұл жөндеу жұмыстары үңгірдің құрылымын жеткілікті зерттемей жасай кетті. Жапондықтар тазалау кезінде үңгірдің құрылымын толығымен бөлшектеп, қайта құрастырды. Жапондықтардың жасаған қатесі – құрылысты сол кездегі ең жетілген технология саналған бетонмен қаптау арқылы тұрақтандыруға тырысуы болды. Бұл ылғалдың жиналуына, судың ағуына және мүсіндердің эрозиялануына әкеп соқты, себебі үңгір енді "тыныс ала алмады". 1917 жылы жаңбыр суын үңгірден алысқа жіберу үшін күмбездің үстіне дренаждық құбырлар орнатылды. Бірақ құбырлар арқылы да ағып жатқандықтан, 1920 жылдан 1923 жылға дейін тағы бір жөндеу жұмыстары жүргізілді. Бетон бетіне су өткізбейтін асфальт жағылды, бірақ бұл жағдайды одан да нашарлатты. Үстіне жасыл шөп пен саңырау пайда болды, ал 1927 жылы мүсіндерді тазалау үшін ыстық буды шашудың қазір ойға келмейтін әдісі қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1960 жылдары президент Пак Чун Хи ірі қалпына келтіру жобасын тапсырды. Механикалық жүйелерді пайдалану арқылы температура мен ылғалдылықты бақылау мәселесі белгілі бір деңгейде шешілді. Алдыңғы бөлме үстінде салынған ағаш конструкциясы көптеген тарихшылардың пікірталасына түседі, олар Сеокурамның бастапқыда мұхиттан күннің шығуын кесетін және үңгірге ауа ағынын тоқтату үшін мұндай құрылымы болмағанын сенеді. Қазір үңгірдің ішін тек көптеген туристерден және температура өзгерісінен қорғау үшін орнатылған шыны қабырға арқылы көруге болады.