Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы аборттың заңдылығы мен таралуына шолу. Жаңа Зеландияда аборт 2020 жылғы Аборт заңнамасы аясында қолжетімді, ол аборттың қылмыстық статусын толығымен жойды және жүктіліктің алғашқы 20 аптасында сұраныс бойынша тоқтатуға рұқсат береді. 20 аптадан кейін абортқа тек медицина қызметкері "клиникалық жағдайға сәйкес" деп шешсе және кем дегенде бір басқа медицина қызметкерімен кеңессе ғана жол беріледі.

Қазіргі заңнама

Жаңа Зеландияда аборт төрт заңмен реттеледі: 2020 жылғы Аборт заңнамасы, 1977 жылғы Контрацепция, стерилизация және аборт туралы заң (1977 жылғы CS&A заңы), 2003 жылғы Денсаулық сақтау мамандарының құзыреттілігін қамтамасыз ету туралы заң және 2004 жылғы Баланы күту туралы заңның 38-бабы. Жүктілігі 20 аптадан аспаған әйел денсаулық сақтау маманынан аборт жасауға болады. Егер әйел 20 аптадан кейін аборт жасағысы келсе, ол денсаулық сақтау маманынан келісім алуы керек, ол процедураның "клиникалық тұрғыдан орындылығын" анықтап, кемінде бір басқа білікті мамамен кеңеседі. 2020 жылдың 24 наурызына дейін Жаңа Зеландиядағы әйелдер аборт жасау үшін екі денсаулық сақтау маманымен кеңескеннен кейін ғана мүмкіндік алатын.

2020 жылғы аборт туралы заң

Аборт туралы заң 2020 жылы екі қолданыстағы заңға өзгерістер енгізеді: 1977 жылғы контрацепция, стерилизация және аборт туралы заңға және 1961 жылғы қылмыстар туралы заңға. Аборт туралы заңның бастапқыда аборт қызметін көрсететін орындар төңірегінде қауіпсіз аймақтар құру көзделгенімен, ол заңның соңғы нұсқасынан алынып тасталды. 1977 жылғы контрацепция, стерилизация және аборт туралы заң: Ол 1977 жылғы КС&А заңының 10-46-баптарын 10-14 және 19-21 баптармен алмастырады. Өзгертілген заң жобасы сондай-ақ, Парламентке есеп беретін бұрынғы реттеуші орган – Абортты қадағалау комитетін таратып, оның бұрынғы функцияларын Денсаулық сақтау министрі мен Денсаулық сақтау бас директорына жүктеді.

Денсаулық сақтау саласының қызметкерлерінің біліктілігін қамтамасыз ету туралы 2003 жылғы заң

Бұл медициналық қызметкерлерге ішкі сенімдеріне сәйкес наразылық білдіруге мүмкіндік береді. 1936 жылы Жаңа Зеландияның бірінші Еңбек үкіметі Д. Г. Макмиллан басшылығымен Жаңа Зеландияда септикалық аборттың қаншалықты тарағанын зерттеу үшін комиссия құрды. Есепте әр 100 жүктіліктің кем дегенде 13-і заңсыз түсік түсірумен аяқталғаны, сондай-ақ бұл көрсеткіштің соңғы бес жылда артқанын көрсетті. Осы кезеңде аналар өлімі төмендесе де, септикалық аборттан туындаған өлім-жітім саны өсіп, барлық аналар өлімінің екі бестен бір бөлігін құрады. Комиссия алдында тыңдалған куәліктерге сүйене отырып, аборттардың негізгі себебі әлеуметтік көзқарастың өзгеруі, «әсіресе көп балалы отбасыларды өсіруге» және «көп балалы әйелге деген аянышты үстемдік сезіміне» байланысты екені анықталды. Басқа себептердің ішінде қалаларда лайықты тұрғын үйдің жетіспеуі, әйелдерге шаруашылық жұмыста көмектесудің болмауы және тиімсіз контрацепция әдістерін кеңінен қолдану болды. 1940 жылдары Элис Буш сияқты белсенділер дәрігерлердің жасаған аборттарына қол жеткізуді жақтады.

Сананың өзгеруі, 1960-1970 жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1960 жылдардағы сексуалдық революция сексуалдық қатынастар, тууды реттеу және аналық, оның ішінде аборт мәселелеріне қоғамдық көзқарастың өзгеруіне алып келді. Бұл 1960-1970 жылдарда екінші толқын феминизмінің және әйелдерді босату қозғалысының тууына себеп болды. 1965 жыл мен 1970 жыл аралығында мемлекеттік ауруханаларда жасалған аборттардың саны 1965 жылы 70 болса, 1970 жылы 300-ден асты. 1967 жылы Ұлыбританияда аборттың заңдастырылуынан және 1967 және 1970 жылдары Австралияда абортты заңдастырған сот шешімдерінен кейін қоғамдық пікірталас күшейді. Австралияда абортты заңдастыру, қаржылық мүмкіндігі бар Жаңа Зеландия әйелдеріне Австралияда аборт жасатуға мүмкіндік берді. Аборт туралы қоғамдық хабардарлық пен пікірталас өскен сайын, абортқа қарсы және абортты қолдайтын топтар пайда болды. Алғашқы абортқа қарсы топтардың қатарында Босанбаған балаларды қорғау қоғамы (SPUC) және REPEAL болды, ал аборт құқықтарын қолдайтын алғашқы топтар Жаңа Зеландияның аборт заңдарын реформалау қауымдастығы (ALRANZ) және әйелдердің ұлттық аборттық әрекеттер науқаны (WONAAC) кірді.

Абортты қылмыстық қылмыстан босату, 1977-1978

AMAC-қа жауап ретінде Жаңа Зеландия Парламенті 1975 жылы Лейбористтік партиядан депутат және SPUC мүшесі Джерард Уолл ұсынған Ауруханаларға түзетулер енгізу заңын қабылдады, ол аборт қызметтерін лицензиясы бар ауруханаларда ғана көрсетуге шектеу қойды. AMAC жабылуға мәжбүр болды, бірақ 1980 жылы жеке аурухана сатып алғаннан кейін қайта ашылды. Ауруханаларға түзетулер енгізу заңы кейіннен техникалық негіздермен күшін жойды. AMAC-тың жабылуына жауап ретінде аборт құқықтарын қолдайтын белсенділер 1978 және 1979 жылдары әйелдерге аборт операциялары үшін Австралияға баруға көмектесетін Sisters Overseas Service (SOS) ұйымын құрды. МакКаллохтың бағалауынша, сол кезеңде Жаңа Зеландиядағы, соның ішінде Окленд пен Веллингтондағы SOS бөлімдері аборт жасату үшін Австралияға 4000-нан 4500-ге дейін әйелді жіберді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында "Жаңа Зеландияны құтқару операциясы" деп аталатын абортқа қарсы топ белсенділік танытты, ол өзін американдық Рэндалл Терридің "Құтқару операциясы" ұйымының үлгісімен құрды. "Құтқару операциясы" аборт емханаларына пикет ұйымдастыру, аборт жасатқан науқастармен пікір таластыру, ғимараттар мен операциялық бөлмелерге бұзынқылықпен кіріп, операцияларды тоқтату және аборт жасаушы дәрігерлерді "бала өлтірушілер" деп айыптайтын жарнамалық парақтарды тарату сияқты агрессивті тактикаларды қолданды. "Құтқару операциясы" абортқа қарсы қозғалыс тарапынан да агрессивті тактикасы үшін сынға ұшырады, "Өмір үшін әйелдер" президенті Анетта Моран топтың заңды бұзуға дайындығын жоққа шығарды. SPUC басшылығы бастапқыда "Жаңа Зеландияны құтқару операциясын" сынағанмен, кейіннен басшылығы жұмсарып, SPUC мүшелеріне қатысуға рұқсат берді. "Жаңа Зеландияны құтқару операциясы" құрамында дін қызметкерлері мен қасиеттілер де болды. МакКаллохтың сөзіне сүйенсек, "Құтқару операциясының" қолдаушыларының жартысы SPUC мүшелері болған. "Жаңа Зеландияны құтқару операциясының" іс-қимылдары WONAAC және Веллингтон қаласындағы Choice тобынан қарсылық тудырды.

Құрсақтан алдыру заңын реформалауға ұмтылу, 1999-2001

1999 жылы Абортты қадағалау комитетінің жылдық есебі депутаттарды оны абортты қолдайтын топтармен арадағы кедергі ретінде пайдаланып, өздерінің жауапкершіліктерінен қашып құтылуға мүмкіндік бергені үшін сынады. Осы есепке жауап ретінде, жаңадан құрылған Бесінші Еңбекші үкіметі, Альянс партиясымен коалиция құрып, Жаңа Зеландияның аборт заңдарын реформалауға тырысты. Бірнеше айлық дайындық жұмысынан кейін, 2001 жылдың шілдесінде Министрлер кабинеті бір дәрігердің абортқа рұқсат беруі үшін 1977 жылғы Контрацепция, стерилизация және аборт туралы заңға өзгеріс енгізуге келісті. Кабинет сондай-ақ аборт жасауға негіздер, оны қылмыстан босату мүмкіндігі және Абортты қадағалау комитетін тарату мәселелерін қарастыратын қосымша құжат ұсынды. Алайда, Еңбекші-Альянс коалициялық үкіметінде туған мәселелердің күшеюіне байланысты бұл жоспар орындалмады.

Медициналық абортты енгізу, 2002-2003

ALRANZ-дың бұрынғы президенті Маргарет Спарроу мифепристонды (бұрын RU 486 деп аталған) импорттау үшін коммерциялық емес ұйым құрды, бұл таблетка медициналық аборттарда эмбрионның жатыр қабырғасынан бөлінуіне себеп болады, ал екінші препарат – простагландин қоспасы, қалдықтарды шығаруға көмектеседі. 2002 жылы Истар Абортты бақылау комитетін 1977 жылғы CS&A заңының мифепристонды қолдануға қалай қатыстырылатыны туралы сот шешімі алуға көндірді. 2003 жылдың сәуір айында судья Дюри медициналық аборт жасауға ниеттенген әйелдердің дәрі-дәрмекті лицензиясы бар мекемеде қабылдауы керек екенін, бірақ 48 сағат аралығында қабылданатын екі түрлі таблетканы қабылдаудың арасында сол жерде болуы міндетті емес деп шешті. Сондай-ақ, әйелдер аборт толыққанша аяқталғанша мекемеде болуы қажет емес.

Ата-аналарға хабарлама жасау туралы 2004 жылғы түзету туралы заң жобасы

2004 жылы Бесінші Еңбек үкіметі Балаларға күтім көрсету туралы 2004 жылғы заңды қабылдады, бұл 16 жасқа толмаған қызға 1977 жылғы CS&A заңы шеңберінде аборт жасауға мүмкіндік береді. Коллинсқа ALRANZ, Жаңа Зеландия медициналық қауымдастығы және Жаңа Зеландия жалпы практика дәрігерлері колледжі қарсылық білдірді. Бұл "ата-анаға хабарлау" заң жобасы ауыр жеңіліске ұшырады, себебі Жаңа Зеландия медициналық қауымдастығы мен Жаңа Зеландия жалпы практика дәрігерлері колледжі медициналық құпияны бұзу жүкті, инцест құрбаны болғандарға және/немесе ұқсас бұзылған отбасылардағы, зорлық-зомбылық көрсететін ата-аналардың құрбандарына қауіп келтіретінін мәлімдеді. Копленд 2008 жылы Жаңа Зеландияда өткен жалпы сайлауда сайлау округінде орын алмағандықтан парламенттен шығарылды. Оның Киви партиясы 1993 жылғы Сайлау заңындағы ММП жүйесі бойынша бес проценттік шектің төменгі деңгейінде дауыс жинады.

Чадвиктің 2010 жылғы ұсынысы

2010 жылдың шілдесінде Лейборист партиясының депутаты Стив Чадвик абортты 1961 жылғы Қылмыстық кодекстен шығару мақсатында Аборт реформасы туралы заң жобасын ұсынды. Абортқа қарсы "Өмір үшін дауыс" ұйымы бұл заң жобасына қарсы болды, ал ALRANZ оны қолдады. Абортқа қарсылардың күшті қарсылығы мен жеткілікті парламенттік қолдаудың болмауына байланысты Чадвик өзінің заң жобасын қарауға қою үшін қажетті дауыстарды жинамады. Тіпті Аотеароа Жаңа Зеландияның прогрессивті Жасыл партиясы Чадвиктің заң жобасын қолдайтын ресми мәлімдеме жасаудан бас тартты. 2011 жылғы жалпы сайлауда Чадвик парламенттегі мандатын жоғалтқаннан кейін, Жаңа Зеландиядағы аборт құқықтары қозғалысының әлсірегеніне қайғырып, Жаңа Зеландия Заң комиссиясы кез келген үкімет назарға алатын ұсыныстар жасаса ғана өзгерістер мүмкін екенін айтты.

Абортқа қарсы күрес, 2009-2012

2009 жылы абортқа қарсы Right to Life New Zealand тобы Абортты қадағалау комитетіне қарсы сот ісі қозғап, оны психикалық денсаулыққа қатысты шешімдерді кең интерпретациялау арқылы абортты жеткілікті түрде реттемегендігі үшін айыптады. Жоғары соттың шешімі Right to Life New Zealand ұсынған кейбір аргументтерді қолдады, нәтижесінде елде талап бойынша аборт жасалатыны анықталды. Бірақ Абортты қадағалау комитеті бұл шешімге Жаңа Зеландияның Апелляциялық сотына шағымданып, наразылық білдірді. 2011 жылдың 1 маусымында Апелляциялық сот бұрынғы Жоғары сот шешімін күштен шығарып, Right to Life тобының пайдасына шешім қабылдады. Сот Жаңа Зеландия заңдарында эмбриондар мен ұрықтарға қатысты нақты айғақтардың жоқтығын, демек абортқа қол жеткізудің қазіргі процедураларына кедергі келтіруге негіздің болмайтынын анықтады. Алайда, бұл Жаңа Зеландияда талап бойынша аборт жасалатыны туралы бұрынғы қорытындыны жоққа шығармады. 2012 жылдың наурыз айында Right to Life Жаңа Зеландияның Жоғарғы сотына шағымданып, 2012 жылдың тамызында олардың шағымы 3-ке 2 дауыспен қабылданбады. 2011 жылдың 7 сәуірінде Жаңа Зеландияның 49-шы Парламенті кезінде Маори партиясының басшысы Тариана Турия Абортты қадағалау комитетіне абортқа қарсы Тынық мұхиты аймағының дәрігері Ате Моаланы тағайындауды ұсынды. Дауыс беру нәтижесінде 70 дауысқа қарсы 30 дауыс болды, ал 20 депутат қатыспады немесе дауыс беруден бас тартты. Сол жылы абортқа қарсы топтар Жаңа Зеландияның Отбасы жоспарлау ұйымының бір клиникасында ерте медициналық аборт енгізуге жасалған әрекетке қарсы сәтті науқан жүргізді.

2018 жылы аборт реформасын қайта жаңғырту

2010 жылдары халықаралық аборт реформасы заңдарының толқыны Жаңа Зеландияда абортты қылмыстан босату жөніндегі жаңа күшпен әрекет жасауға алып келді. ALRANZ және басқа да абортты қолдайтын ұйымдар абортты денсаулық және репродуктивтік құқықтар мәселесі ретінде қарастырып, оны Қылмыстық кодекстен алып тастау қажет екенін айтты. 2018 жылы ALRANZ және аборт жасаған әйелдер тобы Жаңа Зеландиядағы қолданыстағы аборт заңнамасын шалқалап, Адам құқықтары комиссиясына жүгінді.

2019-2020 жылы аборт реформасы туралы заңнама

2019 жылдың 5 тамызында Әділет министрі Эндрю Литтл үкімет әйелдерге жүктіліктің алғашқы 20 аптасында заңдық қиындықтарсыз абортқа қол жеткізуге мүмкіндік беретін жаңа заңнаманы енгізетінін мәлімдеді, сондай-ақ 1961 жылғы Қылмыс кодексінен абортты алып тастау жоспарланған. Алайда, Премьер-министр Жасинда Ардерн бұл үкіметтік заң жобасы емес екенін айтты. Басқа өзгерістерге әйелдерге аборт қызметіне тікелей жүгінуге рұқсат беру, денсаулық сақтау мамандарының әйелдерге кеңес беру қызметтері туралы ақпарат беруін қамтамасыз ету, аборт орындарының маңында қауіпсіз аймақтар құру және діни нанымына байланысты аборт жасаудан бас тартатын дәрігерлердің өз ұстанымдары мен баламалы қызметтер туралы хабарлауын міндеттеу кіреді. Үкімет, кейінгі мерзімдегі аборттарды бағалау үшін Заң комиссиясы ұсынған үшінші тәсілді қабылдады, бірақ мерзімді 20 аптаға дейін қысқартты. Кейінгі мерзімдегі аборттарға қатысты талаптар заң жобасының 11-бабында жазылған. 11-бапта былай делінген: "Білікті медицина қызметкері жүктілігі 20 аптадан асқан әйелге, егер ол бұл жағдайда аборт жасау орынды деп санаса ғана аборт қызметін көрсетуі мүмкін". Даун синдромымен күресетін "Saving Downs" тобы және мүгедектік құқықтарын қорғайтын жандар 11-бапқа қарсы шықты, оның мүгедек балаларды туғанға дейін тоқтатуға мүмкіндік беретініне наразылық білдірді. ALRANZ және Family Planning ұсынылып отырған өзгерістерді қолдады, бірақ 20 апталық шектеуді сынға алды. Ал консервативті "Family First New Zealand" тобы үкіметтің аборт заңнамасын реформалауын "радикалды және адам құқықтарына қарсы" деп бағалады. Еңбек партиясы және оның коалициялық әріптесі Жаңа Зеландия бірінші партия заң жобасын талқылау үшін бірнеше ай бойы келіссөздер жүргізді. Балалар істері жөніндегі министр және Жаңа Зеландия бірінші партиясының депутаты Трейси Мартин осы келіссөздерде маңызды рөл атқарды. Бастапқыда референдум өткізуден бас тартқан NZ First партиясының лидері Уинстон Петерс кейіннен аборт реформасы бойынша міндетті референдум өткізуді талап етті. Оған қарсылық білдірген Ұлттық партиясының депутаты Эми Адамс NZ First партиясының бұл қадамын сынға алып, мәселені Парламент шешуі керек деді. Ұлттық партиясының лидері Саймон Бриджес заң жобасын қарастыру үшін арнайы комитет құруды қолдайтынын мәлімдеді. Жаңа заңнамаға дауыс беру партиалық емес, жеке сана бойынша жүргізіледі. Әділет министрі Литтл NZ First партиясының аборт реформасы бойынша референдум өткізу туралы ұсынысын қабылдамады. Ұлттық партиясының лидері Бриджес аборт реформасына қарсы дауыс беретінін, бірақ Ұлттық партиясының депутаттарына жеке сана бойынша дауыс беруге мүмкіндік беретінін айтты. 8 тамызда Аборт заңнамасы бірінші оқылымда 94–23 дауыспен қабылданды және арнайы комитетке жіберілді. 2019 жылдың қазан айына дейін Аборт заңнамасы комитетіне түрлі заңгерлер мен медицина мамандары, діни ұйымдар, қоғамдық ұйымдар және жеке тәжірибелерін бөлісетін қарапайым азаматтардан 25 000 өтініш келіп түсті. Өтініштердің көптігіне байланысты Комитет сөйлеуге ниет білдірген 2890 адамның тек 150-сін ғана тыңдады. 2020 жылдың ақпан айының ортасында Аборт заңнамасы комитеті жынысты таңдау, кейінгі мерзімдегі аборттар, аборт жасағысы келетін әйелдерге кедергі келтіретін факторларды жою және 20 аптадан кейін абортты мақұлдаған медицина қызметкерінің медбикелер мен дәрігерлер сияқты басқа медицина қызметкерлерімен кеңесуін міндеттеу үшін қауіпсіздік шараларын ұсынды. Сонымен қатар, Лохени заң жобасына қарсылық білдірген азшылық баяндамасын жариялады, ол оны ұрықтың аномалиялары мен кейінгі мерзімдегі аборттарға қатысты жеткілікті қорғау шараларының болмауы деп бағалады. ACT New Zealand партиясының лидері Дэвид Сеймур арнайы комитеттің ұсыныстарын қолдады, бірақ қауіпсіз аймақтар сөз бостандығына шектеу қояды деп мәлімдеді. 2020 жылдың 3 наурызында заң жобасы екінші оқылымда 81–39 дауыспен қабылданды және бүкіл палата комитетіне жіберілді. 10 наурызда бүкіл палата комитеті бірнеше түзетулерді қарастырды және қабылдамады, оның ішінде қауіпсіз аймақтар үшін жазаны азайту, туылғанға дейін аборт жасауға қатысты заңдық талаптарды жою, жыныстық селективті аборттарды болдырмау және қаламаған тірі туылған сәбилерге медициналық көмек көрсетуді міндеттеу. Алайда, комитет екі түзетуді қабылдады, оның бірі Еңбек партиясының депутаты Рут Дайсонның діни нанымына байланысты аборт жасаудан бас тарту туралы, екіншісі ACT партиясының депутаты Дэвид Сеймурдың аборт орындарының маңындағы қауіпсіз аймақтарды жою туралы ұсынысы болды. 18 наурызда Аборт заңнамасы үшінші және соңғы оқылымда 68–51 дауыспен қабылданды. Заң жобасының қабылдануымен бірге сол күні парламент депутаттары аборт мәселесі бойынша халыққа референдум өткізуге 100–19 дауыспен қарсылық білдірді.

Қауіпсіз қатынас аймағы туралы заңнама

2021 жылдың 10 наурызында Жаңа Зеландия Парламентіне жеке мүшелер ұсынған заң жобасы – контрацепция, стерилизация және аборт (қауіпсіз аймақтар) түзету заң жобасы енгізілді. Оның мақсаты – аборт қызметтерін ұсынатын орындардың маңында, жағдайларға қарай, қауіпсіз аймақтар құру, "аборт қызметтерін алуға келген әйелдердің қауіпсіздігі мен денсаулығын, сондай-ақ олардың жеке өмірін және қадір-қасиетін қорғау және құрметтеу". Заң жобасы парламенттің бірінші оқылымынан өтті (100–15), бірақ одан әрі екі парламенттік оқылымнан және заң жобасын қолдаушылар мен қарсыластардың ұсыныстарын қарастыратын парламенттік комиссиядан өтуі қажет. 2022 жылдың 16 наурызында Қауіпсіз аймақтарды түзету заңы 108 дауысқа 12 дауыспен қабылданды. 18 наурызда заңға патшалық келісім берілді. Заң аборт қызметтерін ұсынатын орындардың маңында 150 метрден аспайтын қауіпсіз аймақтарды белгілейді. Сондай-ақ, аталған аймақтарда аборт қызметін алуға тырысатын адамдарға кедергі келтіруге, оларды қорқытып түсіруге, олардан бас тартыруға немесе оларға қарсы наразылық білдіруге тыйым салынады.

Қоғамдық пікір және белсенділік

2019 жылдың наурыз айында Newshub жүргізген сауалнамаға қатысушылардың 69,9%-ы абортты қылмыстан босатуты қолдады.

Аборттық құқықтарды қорғаушылар мен қолдаушылар

Аборт құқықтарын қорғаудың негізгі лобби тобы – Жаңа Зеландияның аборт заңдарын реформалау қауымдастығы (ALRANZ), ол Жаңа Зеландияда абортты толыққанды декриминализациялауды жақтайды. 1990-жылдар мен 2000-жылдардың басында ALRANZ мүшелерінің саны күрт азайды, ALRANZ-дың Крайстчерч және Хоукс-Бэй филиалдары 1996 және 2004 жылдары жабылды. 2011 жылға қарай ALRANZ мүшелерінің саны шамамен 235 адамға дейін кеміді. Қазіргі заманғы аборт құқықтарын қорғау қозғалысы абортқа қарсылардың ықпалынан статус-квоны қорғауға және медициналық аборттарда қолдану үшін мифепристонды заңдастыруға бағытталған. Тарихи аборт құқықтарын қорғау тобына радикалды әйелдердің ұлттық аборттық әрекет науқаны (WONAAC), Окленд ауруханаларға қарсы түзету заң жобасы комитеті, мамыр айындағы аборттық әрекет комитеті және Ұлттық әйелдер ұйымы (NOW) кірді. Кейбір кәсіби ұйымдар да аборт құқықтарын қолдайды. Жаңа Зеландияның Отбасылық жоспарлау ұйымы (бұрынғы Отбасылық жоспарлау қауымдастығы) әйелдердің дербестігі мен адам құқықтарын құрметтейтін аборт заңдарын қолдайды. Жаңа Зеландияның Медицина қауымдастығы аборт реформасын, соның ішінде 1961 жылғы Қылмыстық кодекстен абортты алып тастауды қолдайды. Жаңа Зеландияның Рационалистер мен Гуманистер қауымдастығы (NZARH) абортты 1961 жылғы Қылмыстық кодекстен алып тастауды жақтады, оны репродуктивтік құқық мәселесі деп санайды. Amnesty International New Zealand аборт заңдарын реформалауды, соның ішінде абортты Қылмыстық кодекстен алып тастауды қолдады.

Абортқа қарсы топтар мен қолдаушылар

Жаңа Зеландиядағы абортқа қарсы алғашқы ірі ұйым – Мэрилин Прайор басқарған Туа біткен баланы қорғау қоғамы (SPUC) болды. SPUC Жаңа Зеландиядағы католик шіркеуінің және екі ірі партияның – Лейбористік партия мен Ұлттық партияның саясаткерлерінің қолдауын алды. 1975 жылға қарай SPUC-тің 28 филиалы мен 40 000 мүшесі болды. Ұлттық басшылық пен Кен Орр басқарған Крайстчерч филиалы арасындағы саяси келіспеушіліктер 2000 жылы SPUC-тің тарауына әкелді. Крайстчерч филиалы 2000 жылдың қыркүйегінде Right to Life New Zealand болып қайта құрылды, ал ұлттық ұйым 2004 жылы Voice for Life деп қайта аталды. Сонымен қатар, Жаңа Зеландияның Бірінші отбасы, жастарға бағытталған ProLife NZ ұйымы және Жаңа Зеландиядағы Отбасыға назар аудару ұйымы да болды. Бұл абортқа қарсы ұйымдардың кейбіреулері халықаралық байланыстарға ие болды және сонымен қатар эвтаназия және экстракорпоралды ұрықтандыру сияқты басқа да мәселелерге қызығушылық танытты. Бұл абортқа қарсы ұйымдар көбінесе жақсы қаржыландырылды. Эпсом Дэй клиникасы 1985 жылы өрт шабуылына, 1987 жылдың сәуір айында өртке шабуылға, ал 1989 жылдың қазанында бомбалық қауіпке ұшырады. Клиникаларға жасалған бұл зорлық шабуылдарын Мэрилин Прайор және Оклендтегі SPUC президенті Джон Кэрролл сияқты абортқа қарсы көшбасшылар жоққа шығарды.

Христиандық

Жаңа Зеландиядағы католик шіркеуі өмір тұжырымдану кезінде басталады деп үйретіп, абортқа қарсы күресіп келеді. Аотеароа Жаңа Зеландияның пресвитериан шіркеуі 2020 жылғы Аборт заңнамасы ұрықтарды қорғамайды және жыныс таңдауымен немесе мүгедектік бойынша аборттарға алып келуі мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Жаңа Зеландиялық Христиандық Желі аборттың "қауіпсіз, заңды және сирек" болуын жақтайды және туылмаған ұрықтарды қорғамайтындығы мен ерікті аборт жасауға мүмкіндік беретіндігіне байланысты Аборт заңнамасына қарсы шықты. Иса Мәсіхтің Соңғы Күндерінің Әулиелер Шіркеуі (LDS Church) жеке және әлеуметтік себептермен ерікті аборттарға қарсы, бірақ зорлау, туысқа отыру, ананың өмірі мен денсаулығын сақтау және ұрықтың қалыпты болмауы жағдайында аборт жасауға рұқсат береді. LDS Church абортқа қатысты заң жобалары мен қоғамдық наразылықтарға қатысты белгілі бір ұстанымды қабылдаған жоқ.

ACT партиясы

Азаттық ACT партиясы абортты әйелдердің жеке құқығы деп қарастырады. 2019 жылы партия Жаңа Зеландияның аборт заңдарын реформалауды қолдаған болатын.

Еңбек партиясы

Жаңа Зеландияның 2017 жылғы жалпы сайлауы кезінде Лейбористік партияның төрағасы Жасинда Ардерн, Лейбористік үкімет абортты қылмыстық жазадан босататынын мәлімдеді. Әділет министрі Эндрю Литтл де аборт реформасын қолдап, жүктілік 22 аптадан асқан жағдайларды қоспағанда, әйелдің өзі шешім қабылдау құқығына ие болуы керек екенін айтты.

Статистика

1978 жылдан бері Абортты қадағалау комитеті (АКК) 1977 жылғы Контрацепция, стерилизация және аборт туралы заңның талаптарына сәйкес, әр жыл сайын жасалған аборттардың саны және олардың себептері туралы статистика жинақтады. 1983 жылы Жаңа Зеландия Статистикасы АКК атынан аборт статистикасын өңдеуге келісті, ал 1998 жылы абортқа қатысты статистиканы жариялау жауапкершілігін өз мойнына алды. Аборт 1977 жылға дейін заңсыз болғандықтан, 1970 жылдарға дейінгі аборттар туралы нақты деректер жоқ. Меган Кук 1930 жылдары әр жылы шамамен 10 000 аборт жасалғанын есептейді, бұл сол кезеңде септикалық аборттарға байланысты ауруханаға түскен әйелдердің санына негізделген. Абортты қадағалау комитетінің жыл сайынғы статистикасында көрсетілгендей, Жаңа Зеландияда аборт жасауға рұқсат етілген жағдайлардың басым бөлігі психикалық денсаулыққа байланысты. Жаңа Зеландияда психикалық денсаулық негізінде аборттардың көп болуы абортқа қарсылардың алаңдаушылығын тудырды, олар психикалық денсаулыққа қатысты ерекшеліктер абортты қалау бойынша қолданылуда деп санайды. Ал ALRANZ пікірінше, абортқа қатысты сот шешімдері абортқа мұқтаж Жаңа Зеландия әйелдері үшін абортты ішінара қылмыстан босату және абортқа қол жеткізудің либералды шарттарын сақтап қалды.

2018 жылғы аборт статистикасы

Жаңа Зеландия статистикасының мәліметтері бойынша, 2018 жылы Жаңа Зеландияда 13 282 жүктілікті жою оқиғасы тіркелді. 2018 жылы 15-44 жас аралығындағы 1000 әйелге 13,5 аборт шақтанды, бұл 2017 жылы 1000 әйелге шаққандағы 13,7 аборттан азайған көрсеткіш. 2018 жылы этникалық топтар бойынша қарағанда, ең жоғары көрсеткіш еуропалық әйелдер арасында (7,567), одан кейін маори (2,979), азиялық әйелдер (2,789), Тынық мұхиты аймағының әйелдері (1,354) және MELAA (яғни Таяу Шығыс, Латын Америкасы және Африка) (215) құрады. 2017 жылы Жаңа Зеландиядағы 15-44 жас аралығындағы 1000 әйелге шаққандағы 13,7 аборт көрсеткіші АҚШ-тағы (13,5) және Оңтүстік Австралиядағы (2016 жылы 13,2) көрсеткіштерге жақын болды. Бұл көрсеткіш Англия мен Уэльстегі (17,0), Франциядағы (17,2) және Швециядағы (19,8) көрсеткіштерден төмен, бірақ Германиядағы (7,1), Финляндиядағы (9,6), Шотландиядағы (12,1) және Норвегиядағы (12,5) көрсеткіштерден жоғары.